नेपाली सेयर बजार आधुनिकीकरणका पिता बन्ने अवसर

Jan 10, 2017 Merolagani

तिलक कोइराला

कतिपय ब्यक्तिमा केही राम्रो गरौं भन्ने दृढ ईच्छाशक्ति हुँदा हुँदै पनि महत्वपूर्ण पदमा नपुग्दा त्यो ईच्छाशक्ति त्यसै मरेर जान्छ । कतिपय महत्वपूर्ण पदमा पुगेर समयले साथ दिँदा पनि आफ्नो ईच्छाशक्ति नभएकाले केही गर्न सक्दैनन् र मरेर जान्छन् । तर कतिपय उच्च ओहदामा पुग्ने ब्यक्तिलाई यस्तो संयोग पनि जुट्छ कि आफ्नो दृढ ईच्छाशक्ति छ र समयले साथ पनि दिएको हुन्छ। अहिले यस्तो संयोग परेका ब्यक्ति हुन,-नेपाल धितोपत्र बोर्डका अध्यक्ष डा. रेबतबहादुर कार्की । 

नेपालको पूँजी बजार औपचारिक रुपमा सुरु भएको ३० बर्ष नाघिसकेको अबस्थामा अहिले मुलुकले यस्तै युगान्तकारी ब्यक्तित्वको खोजी गरिरहेको छ जसले पूँजी बजारको आधुनिकीकरणको नेतृत्व गर्न सकोस । पूँजी बजारका बारेमा पर्याप्त ज्ञान र अनुभव हासिल गर्नुभएका डा. रेबतबहादुर कार्कीसँग केही गरौं भन्ने दृढ ईच्छाशक्ति त छ नै, उहाँलाई अघि बढ्न समयको आबश्यकता, सरोकारवाला र सारा लगानीकर्ताहरुको पनि दह्रो साथ छ । उच्च पदमा आसिन हुनेहरुले यस्तो अबसर बिरलै पाउँछन् । त्यसमाथि आफ्नो ब्यक्तिगत लोभ र मोह त्यागेर डा. कार्की जसरी अगाडि बढ्न खोजिरहनु भएको छ, कुनै प्रलोभन र धम्कीले पनि उहाँलाई गलाउन सक्ने देखिन्न ।

जसरी नेपालको सेयर बजारको संस्थागत बिकास गर्न डम्बर डुंगेलले नेतृत्वदायी भुमिका खेल्नुभयो र उहाँले नै उमारेर हुर्काएको नेपाल स्टक एक्सचेन्ज र धितोपत्र बोर्डको बिरुवा आज जसरी फैलिदै छ, नेपालको समग्र सेयर बजारको आधुनिकीकरणका लागि डा. कार्कीलाई त्यो भन्दा बढी अवसर छ । अहिले उहाँले खेलेको भुमिका नेपालीका सन्तान दर सन्तानले बर्षौपछि सम्म पनि स्मरण गरिरहने छन् ।

डा. कार्कीलाई काम गर्नबाट रोक्न र थप कदमहरु चाल्न नदिन अनेक खालका ब्यवधानहरु खडा गर्न खोजिएकै हो तर उहाँ अहिलेसम्म डगमगाउनु भएको छैन । यस्ता ब्यवधानहरु हिजो डम्बर ढुंगेललाई कति थिए होलान् । पक्कै पनि आज भन्दा धेरै चुनौति ढुंगेलले सामना गर्नुभयो होला तर राष्ट्र बैंकको कर्मचारीको हैसियतमा उहाँले जत्ति भुमिका खेल्नुभयो, आज धेरैले उहाँको योगदानको स्मरण गर्छन । अहिले त लगानीकर्ता धेरै सचेत भईसकेका छन्, मिडिया र सामाजिक संजालको भुमिका औधी प्रभावकारी छ ।

