माथिल्लो त्रिशुली थ्री बीका शेयरधनीले कहिले बेच्न पाउँछन् शेयर ?

Mar 29, 2019 Parmeshwor Adhikari

जलविद्युतमा जनताको लगानी कार्यक्रम मार्फत सरकाले जनताको लगानी उठाउने अभियान सुरु गरेको छ । यस क्रममा पहिलो कम्पनीका रुपमा त्रिशुली थ्री बी जलविद्युत आयोजनाको शेयर निष्काशन तथा बाँडफाँड भैसकेको छ । यसरी शेयर निष्काशन गर्दा बहुआयामिक पक्षहरुका बारेमा लगानीकर्ता तथा जनताहरुलाई बुझाउन नसक्दा अलमलको अवस्था उत्पन्न भएको छ ।

प्रधानमन्त्रीको सफलता

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली आफैंले त्रिशुलीको शेयरमा आवेदन गरेर लगानीकर्ताको ध्यान खिच्न सफल भए । अन्तत शेयर निष्काशन भएको पहिलो दिनमा नै मागभन्दा अधिक धेरै शेयर किन्ने चाहना जनताले देखाए । अधिक आवेदनका कारण नै १० हजार कित्ता शेयर किन्ने चाहना देखाएका प्रधानमन्त्री ओलीको हातमा जम्मा २० कित्ता मात्र शेयर पर्यो ।

यसले देखाएको एउटा सकरात्मक सन्देश के हो भने जलविद्युत कम्पनीहरुलाई प्राथमिक शेयर निष्काशन गरेर बिक्री गर्न धौ धौ परिरहेका बेला प्रधानमन्त्रीको आह्वानलाई आम लगानीकर्ताले आँखा चिल्ेर विश्वास गरिदएका छन् । प्रधानमन्त्री ओलीलाई जनताले एक आह्वानका भरमा करोडौं रुपैंया लगानी गर्न तयार भएको सन्देश दिँदै यो सफलतालाई निरन्तरता दिन आग्रह गरेको सन्देश लुक्न सक्दैन ।

प्रधानमन्त्रीको यो सफलतासँगै जलविद्युतमा जनताको लगानी कार्यक्रम अनि शेयर निष्काशन प्रकृयाका विषयमा केही प्रश्नहरु उब्जिएका छन् । अहिले १० रुपैंयाको दरमा अग्रिम रकम लिएर पछि ९० रुपैंया तिर्ने दोहोरो झण्झट किन लिइयो ? यही दोहारो काम गराईदा त्रिशुलीका शेयरधनीले कहिले शेयर बेच्न पाउने ? अहिले १० प्रतिशत मात्र लगानी गरेका शेयरधनीले सरकारले गरेको उद्घोष अनुसार ८ प्रतिशत प्रतिफल पाउने कि नपाउने ? यस्ता धेरै प्रश्नहरु अहिले लगानीकर्ताको मानसपटलमा घुम्न थालेका छन् ।

प्रष्ट योजनाको अभाव

शेयर बजारमा सक्रिय रुपमा कारोबार गर्दै आएका एक लगानीकर्ता भन्छन्, अहिले जलविद्युत कम्पनीहरुको शेयर नबिकेर हैरानी व्यहोरिरहेका बेला सरकारले जनतालाई घानमा हाल्ने काम गर्यो कि भन्ने देखिन्छ । प्रकृयागत झमेलालाई बढाउने काम पनि भएको छ । यसले आगामी दिनमा जलविद्युतमा जनताको लगानी कार्यक्रम अन्तरगत निष्काशन हुने शेयरमा धेरै सजग हुनु पर्ने देखिएको छ ।

