लघुवित्तले बोनस दिन्छन् र घाटा खानु पर्दैन भन्ने लगानीकर्तामा आत्मविश्वास छ

Feb 22, 2021 06:09 PM Merolagani

बसन्तराज लम्साल
नेपाल राष्ट्र बैंकले भरखर्रै मात्र मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समिक्षा गरेको छ । राष्ट्र बैंकले गरेको मौद्रिक नीतिको समिक्षामा बाहिर हल्ला गरेजस्तो शेयर बजारलाई असर गर्ने खालको नीति आएन ।

बजारमा मौद्रिक नीति यस्तो वा उस्तो आउछ भनेर जुन हल्ला गरिएको थियो, त्यस्तो खालको मौद्रिक नीति आएन । त्यसकारण मौद्रिक नीतिको बारेमा मेरो केही भन्नु छैन् ।

नेपाल लघुवित्त बैंकर्स संघले यस्तो वा त्यस्तो मौद्रिक नीति ल्याउनु पर्छ भनेर सुझाव पनि दिएकाे थियाे । खासगरी, सहुलियतपूर्ण कर्जा, चुक्ता पुँजी बढाउनका लागि मर्जर वा एक्विजिसनका अलाबा हकप्रद शेयर जारी गर्न पाउने व्यवस्थालगायतका सुझाव दिएका थियाैं । मौद्रिक नीतिले बजारलाई प्रभाव पार्ने काम गरेन ।

अहिले बजार सामान्य देखिन्छ । तर ऋणीहरु पुरानो किस्ता तिर्न अझै पनि अफ्ठ्याराेमा देखिन्छन् । बैंकिङ प्राणालीमा थुप्रिएर बसेको पैसा लगानी गर्न अझै पनि चुनौति देखिन्छ ।

राष्ट्र बैंकले किस्ता तिर्ने समय बढाइएको छ । तर पनि किस्ता र ब्याज तिर्न अलि अफ्ठ्याराे देखिन्छ ।
लघुवित्तहरु घटने क्रममा छन् । पुससम्म ७६ थिए । त्यसपछि पनि २/३ वटा घटिसकेका छन् । कतिपय लघुवित्तहरु अहिले पनि मर्जरको प्रक्रियामा छन् । कति सफल हुने हुन्, कति नहोलान । तर यो वर्षको अन्तिमसम्म ६० को हाराहारीमा आउन सक्ने संकेत देखिएको छ ।

मर्जरमा जान पनि त्यति धेरै समस्या छैन् । मर्जरमा जानका लागि त्यतिधेरै सुविधा दिइएको पनि छैन् । मर्जरमा जाँदा त्यतिधेरै उपलब्धि हुन्छ भन्ने पनि छैन् । तर सामान्यतया धेरै संस्थाहरु मर्जरमा जान खोजिरहेका छन् ।

साना संस्था चल्न सक्ने सम्भावना पनि देखिएको छैन् । त्यसैले मर्जरमा जाने प्रक्रियामा पनि ती संस्था छन् । एक पटक सबै लघुवित्त मर्जरमा जाने पनि होइन् । यो आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म ६० वटामा झरे भने ठूलो उपलब्धि मान्नु पर्छ ।

राष्ट्र बैंकको नीति पनि २५/३० वटामा झार्ने भन्ने छ । अलिकति सहुलियत (इन्सेन्टिभ) दिएको खण्डमा अबको २/३ वर्षमा ३० को हाराहारीमा आउन सक्ने सम्भावना पनि देखिएको छ ।

६० वटाबाट २/२ जोडिए भने त आधा ३० वटामा आइहाल्छन् । ३० वटामा झर्ने सम्भावना देखिएको छ ।

प्रत्येक प्रदेशमा तीनवटाका दरले २१ वटा र राष्ट्रिय स्तरका १० वटा आए भने पनि ३१ वटा हुन्छन् ।

राष्ट्र बैंकको नीति पनि मर्जरमा जानका लागि प्रोत्साहन गर्ने खालको हुनुपर्छ । साना संस्था मर्जरमा जाने नै भए । ठूला संस्थाहरुले मर्जरमा जान जरुरी नभएको प्रतिक्रिया दिँदै आएका छन् । तर उनीहरु पनि मर्जरमा जानका लागि प्रोत्साहन गर्ने खालको नीति आउनु पर्छ ।

लघुवित्तको समग्र अवस्था ठिकै छ । धेरै राम्रो अवस्था पनि छैन् र बर्बादको अवस्था पनि छैन् ।
लघुवित्तको अवस्था सामान्यतर्फ लाग्दै गएको छ । ऋण लगानी अलिअलि बढेको छ । त्यति धेरै बढेको छैन् ।
कर्जा सूचना केन्द्रका कारणले ऋण डुब्लिकेशनको कुरा कम भएको छ र त्यसले गर्दा लगानी कम हुँदै गएको छ । 