डा. कार्की धितोपत्र बोर्डमा पुगेपछि नै नेपालको सेयर बजारले आधुनिक फड्को मार्न थालेको हो, यसमा उहाँको एकल प्रयास मात्रै पर्याप्त नभई धितोपत्र बोर्डको सम्पूर्ण प्रशासनिक संयन्त्र चलायमान भएकाले संभव भएको हो । तर उहाँले साहसिक नेतृत्व नदिएको भए यो संभव थिएन भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । त्यही धितोपत्र बोर्डको संयन्त्रले एउटा सामान्य काम गर्न महिनौ लगाउने गरेको थियो भने त्यो कसरी आज फटाफट हुन्छ भन्ने उदाहरण नै काफी छ । सर्बोच्च नियमनकारी निकायको नेतृत्व अगाडि सरेपछि त्यसका पार्टपुर्जाहरु चयानमान हुन थाल्छन् र संस्थाले गति लिन्छ भन्ने यसबाट देखिन्छ ।

डा. कार्की धितोपत्र बोर्डमा गएपछि कयौं बर्षदेखि एकादेशको कथा बनिरहेको सेयर प्रमाणपत्रको अभौतिकीकरण संभव भएको हो । उहाँले लौ अगाडि बढ, परेको म ब्यहोरुला भनेर नघच्घच्याएको भए अहिले पनि लाखौ लगानीकर्ताहरुले कागजी प्रमाणपत्रको सास्ती ब्यहोरिरहेका हुने थिए । पूँजी बजार क्षेत्रमा भईरहेका अनेक बदमासीहरु नियन्त्रण गर्न धितोपत्र बोर्डले पहलकदमी गरेको छ, सेयर किनबेचमा हुने जाल झेल समाप्त पारेको छ, सुचिकृत कम्पनीहरुलाई जिम्मेबार बनाईएको छ, लगानीकर्ताले किनेको सेयर र पैसा समयमा आफ्नो खातामा पाउने गरेका छन्, मार्केट डेब्थको सुबिधा लगानीकर्ताले हेर्न पाएका छन् भने साधारण सेयर आबेदनमा बहु आबेदन र एकल चेक भुक्तानीबाट हुँदै आएको बदमासी नियन्त्रणमा आएको छ । गैरजिम्मेवार बनेका केही कम्पनी र केही सेयर दलालहरुले अब जिम्मेबार भएर राम्ररी काम गर्न थालेका छन्, बदमासहरु कारबाहीमा पर्ने क्रम बढेको छ । प्रत्यक्ष नियमनकारी निकाय नभएका कम्पनीहरुलाई एउटा मापदण्ड भित्र राखेर उनीहरुले संकलन गर्ने पूँजीको सही सदुपयोग गर्न, गराउन र लगानीकर्ताको हित संरक्षण गर्न महत्वपूर्ण आधारहरु खडा गरिएका छन् । आश्बा प्रणाली लागु हुँदा माघ १ गतेदेखि नेपालका सेयर लगानीकर्ताहरुले नौलो र अरु सहज भएको अनुभुति गर्ने नै छन् । धितोपत्र बोर्डले प्रस्तुत गरेको २५ वटा उपलब्धिको चाड.लाई केलाउने हो भने पनि धेरै यस्ता बिषयहरु छन्, जुन कार्कीको नेतृत्व र दृढ ईच्छाशक्ति विना संभवै थिएन ।

स्टक ब्रोकर एशोसियशनको साधारणसभामा सुरबिर पौडेल र बाबुराम श्रेष्ठले धितोपत्र बोर्डमा आफ्नो कार्यकालमा धेरै उपलब्धिपुर्ण काम भएको दावी गर्दा किन उहाँहरु हाँसोको पात्र बन्नुभयो र डा. कार्कीको वाहवाही भयो भन्ने कुराको संकेत नै काफी छ । उहाँहरुसँग पदमा बस्दा केही गरौं भन्ने दृढ ईच्छाशक्ति पनि थिएन र आजको जसरी माग राख्ने र छिटो काम गर्न दबाब दिनेहरु पनि पर्याप्त देखिएनन् । त्यसैले सुरबिर पौडेल, बाबुराम श्रेष्ठ र डा. कार्कीमा आकाश पातालको फरक छ ।

