कोर बैंकिङ्ग प्रणालीमा गम्भिर समस्या, ३४ बैंकको नगद उच्च जोखिममा - श्रृंखला २

Jan 08, 2019 Merolagani

नवीन ढुंगाना । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले आफ्नो अन्तर बैंकिङ्ग सेवा प्रवाहका लागि पूमाेरी प्लस ३ नामको सफ्टवेर प्रयोग गर्छ। यो सफ्टवेर वित्तिय सुधार आयोजना अन्तर्गत राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा प्रयोगमा आएको हो। पछिल्लो केही वर्षदेखि यहि सफ्टवेरले वाणिज्य बैंकको अन्तर बैंकिङ्ग सेवा सञ्चालन हुँदै आएको उक्त बैंकले जनाएको छ ।

यही सफ्टवेरको कमजोरीका कारण राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा एउटा यस्तो अपराध घट्यो जो कहिल्यै सुनिएको थिएन ।

काठमाडौंका एक व्यक्तिले बैंकमा रहेको आफ्नो डलर खातामा ७८ हजार ३८० रुपैयाँ ५० पैसा नेपाली रकम डिपोजिट गरेर डलर ७८ हजार ३८०.५० सेन्ट झिक्न सफल भएको प्रारम्भीक अनुसन्धानबाट देखिएको छ ।

नेपाली रकम डलर खातामा जम्मा गरेर विनिमय नभई सोही बराबरको रकम डलरमा झिक्नबाट रोक्न अन्तर बैंकिङ्ग सेवामा प्रयोग भएको सफ्टवेर असफल देखिएको छ । जसले गर्दा नेपाली ७८ हजार डिपोजिट गरेर डलर ७८ हजार (करिब ८८ लाख नेपाली) झिक्न सम्भव भयो ।

दुई वाणिज्य र ३३ विकास बैंकमा 'पूमाेरी'

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक र नेपाल बैंक तथा ३३ वटा विकास बैंकमा 'पूमाेरी' सफ्टवेर मार्फत अन्तर बैंकिङ्ग सेवा प्रदान हुँदै आएको मर्कन्टायल नेपालले जनाएको छ ।

'राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, नेपाल बैंक र ३३ विकास बैंकमा 'पूमाेरी' सफ्टवेर मार्फत अन्तर बैंकिङ्ग सेवा प्रभाह भई रहेको छ । एउटै सफ्टवेरको कुन भर्सन कुन बैंकमा प्रयोगमा छ भन्ने तथ्य सार्वजनिक गर्न मिल्दैन ।' मर्कनटायल नेपालले बतायो । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकका अनुसार 'पूमाेरी प्लस ३' मा यो कमजोरी देखियो ।

सफ्टवेरमा भएको कमजोरी

विदेश यात्रामा रहंदा प्रयोगमा आउने डलर खातामा नेपाली रुपैयाँ तेस्रो पार्टी ट्रान्फर मार्फत नहुनु पर्ने थियो । अर्थात सफ्टवेरले ई बैंकिङ्ग मार्फत खातामा पठाइएको रकम स्वीकार नै गर्नु नपर्ने हो । तर 'पूमाेरी प्लस ३' ले ई-सेवा एवं मोबाइल बैंकिङ्ग मार्फत ट्रान्फर गरेको नेपाली रकम खातामा स्वीकार गर्यो ।

ठिक छ पैसा त स्वीकार भयो तर भुक्तानी विनिमय प्रचलन अनुसार नेपाली रकमलाई डलरमा विनिमय गरेर गरिनु पर्ने हो, तर त्यसो भएन ।

वाणिज्य बैंकमा रहेको आफ्नो खातामा सञ्जय कुमार श्रेष्ठले पटक पटक गरेर नेपाली रूपैयाँ ७८ हजार ३ सय ८० रुपैयाँ ५० पैसा पठाए र त्यसलाई बैंकको सीस्टमले डलर ७८ हजार ३ सय ८०.५० सेन्ट मानिदियो र डलर नै भनेर झिक्न पनि अनुमति दियो ।

नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोको अनुसन्धानक्रममा रहेका श्रेष्ठले एक वर्षमा ४३ पटक यस्तो कारोबार गरेर ७८ हजार नेपालीलाई ७८ हजार डलर बनाएका थिए ।

