एकातिर स्पोटिफाइ (Spotify) मा करोडौँ गीतहरू औँलाको एक क्लिकमा उपलब्ध छन् भने अर्कोतिर क्लाउडमा उच्च गुणस्तरका भिडियो गेमहरू खेल्न सकिन्छ। तर, यही डिजिटल युगको दौडमा एउटा अनौठो र उल्टो आर्थिक ट्रेन्ड सतहमा आएको छ— पुराना अडियो क्यासेट, VHS टेप, भिनायल रेकर्ड र ९० को दशकका भिडियो गेमहरूको आर्थिक पुनरागमन।
अर्थशास्त्रको भाषामा यो केवल पुराना सामानको खरिदबिक्री मात्र होइन, यो 'नोस्टाल्जिया इकोनोमी' (Nostalgia Economy) को एउटा जबर्दस्त उदाहरण हो।
के हो यो आर्थिक पुनरागमन?
९० को दशकतिर घर-घरमा बज्ने प्लास्टिकका क्यासेट, वाकम्यान, र गेमिङ कन्सोल (जस्तै: Nintendo, Sega) हरू केही वर्षअघिसम्म कबाडी वा फोहोर मानिन्थे। तर, अहिले तिनै सामानहरू अन्तर्राष्ट्रिय लिलामी (Auction) र ई-कमर्स प्लेटफर्महरूमा हजारौँ डलरमा बिक्री भइरहेका छन्।
अझ रोचक कुरा त के छ भने, यी पुराना सामानहरू किन्नेमा केवल उमेर ढल्केका मानिसहरू मात्र छैनन्; डिजिटल युगमै जन्मिएका 'जेन-जी' (Gen Z) र युवा पुस्ता यसका मुख्य ग्राहक बनिरहेका छन्।
स्पर्श गर्न सकिने भौतिकताको मूल्य
सबै कुरा डिजिटल र 'भर्चुअल' हुँदै जाँदा मानिसहरूमा एक प्रकारको 'डिजिटल थकान' देखिन थालेको छ। अनलाइन स्ट्रिमिङमा गीत वा गेमको स्वामित्व महसुस हुँदैन। तर, हातमा क्यासेट समात्नु, त्यसको कभर पल्टाउनु वा कन्सोलमा क्यासेट हालेर बटन थिच्नुको भौतिक अनुभूतिलाई युवाहरूले नयाँ र मौलिक मान्न थालेका छन्। यही अनुभूतिले यसको बजार मूल्य बढाएको छ।
'दुर्लभता' ले सिर्जना गरेको लगानीको नयाँ क्षेत्र
कम्पनीहरूले यी पुराना सामानको उत्पादन वर्षौँअघि नै बन्द गरिसकेका छन्। बजारमा आपूर्ति (Supply) सीमित छ तर माग (Demand) भने उच्च छ। फलस्वरूप, राम्रो अवस्थामा रहेका पुराना गेमका क्यासेट वा सङ्गीतका क्यासेटहरू अब 'कलेक्टिबल्स' (Collectibles) बनेका छन्। मानिसहरूले यसलाई सुन वा सेयरमा जस्तै भविष्यमा बढी मूल्यमा बेच्ने नीतिका साथ विकल्प लगानीका रूपमा किन्ने गरेका छन्।
३. ठूला बहुराष्ट्रिय कम्पनीका लागि नयाँ व्यापारिक मोडल
पुराना सामानको यो पुनरागमनलाई देखेर सोनी, निन्टेन्डो, र ठूला सङ्गीत कम्पनीहरूले आफ्ना पुराना मोडलहरूलाई नयाँ रूप (Retro/Classic Edition) मा पुनः बजारमा ल्याउन थालेका छन्। यसले बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूका लागि बिना कुनै नयाँ अनुसन्धान वा ठूलो लगानी, पुराना ब्राण्डबाटै करोडौँ डलर कमाउने ढोका खोलिदिएको छ।
निष्कर्ष
पुराना क्यासेट र भिडियो गेमको पुनरागमनले अर्थशास्त्रको एउटा महत्त्वपूर्ण नियम पुष्टि गर्छ— बजारमा कुनै पनि कुरा स्थायी रूपमा मद्दैन, त्यसको उपयोगिता र भावना बदलिन्छ।
प्रविधि जतिनै अगाडि बढे पनि मानिसको भावना, पुराना स्मृति र भौतिक अनुभवको तिर्खालाई डिजिटल पर्दाले पूर्ण रूपमा मेट्न सक्दैन। 'नोस्टाल्जिया' अब केवल मनको भावना मात्र रहेन, यो अर्बौँ डलरको नयाँ विश्वव्यापी व्यवसाय बनिसकेको छ!