खेत जोत्ने हलीले हिड्ने गोरुकै पुच्छर निमोठेको देखिन्छ । डा. कार्कीले काम गर्नुहुन्छ भनेरै लगानीकर्ता र अरु सरोकारवालाहरुले उहाँको अगाडि माग पत्र राखेर दबाब दिएका हुन् । धितोपत्र बोर्डबाट काम हुँदैन भन्ने भान परेको भए शायद उहाँकोमा माग पत्र लिएर जानेहरु पनि कमै हुने थिए । सानातिना आलोचनाहरु हुनुलाई डा. कार्कीले पनि नकारात्मक रुपमा लिनु भएन । संसारका महानतम नेतृत्वहरुले पनि आलोचना खेपेकै हुन्छन् । जसले आलोचनालाई सहज रुपमा ग्रहण गरेर अगाडि बढ्छ, त्यो नै महान बन्छ ।

धितोपत्र बोर्ड पुरै स्वतन्त्र नभएको, कतिपय सवालमा अर्थ मन्त्रालयको सहमति र निर्णय पर्खनु पर्दा चाहे अनुसार काम हुन नसकेको यथार्थ हो । बोर्डले निर्देशन गरे अनुसार कतिपय निकायले काम गर्ने गरेका छैनन्, त्यो पनि सत्य हो । अटेरी गर्न खोज्ने त्यस्ता पक्षहरुलाई पनि आफुसँगै हिडाउन सक्नु र उनीलाई आफै सक्रिय भएर काम गर्नसक्ने बनाउनुमा नै उहाँको पनि सफलता निर्भर छ । यदि उहाँलाई कसैले कामै गर्न दिएन र उहाँले प्रयास गर्दा पनि सक्नु भएन भने, सार्वजनिक आब्हान गर्दा उहाँलाई साथ दिन हजारौ लगानीकर्ताहरु एक घण्टाको बीचमा बोर्ड परिसरमा भेला हुनसक्छन् र बहुसंख्यक सेयर दलालहरु पनि उहाँकै साथमा छन् । नेप्सेबाट सहयोग भएन भन्ने सवालमा पनि उहाँले पहिले नेप्सेकै अधिकारीहरुलाई बोलाएर उनीहरुको गुनासो सुनी समाधानको पहल गर्नुपर्छ, उसको पनि जायज गुनासो छ भने सम्बोधन गर्नुपर्छ । त्यसो गर्दा पनि समाधान भएन भने अर्थ मन्त्रालयमा जानुपर्छ । को बाधक हो, को साधक हो लगानीकर्ताले पनि छु्ट्याउने नै छन् ।

नेपालको धितोपत्र बजारको सर्वोच्च अभिभावक हो - धितोपत्र बोर्ड । उसले आफु मातहतका सबैको अभिभावकत्व लिएर संरक्षण दिने र बिकासका लागि प्रेरित गर्न सक्नुपर्छ । लगानीकर्ताहरुको हकहित सुरक्षामा सबैभन्दा धरै ध्यान त जानैपर्छ नै,  साथै नेपाल स्टक एक्सचेन्ज, सेयर दलाल, मर्चेन्ट बैंकर, सुचिकृत कम्पनी लगायतका सरोकारवालाहरुले पनि उत्तिनै आश गरेका हुन्छन् भन्ने हेक्का हुनुपर्छ ।   

लगानीकर्ताहरुले धितोपत्र बोर्डमा माग पत्र र अल्टिमेट दिएको कुरालाई पनि उहाँले अन्यथा लिनु भएन, त्यो पनि उहाँकै समर्थनका लागि भएको काम हो । लगानीकर्ताहरुले अपेक्षित परिवर्तनहरु चाँडै होस् भनेर माग गर्नुलाई उहाँले आफ्नै समर्थनमा भएको कदम पो मान्न सक्नुपर्छ । यसले उहाँलाई अरु शक्ति दिन्छ । यस्ता दबाब र आलोचनाहरुलाई सकारात्मक रुपमा लिएर देश र जनताको पक्षमा निरन्तर अघि बढ्नसक्नु नै नेतृत्वको खुवी हो । ब्यक्ति कहिल्यै पूर्ण हुँदैन, उसले गर्ने सबै निर्णयहरु सबै समयमा सही नै हुन्छन् भन्न पनि सकिदैन । टिप्पणी र आलोचनाहरुलाई केलाएर नेतृत्वदायी निकायमा बस्नेले सधै आफुलाई जोखिरहनुपर्छ, तब मात्रै गल्तीबाट बच्न सकिन्छ ।

