बैंकले आइएमएस सफ्टवेयर प्रालिसँगको साझेदारीमा देशकै पहिलो रियल-टाइम ईआरपी-एकीकृत डिजिटल कर्जा प्रणाली सार्वजनिक गरेको हो। यो सेवा विशेष गरी साना तथा मझौला व्यवसायी (SMEs) लाई ध्यानमा राखेर ल्याइएको हो। जसले उनीहरूलाई बिनाकुनै धितो र कागजी झन्झट तत्कालै बैंकबाट कर्जा प्राप्त गर्न मद्दत गर्नेछ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले अवलम्बन गरेको डिजिटल कर्जा विस्तारको नीतिलाई सहयोग पुग्ने गरी डिजाइन गरिएको यो प्रणालीले नेपालमा सञ्चालित लाखौँ साना तथा घरेलु उद्योगहरूलाई औपचारिक वित्तीय च्यानलमा जोड्न कोसेढुङ्गा सावित हुने विश्वास लिइएको छ।
के हो 'ईआरपी एकीकृत डिजिटल कर्जा'?
इन्टरप्राइज रिसोर्स प्लानिङ (ERP) एक प्रकारको सफ्टवेयर प्रणाली हो, जसलाई व्यवसायहरूले आफ्नो दैनिक कारोबार, बिक्री (Sales), खरिद,स्टक (Inventory) र वित्तीय हरहिसाब चुस्त राख्न प्रयोग गर्दछन्। नेपालमा आइएमएस सफ्टवेयर यस विधामा धेरै व्यवसायीहरूको रोजाइमा परेको लोकप्रिय सफ्टवेयर प्रदायक हो।
कुमारी बैंकले सुरु गरेको यो नवीनतम सेवा अन्तर्गत, बैंकको कर्जा मूल्याङ्कन प्रणालीलाई सीधै व्यवसायीले प्रयोग गरिरहेको ईआरपी (ERP) सफ्टवेयरसँग जोडिएको छ। यसको अर्थ, जब कुनै व्यवसायीले आफ्नो पसल वा व्यापारमा आइएमएसको ईआरपी सफ्टवेयर प्रयोग गरी बिलिङ वा दैनिक आर्थिक कारोबार गर्छन्। सोही कारोबारको वास्तविक समयको डाटा (Real-time Data) का आधारमा बैंकको प्रणालीले व्यवसायीको ऋण प्राप्त गर्न सक्ने योग्यता (Creditworthiness) स्वतः विश्लेषण गर्छ। यसका लागि व्यवसायीले आफ्नो तर्फबाट कुनै छुट्टै कागजात वा बैंक विवरण पेस गरिरहनु पर्दैन।
नेपालमा पहिलो पटक किन भनिएको हो ?
नेपालमा यसअघि पनि विभिन्न बैंकहरूले मोबाइल बैंकिङ एपमार्फत ‘डिजिटल कर्जा’ वा ‘फोनलोन’ जस्ता सेवाहरू उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। तर, ती कर्जाहरू प्रायः व्यक्तिगत उपभोक्ता वा निश्चित तलब खाता भएका कर्मचारीहरूलाई मात्र लक्षित गरी उनीहरूको व्यक्तिगत खाताको कारोबारका आधारमा प्रदान गरिन्थ्यो।
कुमारी बैंकले ल्याएको यो नयाँ सेवा भने नेपालकै पहिलो व्यवसाय-केन्द्रित र वास्तविक समयको डाटामा आधारित कर्जा प्रणाली हो। यसमा कुनै पनि व्यक्तिको तलब वा व्यक्तिगत खाता नभई उसको व्यवसायको वास्तविक दैनिक बिक्री, कारोबारको परिमाण र मौज्दात (स्टक) जस्ता व्यापारिक डाटालाई प्रत्यक्ष मूल्याङ्कनको आधार बनाइने हुनाले यसलाई नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा पहिलो र पृथक भनिएको हो।
यस सेवाबाट व्यवसायीले कसरी फाइदा लिन सक्छन्?
