हरिप्रसाद शर्मा

नेपाल विद्युत प्राधिकरणको नाफामा गिरावट आएको छ । अघिल्लाे आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ को तुलनामा गत आव २०८२/०८३ मा प्राधिकरणको नाफा ३ अर्ब ९५ करोडले घटेको हो ।

प्राधिकरणका अनुसार, अघिल्लाे आव २०८१/०८२ मा प्राधिकरणले ८ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएकोमा गत आव २०८२/०८३ मा आइपुग्दा प्राधिकरणको नाफा ५ अर्ब ४ करोडमा सीमित भएको हो । योसँगै पछिल्ला वर्षहरुमा प्राधिकरणको नाफामा निरन्तर घट्दै गएको हो ।

आव २०८०/०८१ मा प्राधिकरण १३ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो । विदेशी विनिमयदरमा आएको उतारचढाव, प्राधिकरणको अतिरिक्त दायित्व, २० युनिटसम्म गार्हस्थ ग्राहकलाई निशुल्क दिनु, ह्रासकट्टी र अन्य खर्चमा आएको वृद्धिका कारण नाफा घटेको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

विदेशी विनिमयदरको असर

प्राधिकरणको नाफा घट्नुमा विभिन्न वित्तीय तथा सञ्चालनसम्बन्धी कारण रहेको जनाइएको छ । विशेषगरी विदेशी विनिमयदरमा आएको उतारचढावले प्राधिकरणको वित्तीय अवस्थामा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ ।

प्राधिकरणले जलविद्युत् आयोजना, प्रसारण तथा वितरण प्रणाली निर्माण र विस्तारका लागि विभिन्न विदेशी ऋण तथा लगानी परिचालन गर्दै आएको छ । विदेशी मुद्रामा लिइएका ऋणको भुक्तानी तथा त्यससँग सम्बन्धित दायित्वमा विनिमयदर परिवर्तन हुँदा प्राधिकरणको खर्च बढ्ने गरेको छ । यसको प्रत्यक्ष असर नाफामा परेको प्राधिकरणको भनाइ छ ।

अतिरिक्त दायित्व थपिँदै

प्राधिकरणमाथि थपिँदै गएको वित्तीय दायित्व पनि नाफा घट्नुको अर्को कारण बनेको छ । विद्युत् उत्पादन, प्रसारण तथा वितरण प्रणाली विस्तारसँगै प्राधिकरणले ठूलो लगानी गर्नुपर्ने अवस्था छ । नयाँ आयोजना, प्रसारण लाइन, सबस्टेसन तथा वितरण पूर्वाधारमा भइरहेको लगानीका कारण वित्तीय दायित्व बढिरहेको छ ।

विद्युत् क्षेत्रको विस्तारका लागि आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा ठूलो रकम खर्च भइरहेपनि त्यसअनुसार तत्काल आम्दानी वृद्धि नहुने भएकाले त्यसको प्रभाव प्राधिकरणको वित्तीय परिणाममा देखिएको हो ।

२० युनिटसम्म निःशुल्क विद्युत्

सरकारले गार्हस्थ ग्राहकका लागि २० युनिटसम्म विद्युत् निःशुल्क उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरेपछि त्यसको आर्थिक भार पनि प्राधिकरणमा परेको छ ।

कम विद्युत् खपत गर्ने गार्हस्थ ग्राहकलाई २० युनिटसम्मको विद्युत् निःशुल्क उपलब्ध गराउँदा प्राधिकरणको आम्दानीमा कमी आउँछ । ग्राहक संख्या ठूलो भएकाले यसबाट हुने कुल वित्तीय प्रभाव पनि उल्लेख्य हुने प्राधिकरणको भनाइ छ ।

ह्रासकट्टी र अन्य खर्च बढ्यो

प्राधिकरणको नाफामा कमी आउनुको अर्को कारण ह्रासकट्टी तथा अन्य सञ्चालन खर्चमा भएको वृद्धि हो । प्राधिकरणले पछिल्ला वर्षमा विद्युत् उत्पादन, प्रसारण र वितरणतर्फ ठूलो मात्रामा भौतिक पूर्वाधार थप्दै गएको छ ।

पूर्वाधार तथा सम्पत्तिको आकार बढेसँगै त्यसको ह्रासकट्टी रकम पनि बढ्दै जान्छ । त्यस्तै विद्युत् प्रणाली सञ्चालन, मर्मतसम्भार, प्रशासनिक तथा अन्य खर्चमा भएको वृद्धिले पनि कुल खर्च बढाएको छ ।

प्राधिकरणको आम्दानी र खर्चबीचको अन्तरमा आएको परिवर्तनले खुद नाफा घटेको हो । विद्युत् बिक्रीबाट हुने आम्दानी कायम रहे पनि विभिन्न दायित्व तथा खर्च बढ्दा अन्तिम नाफामा दबाब परेको देखिन्छ ।

नाफा घट्दै गए पनि लगानी बढाउँदै

प्राधिकरणको नाफा लगातार घटिरहेको भए पनि विद्युत् क्षेत्रको पूर्वाधार विस्तारका लागि उसले ठूलो लगानी गरिरहेको छ । देशभित्र विद्युत् उत्पादन बढेसँगै प्रसारण लाइन र वितरण प्रणालीको क्षमता विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको छ ।

विशेषगरी जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित विद्युत् राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा जोड्न नयाँ प्रसारण लाइन तथा सबस्टेसन निर्माण गर्नुपर्ने भएकाले प्राधिकरणमाथि थप लगानीको दबाब छ । विद्युत् खपत बढाउने, औद्योगिक क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति विस्तार गर्ने तथा भविष्यमा विद्युत् निर्यात बढाउने लक्ष्यका लागि पनि पूर्वाधारमा निरन्तर लगानी आवश्यक रहेको छ ।

यसकारण प्राधिकरणको नाफालाई मात्र आधार बनाएर वित्तीय अवस्था मूल्यांकन गर्नुभन्दा उसले गरिरहेको लगानी, ऋण दायित्व, विद्युत् खरिद–बिक्रीको अवस्था, ह्रासकट्टी तथा सामाजिक दायित्वलाई समेत हेर्नुपर्ने देखिन्छ ।

तर, पछिल्ला दुई वर्षमा नाफामा आएको निरन्तर गिरावटले भने प्राधिकरणको वित्तीय व्यवस्थापन र आम्दानी–खर्च संरचनामाथि थप ध्यान दिनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ ।