नेप्सेको अनलाइन सफ्टवेयर भाग ३,सफ्टवेयर बनाउन वाइकाे यसरी भित्रियाे

Feb 20, 2020 06:01 PM merolagani

सुवास निराैला

नेपाल स्टक एक्सचेन्जको स्थापना २०५० सालमा भएको हो । स्थापना कालमा कराएर किनबेच गर्ने (ओपन आउट क्राइ सिष्टम) प्रणाली बाट दोस्रो बजारमा कारोबार गरिन्थ्याे । 

सुरुवाती समयमा थोरै ब्रोकर र सीमित लगानीकर्ता बजारमा थिए। ब्रोकर कम्पनीका अफिस समेत थिएनन् । उनीहरू लगानीकर्ताका घर/ घर गएर सेवा दिन्थे । सुरुवाती चरणमा ब्रोकर झोला बोकेरै काम चलाउँथे । उनीहरूको आम्दानीले अफिस खोल्ने हैसियत समेत थिएन । 

बिस्तारै कारोबार बढ्न थाल्यो । डिल्लीबजारमा रहेको नेप्सेकाे कार्यालय साँघुरिन थाल्यो ।  लगानीकर्ताको भीड समेत बढ्न थाल्यो । नेप्सेले आफ्नै भवन बनाएपछि सिंहदरबार प्लाजामा कार्यालय सर्‍यो । प्लाजामा रहेको कार्यालयमा दिनको १२ देखि दुई बजेसम्म मानिसहरू अटाइ नअटाई हुन थाले । 

बजारलाई सेमी अटोमेसन इन्ट्रानेट प्रविधि मार्फत शेयर कारोबार ब्रोकर कार्यालयमा सारियो । एशियाली विकास बैङ्कको तीन करोडको सहयोगमा बेलायतको कमड्याक भन्ने कम्पनीले उक्त सफ्टवेयर बनाएको हो । उक्त सफ्टवेयर तीन वर्षसम्मको लागि बनाइएको थियो । याे व्यवस्था तत्कालीन नेप्सेका महाप्रबन्धक रेवत बहादुर कार्कीको पालामा भएको हो । 

बिश्ववमा इन्ट्रानेट प्रविधि फेज आउट हुँदै गएको थियो भने स्टकहरुमा अनलाइन प्रविधि भित्रिँदै थिए । छिमेकी राष्ट्रहरूले समेत अनलाइन प्रविधि मार्फत कारोबार थालिसकेका थिए । लगानीकर्ताको माग अनलाइनको हुन थाल्यो । अनलाइन प्रविधिकाे सुरुवाती पहल तत्कालीन नेप्सेका महाप्रबन्धक सीताराम थपलियाले गरेका थिए । 

नेप्सेले आन्तरिक रूपमा अनलाइन ल्याउन अध्ययन सुरु गर्‍यो । अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरू र स्टकहरूले चलाएको अनलाइन प्रविधिको बारेमा जानकारी माग्न थालियाे।  बिभिन्न  कम्पनीले बिभिन्न प्रस्ताव गर्न थाले ।

पाकिस्तानको इन्फोटेक कम्पनीले सफ्टवेयर बनाइदिने प्रस्ताव त्यही बेलामै गरेको थियो । विश्वमा चलेका राम्रा रेडिमेड सफ्टवेयर राख्न भन्दै मूल्यको अध्ययन सुरु भयो । जसमा फुल प्याकेजका लागि ७० लाख डलर सम्मको मूल्य प्रस्ताव आयो। जुन किन्नै नसकिने चर्को थियो । मिलिनियम आईटीले समेत प्रस्ताव गर्‍यो । त्यो समेत धेरै महँगो थियो । भारतको नेशनल स्टकले त्यही बेला रणनीतिक साझेदारीको प्रस्ताव गरेको थियो। 

सबैतिर बुझेपछि अन्त्यमा खरिद गर्नै नसकिने र धान्नै नसकिने एएमसि चार्ज ( बार्षिक मर्मत खर्च ) ले गर्दा नेप्सेले रेडिमेड सफ्टवेयर चाहेर पनि किन्न सकेन । म्याचिङ इन्जिन मात्रै किन्ने सोच बनायो । त्यसको मूल्य समेत त्यो समयमा २५ करोड रुपैयाँ पर्ने र त्यसको एएमसि चार्ज २० प्रतिशत तिर्नुपर्ने भएपछि नेप्सेले सबै योजना बन्द गर्‍यो । किनकि पहिले नै २५ करोड तिर्नुपर्ने त्यसको बर्षेनी २० प्रतिशत एएमसि चार्ज अर्थात् करिब पाँच करोड रुपैयाँ पर्ने भएपछि केही समय अनलाइनको विषयले विश्राम पायो । 

पछि अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अध्ययन गर्दा धेरै देशले आफ्नै देशको लोकल कम्पनीले बनाउने गरेको बुझिएपछि नेपालकै योमरी भन्ने कम्पनी हालको वाइकोले सफ्टवेयर निमार्ण गर्न सकिने भन्दै प्रस्ताव गर्‍यो । किनकि उसले पहिलेको सेमी अटोमेसनमा मर्मत संभारकाे जिम्मा  लिएको थियो ।

