निखिल इनामदार (बिबिसी)

भारतको ३ सय अर्ब डलर (२ सय २३ अर्ब पाउन्ड) को ब्याक–अफिस उद्योगलाई धानेको परम्परागत आउटसोर्सिङ मोडललाई कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) ले उल्ट्याइदिने डर बढेको छ। 

यही त्रासका कारण विगत केही सातायता भारतीय प्रविधि (आइटी) कम्पनीका शेयर मूल्यमा अभूतपूर्व गिरावट देखिएको छ। परम्परागत सफ्टवेयर र आइटी कम्पनीहरूको शेयरमा देखिएको यो विश्वव्यापी बिकवाली (सेल–अफ) हालैको भूराजनीतिक अनिश्चितताले बजारमा ल्याएको चिन्ताभन्दा अगाडि नै सुरु भएको थियो। यो विषय भारतका लागि विशेष गरी महत्त्वपूर्ण छ।

विगत साढे तीन दशकमा भारतको सफ्टवेयर उद्योगले लाखौँ 'ह्वाइट कलर' (कर्पोरेट) रोजगारी सिर्जना गरेको छ। यसले उच्च महत्त्वाकाङ्क्षा र बलियो क्रय शक्ति भएको नयाँ मध्यम वर्गलाई जन्म दिएको छ। यसैको परिणामस्वरूप विगत ३० वर्षमा बेङ्गलुरु, हैदरावाद र गुरुग्राम जस्ता प्रमुख सहरहरूमा अपार्टमेन्ट, कार र रेस्टुरेन्टहरूको माग ह्वात्तै बढेको छ। तर, अहिले भारतका १० ठुला सफ्टवेयर कम्पनीहरू सम्मिलित 'निफ्टी आइटी सूचकाङ्क' यस वर्ष लगभग २० प्रतिशतले घटेको छ। यसले गर्दा लगानीकर्ताहरूको करोडौँ डलर डुबेको छ।

फेब्रुअरीको सुरुमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी एन्थ्रोपिकले आफ्नो 'क्लाउड'नामक नयाँ उपकरण सार्वजनिक गरेपछि आइटी शेयरमा बिकवाली सुरु भएको हो। यसले प्रमुख कानुनी, अनुपालन (कम्प्लायन्स) र डेटा प्रक्रियाहरूलाई स्वचालित गर्न सक्ने दाबी गरेको छ। यस प्रविधिले धेरै श्रम आवश्यक पर्ने यस उद्योगको व्यापार मोडलमै गम्भीर प्रहार गरेको छ।

सन् २०३० सम्ममा परम्परागत आइटी सेवाहरू नै हराउन सक्ने भन्दै धेरै कम्पनीका संस्थापकहरूले चेतावनी दिएपछि बजारमा त्रास झनै बढेको छ। केही प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) हरूले त एआईले ५० प्रतिशत 'इन्ट्री–लेभल' का ह्वाइट कलर रोजगारीहरू समाप्त गर्न सक्ने चेतावनीसमेत दिएका छन्। यस उथलपुथलका बिच, भारतीय आइटी दिग्गजहरूले भने एआईप्रतिको डरलाई अतिरञ्जित गरिएको भन्दै लगानीकर्ता र कर्मचारीलाई आश्वस्त पार्न खोजेका छन्। कृत्रिम बुद्धिमत्ताले नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्ने उनीहरूको भनाइ छ। यद्यपि, एआईले काम गर्ने परम्परागत शैलीलाई संरचनात्मक रूपमै परिवर्तन गर्ने कुरामा भने उनीहरूलाई पनि कुनै शङ्का छैन।