जनताले १० प्रतिशत रकम तिरेर उत्साहपूर्वक त्रिशूली थ्री बीको सेयर खरीद त गरे । तर धेरैलाई थाह छैन कि यो सेयर कहिले बेच्न पाइन्छ ? उनीहरुलाई बाँकी ९० प्रतिशत रकम कहिले तिर्ने भन्ने समेत थाहा नहुन सक्छ । जलविद्युत आयोजना निर्माणको काम ५० प्रतिशत सम्पन्न गरेर बक्यौता रकम संकलनको काम सुरु गर्ने सरकारको योजना छ ।

अहिले साधारण शेयर निष्काशनका दौरान देखिएको लहर त्यसबेला नदेखिने हुँदा ९० प्रतिशत रकम असुल गर्न ठुलै कसरत गर्नु पर्ने निश्चित छ । १ लाख ५४ हजार जनाको हातमा २० देखि ३० कित्ता मात्र शेयर परेका कारण एक जनाबाट ९० प्रतिशत रकम संकलन होला ? भन्ने चासो छँदैछ ।

पहिलो पटक सरकारले जनतासँग सिधा लगानी गर्न आग्रह गर्दै गर्दा देखिएका यस्तै कमजोरीले लगानीकर्तामा अन्यौलता छाएको छ । आयोजनाका सम्बन्धमा यथेष्ठ जानकारी प्रवाह गर्न नसक्नु, आयोजना निर्माणका सम्बन्धमा ठोस प्रतिबद्धता आउन नसक्नु लगायतका धेरै विषय बाँकी हुँदा लगानीकर्ताले पहिलो पटक भनेर छाडिदिएका छन् । तर आगामी दिनमा प्रष्ट योजना र मार्गनिर्देश सहित सरकारले जनताको लगानी उठाउनु पर्ने हुन्छ । यसका लागि सरकारले जनतालाई आयोजना, आफ्नो योजना र कार्यक्रमका विषयमा पर्याप्त सूचनाहरु प्रवाह गर्नै पर्ने हुन्छ ।

कहिले पाउने शेयर ?

अब शेयरधनीले कहिले शेयर पाउने भन्ने विषय पनि उत्तिकै समसामयिक छ । शेयरको शतप्रतिशत रकम चुक्ता नभई शेयरधनीको खातामा त्रिशुलीको शेयर जम्मा हुने छैन । सरकारको योजना अनुसार आगामी आर्थिक वर्षको सुरुवात वा ढिलोमा अबको ९ महिना भित्रमा त्रिशुलीको निर्माण कार्य ५० प्रतिशत सम्पन्न भए पछि बल्ल बक्यौता रहेको ९० प्रतिशत रकम संकलनको काम सुरु हुनेछ ।

सबै शेयरधनीले प्रतिशेयर ९० रुपैंयाका दरले रकम भुक्तान गरे पछि बल्ल शेयर सूचीकरणको प्रकृयामा जानेछ । अर्थात योजना अनुसार प्रकृया अघि बढेको खण्डमा पनि अझै १ वर्षको अवधि पछि मात्र लगानीकर्ताले शेयर पाउने छन् । त्यस पछि भने लगानीकर्ताले दोस्रो बजारबाट त्रिशुलीको शेयर बेच्न पाउलान भन्ने आश मात्र गर्न सकिन्छ ।

सरकारको भनाई अनुसार अहिले आयोजना निर्माणको काम २८ प्रतिशत सकिएको छ । अब जनताले आफ्नो शेयर पाउनका लागि ९ महिनाको अवधिमा सरकारले आयोजनाको थप २२ प्रतिशत काम सम्पन्न गर्ला कि नगर्ला भनेर दिन गन्दै बस्नुको अरु विकल्प छैन ।

जलविद्युत कम्पनीको शेयरमा विकर्षण

पछिल्ला दिनहरुमा अधिकांस जलविद्युत कम्पनीहरुको शेयर मूल्य एक सय रुपैंयाभन्दा तल झरेको अवस्था छ । सरकारले आफ्ना आयोजनामा ८ प्रतिशत प्रतिफल बितरण गर्ने भन्दै गर्दा आयोजनाको सम्भावित कमाईको पाटोलाई अध्ययन गर्न उत्तिकै जरुरी छ । सरकारले प्रतिफल दिने भन्दैमा दोस्रो बजारमा त्रिशुलीको शेयर मूल्य उच्च हुन्छ भन्ने सोच कसैले राख्छ भने त्यो गलत सावित हुन सक्छ ।