२०७२ सालमा नेप्सेले सफ्टवेयर बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय टेन्डर निकाल्याे । जसमा स्वदेशी र विदेशी कम्पनीहरूले आवेदन दिए। तिनीहरू मध्येबाट नेपालको योमरी जुन हालको वाइको भन्ने कम्पनीले टेन्डर पार्‍यो । वाइकाे सँग नेप्सेले २०७२ फागुनमा १८ महिनासम्ममा सफ्टवेयर निमार्ण गरिसक्ने गरी सम्झौता गर्‍यो । नेप्सेले सफ्टवेयर र त्यसमा प्रयोग हुने हार्डवेयर दुवैको भ्याट सहित १९ करोड ८१ लाख रुपैयाँमा सझाैता गरेको जनाएको छ । जसमा भ्याट बाहेक आठ करोड ५० हजार रुपैयाँको हार्डवेयर र नौ करोड १६ लाख रुपैयाँमा सफ्टवेयर दिने सम्झौता भएको नेप्सेका अधिकारी बताउँछन् । त्यसको एएमसि चार्ज बेग्ला बेग्लै रहेको अधिकारीले बताए । जसमा हार्डवेयरको वार्षिक एएमसि चार्ज ६ प्रतिशत छ भने सफ्टवेयरको १२ प्रतिशत हाल नेप्सेले बुझाउँदै आएको छ ।

सम्झौता गरिए अनुसार यतिबेला नेप्सेले सबै हार्डवेयरको रकम भुक्तानी गरिसकेको छ भने सफ्टवेयरको तीन करोड रुपैयाँ मात्रै भुक्तानी गरेको छ। बाँकी रकम अझै उसले वाइकोलाई दिएको छैन ।

  • सम्झौता अनुसार यस्ताे सफ्टवेयर 

वाइको एक्लैले उक्त सम्झौता गरेको थिएन । उसले भारतीय कम्पनी इन्फोनाइटसँग साझेदारी गरेको थियो । सम्झाैता अनुसार नै उसले नेप्सेका लागि टेलर मेड सफ्टवेयर बनाउने तयारी सुरु गर्‍यो । उसले सुरुवातमा रिक्वरमेन्ट इन्जिनियरिङ गर्‍यो । नेप्सेले निर्धारण गरेको रिक्वारमेन्ट अनुसार उसले एसआएस तयार पार्‍यो । उक्त एसआएस ठीक भए नभएको हेर्न नेप्सेले एक बाह्य विज्ञ सदस्य सहितको कमिटी नै बनाएको थियो । उक्त कमिटीले अनुमति दिए अनुसार उसले डिजाइन तयार गर्‍यो । सोही रिक्वाएरमेन्ट अनुसार उसले हाइ र लो लेभल दुवै किसिमको कोडिङ गर्‍यो  । उसले टेलर मेड इन्ट्रिगेटेड एप्लिकेशन बनाएको हो । उसले बनाएको सफ्टवेयरमा २० वटा मोडल छन् । यो फुल प्याकेज हो । यसका २० वटा मोडल एक आपसमा जोडिएर काम गर्छन् । उसले विश्व स्ट्याण्डर्ड प्राइस एण्ड टाइमको आधारमा म्यचिङ इन्जिन तयार गरेको छ । यो एप्लिकेशन सफ्टवेयर हो । 

  • बनाउने कम्पनी कस्तो हो ?

नेप्सेको सफ्टवेयर बनाउने कम्पनी नेपालमा सन् १९९७ मा स्थापना भएको कम्पनी हो। सफ्टवेयर निर्माण गर्ने यो कम्पनी योमरी ग्रुप अर्न्तगत पर्छ । एलआइएस भन्ने उसको अर्को कम्पनी पनि छ । जसले विदेशी कम्पनीहरुका लागि सफ्टवेयर निर्माण गर्दछ ।  सन् २०१४ देखि विदेशमा समेत सफ्टवेयर निर्यात गर्दै आएको कम्पनीलई याे वर्ष सबैभन्दा बढी सफ्टवेयर विदेश निर्यात गरेको भनेर उद्योग मन्त्रालय अन्तर्गतको निकासी प्रवर्धन केद्रले पहिलो पटक पुरस्कृत समेत गरेको छ । उसले २० करोड रुपैयाँ बराबरको सफ्टवेयर विदेश निर्यात गरेको थियो । वार्षिक ४० करोड रुपैयाँ बराबरको काम गर्ने गरेको कम्पनीले नेपाल टेलिकम, नेपाल प्रहरी, पर्यटन विभाग, नेप्से लगायतको सफ्टवेयर निर्माण गरेको छ । 

सफ्टवेयर निर्माण गर्दा परेको मुद्दा, धितोपत्र बोर्डले गरेको छानबिन, बोर्डले तोकेको मापदण्ड अर्को भागमा  


comments powered by Disqus

कोरोना भाइरसबाट अमेरिका सबैभन्दा धेरै प्रभावित, २४ घण्टामा १४८० को मृत्यु, ३२ हजारभन्दा धेरै संक्रमित

Apr 04, 2020 02:35 PM

कोरोना भाइरसको त्रास पूरै दुनियाँमा रहेको छ । विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली देश अमेरिकालाई पनि यसले घुँडा टेक्न बाध्य बनाएको छ । अमेरिकाको स्थिति झन् बिग्रदै गएको छ ।