साना तथा मझौला उद्यमीहरूका लागि यो कर्जा सुविधा निकै उपयोगी साबित हुन सक्छ। यसका मुख्य फाइदाहरू निम्न बमोजिम छन्:
१. बिना धितो कर्जा (Collateral-Free Loan): साना व्यवसायीहरूले बैंकबाट ऋण लिनका लागि ठूला भौतिक सम्पत्ति वा घरजग्गा धितो राख्नुपर्ने बाध्यता रहँदै आएको छ। यस प्रणाली अन्तर्गत भने व्यवसायको राम्रो कारोबार र कार्यसम्पादन (Performance) लाई नै धितोको रूपमा लिइन्छ। यसका लागि अतिरिक्त भौतिक सम्पत्ति धितो आवश्यक पर्दैन।
२. कागजी झन्झटमुक्त (No Paperwork): परम्परागत बैंकिङ प्रक्रियामा कर्जा स्वीकृतिका लागि महिनौँ पुराना अडिट रिपोर्ट, कर चुक्ता प्रमाणपत्र र अन्य कानुनी कागजात तयार गर्नुपर्थ्यो। यो सेवा पूर्ण रूपमा डिजिटल भएकाले कुनै पनि कागजी विवरण भौतिक रूपमा पेस गर्नुपर्ने आवश्यकता हुँदैन।
३. बैंक शाखा धाइरहनु नपर्ने (No Bank Visits Required): व्यवसायीहरूले ऋणको आवेदन दिन, स्वीकृत गराउन र रकम आफ्नो खातामा प्राप्त गर्न बैंकको शाखामा भौतिक रूपमा उपस्थित भइरहनु पर्दैन। सबै प्रक्रिया डिजिटल रूपमै सम्पन्न हुन्छ।
४. ५ लाखसम्मको सीमा र सरल किस्ता (EMI Facility): व्यवसायीहरूले आफ्नो कार्यसम्पादनका आधारमा अधिकतम ५ लाख रुपैयाँसम्मको चालू पूँजी कर्जा (Working Capital Loan) प्राप्त गर्न सक्नेछन्। उक्त कर्जालाई उनीहरूले १२ महिनासम्मको समान मासिक किस्ता (EMI) मार्फत सहज रूपमा भुक्तानी गर्न सक्छन्।
प्रणालीको सुरक्षा र पारदर्शिता
डिजिटल वित्तीय प्रणालीमा कारोबारको गोपनीयता र सुरक्षा अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ। कुमारी बैंक र आइएमएस सफ्टवेयरद्वारा विकसित यो कर्जा प्लेटफर्म अत्याधुनिक इन्क्रिप्सन र सुरक्षा मापदण्डमा आधारित छ। व्यवसायीहरूको व्यावसायिक तथ्याङ्क सुरक्षित रूपमा बैंकको कर्जा मूल्याङ्कन संयन्त्रसँग मात्र आबद्ध हुन्छ र यसमा कुनै पनि तेस्रो पक्षको पहुँच हुँदैन। पूर्णतः डिजिटल र स्वचालित ढाँचामा सञ्चालन हुने भएकाले कर्जा मूल्याङ्कन प्रक्रिया निष्पक्ष र त्रुटिरहित रहन्छ।
यो सेवा कसरी प्रयोग गर्ने ? (एउटा व्यावहारिक उदाहरण)
यस नवप्रवर्तनात्मक सेवाको व्यावहारिक प्रयोग कसरी हुन्छ र यसले व्यवसायीलाई कसरी मद्दत गर्छ भन्ने कुरालाई तलको उदाहरणबाट सजिलै बुझ्न सकिन्छ:
उदाहरण:
काठमाडौँमा सुदीप राईको एउटा कपडा तथा किराना पसल छ। उनले आफ्नो पसलको दैनिक बिलिङ, सामानको मौज्दात र बिक्रीको लेखाजोखा राख्न विगत दुई वर्षदेखि IMS Software को बिलिङ प्रणाली (ERP) प्रयोग गरिरहेका छन्। उनको व्यावसायिक बैंक खाता कुमारी बैंकमा छ।
चाडबाडको समय नजिकिँदै गर्दा सुदीपलाई पसलमा थप नयाँ सामानहरू भित्र्याउन तत्कालै ३ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्छ। तर, उनीसँग तत्काल थप धितो राख्ने सम्पत्ति छैन र कागजी प्रक्रिया मिलाएर ऋण लिन बैंक धाइरहने समय पनि छैन।
यस्तो अवस्थामा उनले यस नयाँ प्रणालीको प्रयोग कसरी गर्छन्:
-
कारोबारको स्वचालित मूल्याङ्कन: सुदीपले आफ्नो ईआरपी सफ्टवेयरमा नियमित रूपमा गर्ने दैनिक बिलिङको तथ्याङ्कलाई कुमारी बैंकको कर्जा प्रणालीले पृष्ठभूमिमा स्वचालित रूपमा विश्लेषण गरिरहेको हुन्छ। उनको दैनिक बिक्री र व्यापारिक चक्र (Business Cycle) राम्रो भएकाले प्रणालीले उनलाई '३ लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा' लिन योग्य देखाउँछ।
-
सजिलो आवेदन: सुदीपले कुमारी बैंकको डिजिटल प्रणाली वा आफ्नो ईआरपी प्लेटफर्ममार्फत डिजिटल आवेदन दिन्छन् र आवश्यक परेको रकम (३ लाख रुपैयाँ) छनोट गर्छन्।
-
हातहातै कर्जा प्रवाह (Instant Disbursement): आवेदन दिएको केही मिनेटभित्रै बैंकको स्वचालित प्रणालीले उनको विवरण प्रमाणित गरी कर्जा स्वीकृत गर्छ। स्वीकृत भएको ३ लाख रुपैयाँ सीधै सुदीपको व्यावसायिक बैंक खातामा तत्काल जम्मा हुन्छ।
-
भुक्तानी अवधि: सुदीपले उक्त रकमबाट नयाँ सामान खरिद गरी व्यवसाय बढाउँछन् र आफूले रोजेको १ वर्षको अवधि भित्र मासिक रूपमा बराबर किस्ता (EMI) तिर्दै कर्जा चुक्ता गर्छन्।
अर्थतन्त्रमा यसको प्रभाव
नेपालमा करिब ९ लाखभन्दा बढी साना तथा मझौला उद्यमहरू (SMEs) सञ्चालनमा छन्, जसले रोजगारी सिर्जना र अर्थतन्त्रको विकासमा ठूलो टेवा पुर्याएका छन्। तर, धितोको अभाव वा जटिल कागजी प्रक्रियाका कारण धेरै व्यवसायीहरू औपचारिक बैंकिङ कर्जा सुविधाबाट बञ्चित थिए।
कुमारी बैंक र आइएमएस सफ्टवेयरको यो संयुक्त प्रयासले साना उद्यमीहरूलाई उनीहरूको व्यावसायिक दक्षता र वास्तविक डाटाका आधारमा पत्याउने नयाँ परिपाटी बसालेको छ। यसले डिजिटल नेपालको परिकल्पनालाई साकार पार्न र नेपाली उद्यमशीलतालाई थप गतिशील बनाउन बलियो आधार प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