डा. कार्की पनि माग र आलोचनाहरुलाई समेट्दै निरन्तर अगाडि बढ्न खोजिरहनु भएको देखिन्छ । पूर्ण अनलाईन सेयर कारोबार प्रणाली, बाणिज्य बैंकहरुलाई सेयर दलाल लाईसेन्स, गैर आवासीय नेपाली र बिदेशीलाई नेपालको सेयर बजारमा भित्र्याउने, अहिलेका सेयर दलालको पूँजी, पुर्वाधार र क्षमता बृद्धि गरी देशैभरि पठाउने, बजार निर्माता ल्याउने, लगानीकर्ता पहिचान कार्ड जारी गर्ने, सेयर बजारलाई आबश्यक र समयानुकलका ऐन, कानुन, नियमावली र निर्देशनहरु बनाउने, वास्तविक क्षेत्रका कम्पनीहरुलाई पूँजी बजारमा आउन प्रोत्साहन गर्ने जस्ता गहनतम जिम्मेवारीहरु उहाँले पुरा गर्ने बाँकी छ । अझ टाढाको सपना देख्ने हो भने नेपालको पूँजी बजारलाई विश्वसँग जोड्न सकिन्छ, बिश्व धितोपत्र बोर्डको सदस्य भईसकेको अबस्थामा नेपाल धितोपत्र बोर्डले त्यो सपना देख्नु स्वभाविक छ ।

उहाँको दृढ ईच्छाशक्ति र सरोकारवालाहरुको दह्रो साथले माथिका यी कामहरु उहाँको कार्यकाल भित्रै भए भने उहाँ नेपालको पूँजी बजार आधुनिकीकरणको पिता बन्नुहुने पक्का छ । नेपालको सेयर बजारसँग सरोकार राख्नेहरु हरेकले आफ्नो मनमा उहाँको शालिक खडा गर्नेछन् । यसका लागि उहाँको दृढ ईच्छाशक्ति, आम लगानीकर्ताहरु, सरोकारवालाहरुको माग, दबाब र समयको आबश्यकताको संयोजन उत्तम अबसर हो । यो उत्तम अबसरलाई सदुपयोग गर्न उहाँ चुक्नुहुन्न भन्ने बिस्वास आम लगानीकर्तालाई छ ।

comments powered by Disqus

हकप्रद भर्न छुट्ला है, हेर्नुहोस् कुन कम्पनीको कहिलेसम्म भर्नुपर्छ ? (आवेदन फारम र विबरण हेर्ने तरिका सहित)

Dec 09, 2016

- परमेश्वर अधिकारी
पछिल्ला दिनमा हकप्रद निष्काशन गरेका कम्पनीहरुको हकप्रद सेयर भर्न बिर्सिनु भएको त छैन ? आजभोलि धेरै जसो कम्पनीको हकप्रदमा लगानीकर्ताको आवेदन नपर्दा हकप्रदमा नबिकेको सेयर लिलामबाट बिक्री गरेर कम्पनी फाईदामा जाँदा लगानीकर्ताहरु अवसरबाट बञ्चित भैरहेका छन् । हकप्रद जारी गरेका कम्पनीहरुका लगानीकर्ताको हितमा मेरोलगानीले यो विशेष सामग्री तयार पारेको छ । यसबाट तपाईले आफ्नो हकप्रदको विबरण जाँच्नेदेखि हकप्रदको आवेदन फारम समेत पाउन सक्नु हुन्छ ।