सफ्टवेरमा नियन्त्रण
हाल सम्मको अनुसन्धानमा बैंकिङ्ग ठगि आरोपमा पक्राउ परेका सञ्जय कुमार श्रेष्ठ ह्याकर होइनन् । सूचना प्रविधि विषय पढेका व्यक्ति पनि होइनन् । उनी सामान्य नागरिक हुन् । उनले आफ्नो डलर खातामा ई-सेवा एवं मोबाइल बैंकिङ्ग मार्फत नेपाली रकम ट्रान्फर हुन्छ की हुन्न वा भयो भने भिसा कार्डबाट निकाल्न मिल्छकी मिल्दैन भन्ने प्रयास गरेका मात्र थिए ।

तर सजिलै भए पछि त्यसैलाई पैसा आर्जन गर्ने अपराधको बाटो बनाए । अर्थात सजिलै सामान्य नागरिकले पनि निक्षेप तान्न सक्ने अवस्थामा सफ्टवेर छ ।

मर्कन्टायल नेपालको दावी अनुसार उसले बैंकहरुलाई 'पूमरी' इन्जिन मात्रै बिक्री गरेको हो । सफ्टवेरमा पूर्ण नियन्त्रण बैंककै हुन्छ । तर राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले गरेको दावी फरक छ । सफ्टवेरमा आउने सबै समस्या नियान्त्रणमा बैंकको मात्रै पहुँच हुँदैन ।

भर्सन अपग्रेड, केही अनौठा समस्या समाधानका लागि मर्कनटायललाई नै बैंकले अनुरोध गर्छ । कुनै समस्या एकै छिनमा त केही एक दुई दिन तथा केही महिनौँसम्म पनि लाग्न सक्छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको डलर खाताको समस्या पत्ता लागेको २ घण्टापछि मर्कनटायलले सुल्झाएको बैंकले बतायाे ।  

जब राष्ट्र बैंकले पत्याएन

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा भएको घटनाबारे केन्द्रीय बैंक जानकार नै होला भन्ने ठानेर मेरोलगानीले थप अनुसन्धान प्रगतिबारे प्रवक्ता नारायण प्रसाद पौडेललाई सम्पर्क गरेको थियो । कुनै बैठकका लागि हत्तारमा रहेका बताएका पौडेलले सुरुमा यस्तो हुनै नसक्ने जिकिर गरे ।

घटना विवरण, आरोपी पक्राउ र प्रहरीको अनुसन्धान सम्मको कुरा अवगत गराए पछि पौडेलले बुझ्ने प्रयास गर्ने बताए । उनका अनुसार कुन बैंकमा कुन सफ्टवेर मार्फत अन्तर बैंकिङ्ग सेवा प्रभाह भई रहेको छ भन्ने विवरण राष्ट्र बैंकको जानकारीमा हुँदैन ।

...[७८ हजार जम्मा गरेर ८८ लाख झिक्न मिल्ने बैंकिङ्ग प्रणाली !]...

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा सुल्झियो, ३४ बैंकमा जोखिम कायमै

राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले आफ्नो कमजोरी सुधार गरिसकेको छ । बैंक अहिले प्रहरी समन्वयमा घटनाको सबै कोणबाट अनुसन्धानमा लागि परेको छ । यो घटना बैंकिङ्ग वृतमा परेर सिक्ने समस्याको रुपमा चित्रित भएको छ ।

राष्ट्र बैंकले नै नपत्याउने गरी राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा समस्या देखिई सकेको छ । कतै अरु बैंकमा पनि नेपाली रकमलाई सहजै डलर बनाउन मिल्ने सफ्टवेर कमजोरी यथावतै छ की ? 

comments powered by Disqus

त्रिशूली थ्री ‘बी’ को आईपिओमा करिब १० गुणा बढीको आवेदन,सोमबार अन्तिम

Mar 25, 2019

सरकारको ‘जनताको जलविद्युत कार्यक्रम’ अन्तर्गत चैत ७ गतेदेखि साधारण शेयर (आईपिओ) निष्काशन गरेको माथिल्लो त्रिशूली थ्री ‘बी’ जलविद्युत आयोजनाको शेयरमा आवेदन दिने चैत ११ गते सोमबार अन्तिम दिन रहेको छ। आइतबारसम्म आईपिओमा करिब १० गुणा बढी आवेदन परेको छ।