धेरैले त्रिशुली आकर्षक आयोजना भएका कारण राम्रो नतिजा देखाउने अपेक्षा गरिरहेका छन् । तर लगानीकर्ताले यस्ता विषयमा सुक्ष्म किसिमले विश्लेषण गर्न पर्ने हुन्छ । दशक अवधिका लागि चलाउन नपर्ने पैसा हो भनेर लगानी गरेकाहरुलाई सरकारको कार्यक्रममा लगानी गर्दा पछुतो नहुन सक्छ । तर आजको भोलि नै बजारबाट राम्रो नाफा कमाउँछु भनेर गरिएको लगानी भने बन्धक हुँदैछ । र शेयर बेच्ने समय आउँदा पनि उचित मूल्न नपाउन सकिन्छ भन्ने कुरालाई स्वीकार गर्नुको विकल्प छैन ।

माथि भनिए जस्तै गरी सरकारी आयोजनाको लागत बढ्न गएको खण्डमा कम्पनीको अवस्था पनि सोचेभन्दा कमजोर हुन सक्छ । तीन गुणाभन्दा बढीसम्मले आयोजनाको लागत बढेका उदाहरण हामीले यस अघि नै देखिसकेका छौं । यस्तो अवस्थामा छिट्टै प्रतिपलसँगै लगानी फिर्ता पाउने आश गरेर शेयरमा आवेदन गर्नेहरु केही वर्ष पर्खन तयार हुनै पर्नेछ ।

सरकारी आयोजनाप्रतिको उदासिनता

नेपालका सरकारी आयोजनाहरु समयमा नसकिएका उदाहरण धेरै छन् । अझ त्यस्ता आयोजनामा हुने चरम राजनीतिकरणका कारण निर्माण अवधि र लागत आकाशिएका उदाहरणले त्रिशुलीको हकमा के होला ? सरकारको योजना अनुसार निर्माणले गति लिएर बक्यौता रकम उठ्ला कि नउठ्ला भन्ने चासो अहिले आम लगानीकर्तामा छ । यस्तै तितो यथार्थका बिच आयोजनालाई अलमल्याउने काम दोहोरियो भने न त सरकारले बक्यौता रकम उठाउन सक्छ । न त अहिले जनताले गरेको लगानी बराबरको शेयर पाउन नै सक्छन् । प्रकृया अलमलमा पर्ने अधिक सम्भावना छ ।

सरकारले जनताको विश्वास जित्ने सुनौलो अवसर पनि यसै आयोजनामा पाएको छ । यसले सरकारलाई निर्धारित योजना अनुसार अघि बढ्न गतिलो दवाब समेत दिएको छ । त्यसो नभएको खण्डमा सरकारले जलविद्युतमा जनताको लगानी कार्यक्रम अन्तरगत निष्काशन गर्ने अरु १८ वटा जलविद्युत आयोजनाको शेयर निष्काशन प्रकृयाले पूर्ण रुपमा असफलता व्यहोर्ने निश्चित छ ।

comments powered by Disqus

लुम्बिनी विकास बैंकको खुद नाफामा आकर्षक बढोत्तरी

Apr 24, 2019

- प्रतिशेयर आम्दानीमा करिब १० रुपैयाँको सुधार।
लुम्बिनी विकास बैंक (LBBL) ले व्यवसाय विस्तारलाई तिब्रता दिँदा खुद नाफामा उच्च बढोत्तरी भएको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। बैंकले बुधबार सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणमा गत आवको तेस्रो त्रैमासको तुलनामा ८६.२६ प्रतिशतले खुद नाफा बढेको हो।