विश्वव्यापी रूपमा ख्यातिप्राप्त लगानी बैङ्क 'जेफ्रिज' ले आफ्नो एक रिपोर्टमा भनेको छ, "ग्राहकहरूसँगको कामको प्रकृति अब संरचनात्मक रूपमै सल्लाहकार र कार्यान्वयनतर्फ सर्ने सम्भावना छ। एप्लिकेसन व्यवस्थापन सेवाहरू (जसले कुल राजस्वको २२ देखि ४५ प्रतिशत ओगट्छन्) मा तीव्र रूपमा राजस्व घट्ने देखिन्छ।" सरल भाषामा भन्नुपर्दा, यसको अर्थ भारतीय आइटी कम्पनीहरूले बैङ्क वा तेल कम्पनी जस्ता ग्राहकहरूबाट सफ्टवेयर चलाउन, मर्मत गर्न, 'बग' (त्रुटि) समाधान गर्न र अपडेटहरू ह्यान्डल गरेबापत लिने शुल्क अब घट्नेछ। किनकि, अब कम्पनीहरूको ध्यान परामर्श जस्ता उच्च मूल्य पाइने तर कम नियमित हुने कार्यहरूमा केन्द्रित हुनेछ। जेफ्रिजका अनुसार, यसले आधारभूत रूपमै कम्पनीको राजस्व वृद्धि र कामदारको मागलाई असर गर्नेछ। उसले भविष्यवाणी गरेको छ कि आगामी पाँच वर्षमा आइटी कम्पनीहरूको लागि सबैभन्दा खराब अवस्था भनेको राजस्व वृद्धि ३ प्रतिशतभन्दा कम हुनु हो। त्यसै गरी, सन् २०३१ पछि यी कम्पनीहरूमा कुनै पनि वृद्धि नहुने अनुमान गरिएको छ।

तर सबै विचारहरू नकारात्मक मात्र छैनन्।

आइटी कम्पनीहरूलाई "प्रविधि जगत्‌का प्लम्बरहरू" को संज्ञा दिने 'जेपी मोर्गन चेस' का अनुसार एआईले जटिल कार्यहरूलाई गति दिनेछ र थप सफ्टवेयर कोड लेख्नेछ। तर, एआईले नै सफ्टवेयर कम्पनीहरूले जस्तै 'कस्टमाइजेसन' (अनुकूलन) को स्तर प्रदान गर्न सक्छन् भनेर मान्नु निकै हतारो हुनेछ। एउटाले अर्कोलाई पूर्ण रूपमा विस्थापित गर्नुको सट्टा, "एआई उपकरण बनाउने कम्पनीहरू र आइटी सेवा दिने कम्पनीहरूबिच थप साझेदारी हुने अनुमान गर्न सकिन्छ। जसले कामका धेरै नयाँ क्षेत्रहरू सिर्जना गर्न सक्छ।"

भारतको दोस्रो ठुलो आइटी कम्पनी 'इन्फोसिस' का सिइओ सलिल पारेखले पनि यस तर्कलाई समर्थन गरेका छन्। एआईले आफू जस्ता कम्पनीहरूका लागि अवसर अझै विस्तार गर्ने उनको भनाइ छ। किनकि, ग्राहकहरूलाई बौद्धिक उपकरणहरू प्रयोग गरेर पुराना (लिगेसी) प्रणालीहरूलाई आधुनिकीकरण गर्न मद्दत गर्न यी कम्पनीहरू सबैभन्दा राम्रोसँग तयार छन्। इन्फोसिसका अनुसार, 'जेनेरेटिभ एआई' ले फ्रन्ट–इन्ड डेभलपर र सफ्टवेयर टेस्टरहरू जस्ता ९ करोड २० लाख रोजगारीलाई विस्थापित गर्न सक्छ। तर, यसको बदलामा डेटा एनोटेटर, एआई इन्जिनियर र एआई लिडहरूका लागि लगभग १७ करोड नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्नेछ।

विश्लेषकहरूबिच पनि यस विषयमा बढ्दो सहमति देखिन्छ।

एचएसबीसी बैङ्कले हालै 'सफ्टवेयर विल इट एआई' (सफ्टवेयरले एआईलाई खानेछ) शीर्षकको रिपोर्टमा भनेको छ- सफ्टवेयर कम्पनीहरू "विश्वका ठुला उद्योगहरूमा एआईको प्रसारका लागि प्राथमिक माध्यम" हुनेछन्। रिपोर्टमा आइटी सेवा कम्पनीहरूले नै वास्तवमा अन्य संस्थाहरूमा एआई अपनाउने कामलाई अगाडि बढाउने तर्क गरिएको छ। उक्त रिपोर्ट अगाडि भन्छ, ठुला स्तरका एआई प्रणालीहरू "स्वभावतः त्रुटिपूर्ण" छन्। तस्बिर बनाउने जस्ता सामान्य कामहरूका लागि एआई उपयुक्त भए तापनि ठुला कम्पनीहरूले प्रयोग गर्ने प्रमुख सफ्टवेयर प्लेटफर्महरूलाई पूर्ण रूपमा हटाएर प्रतिस्थापन गर्न उपयुक्त हुँदैन। "इन्टरप्राइज स्तरका सफ्टवेयरहरू दशकौँदेखि उच्च क्षमता र विश्वसनीयताका साथ लगभग त्रुटिरहित रूपमा विकसित भएका छन्। यी महत्त्वपूर्ण र निजी बौद्धिक सम्पत्ति (आईपी) हरू सार्वजनिक इन्टरनेटमा प्रशिक्षित गर्न योग्य छैनन्," एचएसबीसी भन्छ। आइटी कम्पनीहरूले विशेषज्ञता हासिल गर्ने सबैभन्दा कठिन र महत्त्वपूर्ण सफ्टवेयर वास्तुकला (आर्किटेक्चर) डिजाइन गर्ने मामिलामा एआई अझै दशकौँ पछाडि रहेको रिपोर्टको निष्कर्ष छ।

