भारतमा खाना पकाउने ग्यास (एलपिजी)को आपूर्तिमा ठुलो संकट उत्पन्न भएको छ। 

यसका कारण मध्य प्रदेश, उत्तराखण्ड, महाराष्ट्र, पन्जाब, राजस्थान, छत्तीसगढ, हरियाणा, कर्नाटक, तेलंगाना र आन्ध्र प्रदेशलगायतका राज्यहरूमा व्यावसायिक ग्यासको आपूर्तिमा रोक लगाइएको छ। यो स्थितिले यी राज्यहरूमा सञ्चालित रेस्टुरेन्ट र होटेलहरू बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन्।

पश्चिम एसिया (मिडिल इस्ट) मा बढ्दो भूराजनीतिक तनावले भारत आउने एलपीजीका ढुवानीमा ढिलाइ भइरहेको छ। जसले गर्दा घरेलु बजारमा ग्यासको अभाव सुरु भएको छ।

राज्यमा देखिएको असर:

• मध्य प्रदेश: होटेल र रेस्टुरेन्ट सञ्चालकहरूका अनुसार हालै सिलिन्डरको मूल्य १७७३ रुपैयाँबाट बढेर १८८८ रुपैयाँ पुर्‍याइएको छ। उनीहरू यो बढेको मूल्य तिर्न पनि तयार छन्, तर विवाहको सिजनमै व्यावसायिक सिलिन्डरको आपूर्ति रोक्ने निर्णयले ठुलो प्रश्न खडा गरेको छ।

• राजस्थान: होटेल र रेस्टुरेन्ट व्यवसायीहरूले तेल कम्पनीहरूको यस निर्णयले ३ लाखभन्दा बढी मानिसको जीविकोपार्जनमा संकट आएको बताएका छन्। ग्यासको कुनै विकल्प नभएकोले होटेल, रेस्टुरेन्ट, म्यारिज गार्डन र अन्य उद्योगहरूमा संलग्न मानिसहरूलाई ठुलो समस्या भएको छ।

• महाराष्ट्र: मुम्बई, पुणे र नागपुरमा व्यावसायिक ग्यासको भारी कटौती गरिएको छ। पुणेमा त अवस्था यति खराब छ कि नगर निगमले ग्यास शवदाह गृहहरू अस्थायी रूपमा बन्द गर्नुपरेको छ। राज्यका करिब ९,००० रेस्टुरेन्ट र बारहरू बन्द हुने खतरामा छन्।

• पञ्जाब: यहाँ मार्च ८ देखि नै १९ किलोका व्यावसायिक र ठुला औद्योगिक सिलिन्डरको वितरण रोकिएको छ। वितरकहरूलाई २५ दिनअगाडि कुनै पनि घरेलु सिलिन्डरको बुकिङ नलिन भनिएको छ।

• आन्ध्र प्रदेश र तेलंगाना: हैदराबादसहित धेरै सहरहरूमा व्यावसायिक सिलिन्डर बुकिङ स्थगित गरिएको छ। साना होटेल र भोजनालय चलाउनेहरूले सरकारसँग आपूर्ति पुनः सुरु गर्न आग्रह गरेका छन्, किनकि यसले लाखौँ मानिसको जीविकामा असर पारेको छ।

सरकारको कदम र नयाँ नियम:

सङ्कटलाई मध्यनजर गर्दै पेट्रोलियम मन्त्रालयले तीन तेल कम्पनी (OMCs) का कार्यकारी निर्देशकहरूको एक उच्चस्तरीय समिति बनाएको छ। जसले आपूर्तिको समीक्षा गर्नेछ। घरेलु एसपीजी सिलिन्डरको रिफिल बुकिङका नियमहरूमा पनि परिवर्तन गरिएको छ। अब उपभोक्ताले एउटा सिलिन्डर डेलिभरी भएको २१ दिनको सट्टा २५ दिनपछि मात्र अर्को सिलिन्डर बुक गर्न सक्नेछन्। ग्यासको भण्डारण रोक्नका लागि डेलिभरी एजेन्टहरूले अब OTP वा बायोमेट्रिक भेरिफिकेसन प्रयोग गरिरहेका छन्। तेल मार्केटिङ कम्पनीहरूलाई प्रोपेन र ब्युटेनको प्रयोग व्यावसायिकको सट्टा घरेलु सिलिन्डरका लागि धेरै गर्न निर्देशन दिइएको छ। आवश्यक वस्तु ऐनअन्तर्गत आपतकालीन प्रावधानहरू लागू गरिएका छन्।

अवस्था कहिले सामान्य होला?

इन्डियन आलयका मुख्य महाप्रबन्धक (एसपीजी) के.एम. ठाकुरले ग्राहकहरूलाई नआत्तिन र अनावश्यक बुकिङ नगर्न आग्रह गरेका छन्। सरकार अब अमेरिकाजस्ता देशहरूबाट वैकल्पिक कार्गो मगाउने विचार गरिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा G7 देशहरूले पनि आफ्नो आपत्कालीन तेल भण्डारबाट आपूर्ति जारी गर्नबारे छलफल गरिरहेका छन्। सरकारले सबै आलय रिफाइनरी कम्पनीहरूलाई एसपीजी उत्पादन बढाउने आदेश दिएको छ। रिफाइनरीहरूले प्रोपेन र ब्युटेनको प्रयोग केवल खाना पकाउने ग्यास बनाउनका लागि गर्नेछन्।

यस सङ्कटका बिच सरकारले घरेलु ग्यास सिलिन्डरको मूल्य ६० रुपैयाँले बढाएको छ। दिल्लीमा १४.२ किलोग्रामको एसपीजी ग्यास अब ९१३ रुपैयाँमा पाइन्छ। यस्तै, १९ किलोग्रामको व्यावसायिक सिलिन्डरमा ११५ रुपैयाँको वृद्धि गरिएको छ, जुन अब १८८३ रुपैयाँमा पाइन्छ। यो मूल्य वृद्धि मार्च ७ देखि लागू भएको छ।