एउटा ग्राहकले ५ लाख भन्दा बढी लिन नपाउने भएको छ । पहिला त्यस्तो रेकर्ड नै थिएन । एउटा ग्राहकले ५ देखि १५ लाखसम्म ऋण लिएका थिए ।

३ संस्थाले ५/५ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका थिए । अब ती संस्थाले ३ ठाउँमा ऋण दिन पाउँदैन् । एक ठाउँमा मात्र ऋण दिन पाउछन् । २ ठाउँमा छोड्नु पर्ने अवस्थाले लगानी बढेको छैन् ।

दीर्घकालीन रुपमा यो राम्रो पनि हो । एउटै ठाउँमा बढी लगानी गरेर अफ्ठ्याराेमा पर्नु राम्रो होइन् । एउटै ठाउँमा लगानी गर्दा तत्कालका लागि नराम्रो भएपनि दीर्घकालीन रुपमा राम्रो हुन्छ । यसलाई हामीले सकारात्मक रुपमा लिएका छौ ।

‘ट्रान्जेक्सनकाे’ को हिसाबले सामन्यतिर गइरहेका छौं । राष्ट्र बैंकको नीतिले बैंक तथा लघुवित्तको जोखिम सरेको मात्रै हो । अझै चुनौती आउन सक्छ । मौद्रिक नीतिको अर्धवर्षिक समिक्षाले पनि असारसम्म ‘रिल्याक्ससेसन’ दिएको छ ।

राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको अर्धवार्षिक समिक्षामा उक्त व्यवस्था गरेपनि लघुवित्तलाई निर्देशन दिइसकेको छैन् । राष्ट्र बैंकले छिट्टै नै त्यस्तो निर्देशन दिन्छ होला ।

केन्द्रीय बैंकले ल्याएको मौद्रिक नीति सकारात्मक नै छ । मौद्रिक नीतिले लघुवित्त र ग्राहकलाई पनि सजिलो बनाइ दिएको छ । ग्राहक र संस्था दुबै सँगसँगै जानु पर्छ भनेर पनि लचिलो मौद्रिक नीति ल्याइएको हुनुपर्छ । बजेट लिएको आर्थिक बृद्धिको लक्ष्यलाई सघाउ पुर्याउने किसिमको मौद्रिक नीति आएको छ ।

लघुवित्त र ग्राहक दुवैलाई अफ्ठ्याराे स्थिति अहिले केही पनि छैन् । तर हामी सबैले ‘रिक्स’ लाई पछाडि सारेका छौं । रिक्स सार्दै गएपछि राम्रो पनि हुन सक्छ झन भयंङकर पनि हुन सक्छ । स्थिति धेरै नै अष्ठ्यारो पनि आउन सक्छ ।

समग्रमा त्यतिधेरै अफ्ठ्याराे पनि छैन् । कर्जा सूचना केन्द्रका कारणले लगानी त्यति धेरै बढेको पनि छैन् ।
सामान्यतया मौद्रिक नीतिको समिक्षामा चुक्ता पुँजी बढाउने बिषयले प्रवेश पाउँदैन् । अबको नयाँ आर्थिक वर्षमा ल्याइने मौद्रिक नीतिमा चुक्ता पुँजीको प्रस्ताव आउन सक्छ ।

कोभिडको समयमा अष्ठयारो पार्ने खालको नीति राष्ट्र बैंकले पनि बनाएको पनि छैन । सजिलो बनाएको छ ।

हकप्रद शेयर बितरण गरेर पनि चुक्ता पुँजी बढाउन दिइनु पर्छ । हकप्रद शेयर नै नदिने भन्ने त हुँदैन् । मर्जर र एक्विजिसनमा पनि जानुपर्छ । तर मर्जर र एक्विजिसन मात्र चुक्ता पुँजी पुर्याउने माध्यम बनाउनु हुँदैन् । हकप्रदबाट पनि चुक्ता पुँजी बढाउने बाटो खोलि दिनुपर्छ ।

व्यापार बढाउनका लागि चुक्ता पुँजी बढाउन दिनुपर्छ । हकप्रद दिन सक्छौ तर मर्जर र एक्विजिसनमा जानु पर्छ भनेर पनि नीति बनाउनु पर्छ ।

नेपाल लघुवित्त बैंकर्स संघले दुईवटै तरिकाले चुक्ता पुँजी बढाउन सकिन्छ भनेर सुझाव दिएको छ । मर्जर पनि गरेर चुक्ता पुँजी बढाउन सकिन्छ । हकप्रद पनि दिन पाउँछौ भन्ने खालको मौद्रिक नीति ल्याउनुपर्छ । सम्भवत अर्को मौद्रिक नीति आउदा चुक्ता पुँजीको प्रस्ताव आउन सक्छ ।

