'बिम्स्टेकमा सहभागीलाई स्वागत मात्र गर्ने कि फाइदा पनि लिने'

Aug 28, 2018 Merolagani

टीप्पणी । दक्षिण एशियाली देशहरुका महत्वपूर्ण दुईवटा मन्चको यति बेला अध्यक्ष रहने सौभाग्य नेपाललाई मिलेको छ । पहिलो सार्क र दोश्रो बिम्स्टेक । सार्कमा नेपालसहित आठ देश सम्मिलित छन भने बिम्स्टेकमा पनि नेपालसहित सातबटा देशहरु छन् । 

सार्कमा भएका पाकिस्तान, अफगानिस्तान र माल्दीभ्स बिम्स्टेकमा छैनन् भने बिम्स्टेकका म्यानमार र थाइलैण्ड सार्कमा छैनन ।

भारत र पाकिस्तानविच हुने सधैको तनावका कारण सार्कले गति लिन सकिरहेको छैन । पछिल्लो समय पाकिस्तानले आयोजना गरेर भारतका कारण स्थगित भएको सार्कको अर्को बैठक कहिले हुन्छ भन्ने टुंगो छैन । तर पाकिस्तान नभएपछि भारतले पनि सार्कको तुलनामा बिम्स्टेकलाई बढी महत्व दिने गरेको पाइन्छ । नेपालले भने दुबै क्षेत्रिय मन्चबाट अत्याधिक फाइदा लिनुपर्ने हो तर बिम्स्टेकको चौथो र सार्कको १८ औ सम्मेलन भइसक्दा पनि अपेक्षाकृत फाइदा लिन सकेको देखिदैन् । 

 

दक्षिण एशियाली मुलुकहरुबावीच सहयोग र साझेदारी प्रवद्र्धनको माध्यमवाट आर्थिक बिकास र सम्वृद्धि हासिल गर्न गर्नेगरी सन १९९७ मा बिम्स्टेकको स्थापना भएको थियो ।

बिम्स्टेकमा हाल व्यापार एवं लगानी, यातायात तथा सञ्चार, ऊर्जा, पर्यटन, प्रविधि, मत्स्यपालन, कृषि, जनस्वास्थ्य, गरीबी निवारण, प्रतिआतंकवाद र अन्तर्राष्ट्रिय अपराध प्रतिरोध, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापन, सदस्य देशका जनताबीच सम्बन्ध विस्तार, सांस्कृतिक सहयोग र जलवायु परिवर्तन गरी सहयोगका १४ क्षेत्र निर्धारण गरिएका छन ।

 

यी मध्ये ५ बटा एजेण्डा नेपालको प्राथमिकतामा पर्ने गरी सरकारले तयारी गरेको बुझिएको छ । जस अनुसार बिद्युत व्यापारका लागि बिम्स्टेक ग्रीड, रेल वे, सडक, सूचना प्रबिधिका लागि अप्टीकल फाइवर बिछ्याउने काम र हवाई सम्पर्क मुख्य छन् । उल्लेखित प्राथमिकताहरुमा केही न केही सहमति हुने सरकारी भनाई छ ।

चाहे सार्कको सन्दर्भमा होस् या बिम्स्टेकको सन्दर्भमा होस, जनताले यी सम्मेलनबाट तुलनात्मक लाभ लिन सकेका छैनन् । जनताले त यतिमात्र थाह पाएका छन कि यी सम्मेलनहरु हुँदा सडकको खाल्डा टालिन्छन्, नयाँ ट्राफिक लाइन कोरिन्छन् । गेटहरु बनिन्छन् । धुलो हटाइन्छ । दुईदिन बिद्यालय बिदा दिइन्छ । सडकमा जोर बिजोर सवारीसाधन चलाइन्छ ।

बिगतमा पनि यस्ता मन्चहरुमा धेरै सम्झौता भएका छन् तर नेपालले लाभ लिन सकेको छैन । लाभ लिन सकेको भए बिम्स्टेक राष्ट्र सदस्यहरुसँग नेपालको व्यापारघाटा बर्सेनी चुलिने थिएन । भारतसँगको व्यापारघाटा त सबैलाई जानकारी भएकै बिषय हो । तर, बंगलादेश, भुटान, म्यानमार र थाइल्याण्डसँग पनि व्यापारघाटा सुहाउने कुरा होइन ।

गत आर्थिक बर्षमा मात्र नेपालको भारतसँग ७ खर्व ६४ अर्व,बंगलादेशसँग ३ अर्ब ७० करोड, थाइलैण्डसँग १३ अर्ब १० करोड, म्यानमारसँग ४ अर्ब ११ करोड र भूटानसँग १ अर्ब ५६ करोड व्यापार घाटा रहेको देखिन्छ । भन्सार बिभागको यो तथ्याङ्ग सही मान्ने हो भने बिम्स्टेक राष्ट्रबिच नेपालको अवस्था सबैभन्दा नाजुक देखिन्छ ।

यस्तो अवस्थामा नेपालले बिम्स्टेकको लागि खासै तयारी गरेको देखिँदैन । बिम्स्टेकमा नेपालले खासगरी सम्पर्क सञ्जाल विस्तार, बौद्ध परिपथ, हिमालय अर्थनीति, बिम्स्टेकको बडापत्र निर्माणलगायत विषयमा जोड दिने त बताएको छ तर यी बिषयहरुमा बिज्ञ बहस भएको भने कतै सुनिएको छैन् ।

जे भएपनि बिम्स्टेक सम्मेलन नेपालको घर आँगनमा आएको छ । हतार हतारमा सरकारले तयारीमा लतपत काम गरेपनि त्यसलाई इस्सू बनाउने काम गर्नु आवश्यक छैन । अपारदर्शी काम भए नभए त्यसको अनुसन्धान भविष्यमा होला भन्ने आशा गरौ ।

नेपालले बिम्स्टेक मन्चबाट अत्याधिक फाइदा लिनुपर्छ । व्यापार घाटाको लाजमर्दो स्थितिबाट माथि आउनु पर्छ । साना देशहरु चाहिँ सम्झौताका लागि मरिमेट्ने तर प्रभुत्वशाली मुलुकहरु चाँहि यस्ता क्षेत्रिय संगठनहरुलाई देखाएर बिश्वको अर्थ राजनीतिमा आफनो बर्चश्व देखाउने भित्री अभियानमा हुन्छन । नेपालले यस्ता अभियानलाई मौन साथ दिनेभन्दा पनि आफनो स्वार्थमा सचेत हुनुपर्छ ।

comments powered by Disqus

हरेक नेपालीलार्इ शेयरधनी बनाउन ३५०० मेगावाटका आयोजना निर्माण गर्दै सरकार

Sep 25, 2018

सरकारले हरेक नेपाली नागरिकलाई जलविद्युत् आयोजनाको शेयरधनी बनाउने लक्ष्यका साथ तीन हजार ५०० मेगावाट क्षमताका जलविद्युत् आयोजना निर्माणको प्रक्रिया शुरु गर्ने भएको छ।‘नेपालको पानी, जनताको लगानी’ मूल नाराका साथ सबै नेपालीलाई लगानीकर्ता बनाउने र दीर्घकालीन रूपमा आर्थिक उपार्जनको माध्यम बनाउने लक्ष्यका साथ उक्त अवधारणा अगाडि सारिएको हो।