तैपनि, युगमै एक पटक आउने यस्तो ठुलो प्राविधिक परिवर्तनबाट आइटी कम्पनीहरू अछुतो भने रहने छैनन्। जेपी मोर्गनका अनुसार, यसको प्रभावको सटीक अनुमान गर्न गाह्रो छ, तर उद्योगमा यसको तरङ्गहरू धेरै फरक तरिकाले महसुस भइरहेको छ।

भारतको सफ्टवेयर क्षेत्रको छाता सङ्गठन 'नासकम' का अनुसार, यस उद्योगले परिवर्तनहरूलाई अँगाल्न थालिसकेको छ। सन् २०२५ लाई एउटा महत्त्वपूर्ण वर्ष मानिएको छ। किनकि यस वर्ष प्राविधिक उद्योग एआईको सामान्य परीक्षणबाट निर्णायक रूपमा यसको वास्तविक कार्यान्वयनतर्फ अघि बढेको छ।

तर सन् २०२५ मा एआई परियोजनाहरूबाट हुने राजस्व मुस्किलले १० अर्ब डलर मात्र हुनेछ (जबकि कुल उद्योगको राजस्व ३ सय १५ अर्ब डलर छ)। यस क्षेत्रको समग्र राजस्व यस वर्ष केवल ६ प्रतिशतले मात्र बढ्ने सम्भावना छ, जुन विगतको उच्च वृद्धिको समयमा देखिने दुई अङ्कको उछालभन्दा धेरै कम हो।

यसैबिच, कम्पनीहरूमा नयाँ भर्ना कम हुने अपेक्षा गरिएको छ। सन् २०२६ मा कुल कर्मचारी सङ्ख्या केवल २ दशमलव ३ प्रतिशतले मात्र बढ्ने सम्भावना छ। नासकमका अनुसार, एआईका कारण आइटी कम्पनीहरूले ग्राहकहरूलाई बिलिङ गर्ने तरिका पनि द्रुत गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ। पहिले कति घण्टा काम गरियो भन्ने आधारमा बिल बन्थ्यो भने अब कस्तो परिणाम निस्कियो (नतिजामा आधारित) भन्ने आधारमा बिलिङ हुन थालेको छ।

छोटो समयका लागि भने यो उद्योगले भोग्नुपर्ने आर्थिक पीडाबाट उम्कने कुनै सम्भावना देखिँदैन। 'नुवामा इन्स्टिच्युसनल इक्विटीज' का विश्लेषकहरूका अनुसार, सुरुमा आइटी कम्पनीहरूको राजस्व घट्नेछ र एआईको फाइदा मध्यम अवधिमा पुगेपछि मात्र देखिनेछ। यसबाहेक, प्रविधिको चुनौतीभन्दा बाहिर पनि भारतीय आइटी कम्पनीहरूका लागि अर्को ठुलो समस्या छ। उनीहरूको सबैभन्दा ठुलो बजार अमेरिकामा भिसा प्रतिबन्धहरू बढ्दै गएका छन्।

मुडिज एनालिटिक्सका अनुसार, नयाँ भिसा शुल्कले भारतका शीर्ष आइटी कम्पनीहरूको सञ्चालन खर्च अनुमानित १० करोडदेखि २५ करोड डलरले बढाउने सम्भावना छ, जुन उनीहरूको कुल राजस्वको लगभग १ प्रतिशत हुन आउँछ। यसले भारतको कुल सेवा निर्यातको लगभग ८० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने यस अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण क्षेत्रको लागि गम्भीर अवरोधहरू थपेको छ।