शेयर बजार अहिले बढेको छ । सबै सेक्टरको बढेको छ । मौद्रिक नीति अर्धवार्षिक समिक्षअघि सिआरआर बढी भयो भन्ने कुरा पनि आएको थियो । कसैले यो छाडि दिनुपर्छ भन्ने कुरा पनि आएको थियो । राष्ट्र बैंकले त्यसलाई सम्बोधन गरेन ।

मार्जिन ल्यान्डिङलाई पनि केही फरक गरेको देखिएन् । त्यसैले शेयर बजारमा खासै नकारात्मक असर परेन ।

लघुवित्तले नेप्से घटाउन बढाउन त्यति भूमिका खेल्दैनन् । समग्रमा नेप्से बढाउने काम त लघुवित्त भन्दा अन्य ठूला कम्पनीको शेयरले नै हो । इन्डेक्स सबैको बढेको छ ।

१०००/१२०० रुपैयाँ भन्दा कम मूल्य भएका शेयर लघुवित्त छैनन् । तर ‘ग्रोथ’ को कुरा गर्ने हो भने लघुवित्तको मात्रै होइन सबैको बढेको छ ।

लघुवित्तको इपिएस सबैभन्दा राम्रो छ । धेरैजसोले नाफा पनि बोनसमा नै दिएका छन् । लघुवित्तले बोनस दिन्छन र घाटा खानु पर्दैन भन्ने लगानीकर्ताको आत्मविश्वास भएकाले पनि लघुवित्तको शेयर मूल्य बढेको हुनुपर्छ । नगद हुँदा वित्तीकै ‘रिटर्न’का हिसाबले कम हुन्छ । तर बोनस शेयर हुने वित्तीकै त्यति धेरै घाटा लाग्दैन भन्ने भएकाले पनि शेयर मूल्य उच्च भएको हो ।

कहिले काही त लघुवित्तको शेयर मूल्य हेरेर डर पनि लाग्छ । किन यति धेरै बढ्यो भन्ने पनि लाग्छ । भोली नाफा दिन सकेन भने त सिइओलाई नै बढी प्रेसर हुन्छ । त्यसो भएकाले शेयर मूल्य त्यति धेरै नबढे हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ ।

हुन त नेपालको शेयर बजार बढनका लागि कुनै ‘लजिक’ चाहिँदैन् । निश्चित लगानीकर्ताहरुले नेपालको शेयर मार्केट चलाइरहेका छन् । उनीहरुले चाहेमा कसको मूल्य कँहा पुर्याइ दिन सक्छन् र घटाउन चाहे भने तल झारिदिन सक्छन् । नेपालको शेयर मार्केट ‘सिष्टमेटिक र क्यालकुलेशन’ गरेर चल्दैन् । कुनै संस्था नोक्सानीमा छ भने पनि यता शेयर मूल्य भने बढेको हुन्छ । यसलाई के भन्ने ?

लघुवित्त तुलनात्मक रुपमा राम्रै छन् । तर शेयर मूल्य त्यति हुनु पथ्र्यो वा पर्दैनथ्यो त्यो अर्कै कुरा हो । वाणिज्य बैंक भन्दा रिटर्नका हिसाबले माइक्रोफाइनान्स राम्रा छन् । बोनस शेयर दिइहाल्छ भन्ने हिसाबले पनि लगानीकर्ता लघुवित्तको शेयरमा आकर्षित भएको हुनुपर्छ ।

(नेपाल लघुवित्त बैंकर्स संघका अध्यक्ष तथा विजय लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बसन्तराज लम्सालसँग विष्णु बेल्वासेले गरेकोे कुराकानीमा आधारित लेख)

comments powered by Disqus

संस्थापक डुब्ने भनेको २० प्रतिशत मात्रै हो, तर जनता ८० प्रतिशत डुब्ने खतरा हुन्छः सतिशकुमार माेर

Mar 05, 2021 05:41 PM

नेपाल उद्याेग परिसंघले आत्म निर्भर अर्थतन्त्रकाे लागि मेक इन नेपाल अभियान शुरू गरेकाे छ । काेभिडकाे असर पछि मुलुक अझ बढी आत्म निर्भर बन्नु पर्ने देखेरै परिसंघले याे अभियान संचालन गर्ने तयारी गरेकाे जनाएकाे छ । याे अभियानले देश विकासका लागि सराेकारवालाहरूकाे साेच नै परिवर्तन गर्नु पर्ने आवश्यकता औँल्याएकाे छ ।