सुवास निरौला

दक्षिण कोरियाको शेयर बजार कोस्पी अहिले फेरि तीव्र गतिमा उकालो लागेको छ। तर नेपाली लगानीकर्ताका लागि महत्त्वपूर्ण कुरा कोस्पी कति अंक बढ्यो वा घट्यो भन्ने होइन। 

महत्त्वपूर्ण प्रश्न हो—बुल बजारमा प्रवेश गरेका खुद्रा लगानीकर्ताको व्यवहार बजार अचानक घटेपछि कसरी बदलिन्छ ? कोस्पीको पछिल्लो घटनाक्रमले यसबारे रोचक उदाहरण दिएको छ। जुन १९ मा कोस्पी इतिहासकै उच्च ९,३८५.५९ अंकमा पुगेको थियो। त्यसपछि बजार तीव्र रूपमा घट्यो र जुलाईको अन्त्यतिर ५,५०० अंक आसपास आइपुग्यो। अर्थात् उच्चतम बिन्दुबाट करिब ४० प्रतिशतको गिरावट। तर त्यसपछि बजारले फेरि तीव्र उछाल लियो। जुलाई ३१ मा मात्रै कोस्पी करिब १८ प्रतिशतले बढ्यो। अगस्ट १३ सम्म जुलाईको न्यून बिन्दुबाट बजार करिब २२ प्रतिशत माथि आइसकेको छ। तर यो उतारचढावको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कथा सूचकांकको होइन, लगानीकर्ताको व्यवहारको हो।

बुलमा प्रवेश, गिरावटमा फसाइ

कोस्पी तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला खुद्रा लगानीकर्ता आक्रामक रूपमा बजारमा प्रवेश गरेका थिए। जुन महिनामा मात्रै उनीहरूले कोस्पीका शेयरमा करिब ४२.४ ट्रिलियन वोन लगानी गरेका थिए। जुलाईमा बजार घट्न थालेपछि पनि उनीहरू पछि हटेनन्। जुलाई १४ सम्म थप १३.२ ट्रिलियन वोनको खरिद भएको थियो। त्यससँगै मार्जिन बरोइङ पनि उच्च थियो। खुद्रा लगानीकर्ताको मार्जिन लोन करिब २८ ट्रिलियन वोन पुगेको थियो। जुन केही साताअघि २९.८ ट्रिलियन वोनको रेकर्ड नजिक थियो। यसको अर्थ बजार बढिरहेको बेला लगानीकर्ताको जोखिम लिने क्षमता पनि बढिरहेको थियो। मूल्य बढिरहेको बजारमा ऋण लिएर शेयर किन्नु सहज देखियो।

तर बजारको दिशा उल्टिएपछि त्यही ऋण जोखिम बन्यो। रिपोर्टअनुसार १२ लाखभन्दा बढी लिभरेज्ड रिटेल एकाउन्टहरू मार्जिन कलको दबाबमा आए। केही लाख एकाउन्टमा ब्रोकरले शेयर लिक्विडेट गर्नुपरेको अनुमान गरिएको थियो। यसले बुल बजारको एउटा पुरानो नियम फेरि देखायो—बजार घट्दा ऋण लिएर बसेको लगानीकर्ताले धैर्य गर्न पाउँदैन। उसले शेयर बेच्नुपर्छ। त्यसैले बजारको सामान्य गिरावट पनि फोर्स्ड सेलिङ मार्फत ठूलो गिरावटमा बदलिन सक्छ।

बजार फर्कियो, तर खुद्रा लगानीकर्ता फर्किएनन्

कोस्पीको अहिलेको रिबाउन्डले अझ ठूलो पाठ दिएको छ। जुलाई ३१ मा सूचकांक एकै दिन करिब १८ प्रतिशत बढ्दा खुद्रा लगानीकर्ताले करिब ८.२५ ट्रिलियन वोनको शुद्ध बिक्री गरे। त्यस दिन विदेशी लगानीकर्ता करिब ७.२२ ट्रिलियन वोनका शुद्ध खरिदकर्ता थिए। अर्थात् बजारको सबैभन्दा ठूलो रिबाउन्ड आएको दिन नै खुद्रा लगानीकर्ता ठूलो मात्रामा बेचिरहेका थिए। तर किन ? किनभने उनीहरूको मनोविज्ञान बुल बजारको सुरुवाती चरणको जस्तो थिएन। केहीले घाटा घटाउन खोजे, केहीले नाफा सुरक्षित गरे र धेरैले थप जोखिम लिन चाहेनन्। यसले एउटा महत्वपूर्ण अन्तर देखाउँछ—सूचकांकको रिकभरी र लगानीकर्ताको रिकभरी एउटै कुरा होइन। बजार २० प्रतिशत फर्किन सक्छ। तर ठूलो मूल्यमा फसेको लगानीकर्ताको पोर्टफोलियो अझै घाटामा हुन सक्छ। अझ मार्जिन कलमा परेर शेयर बेचिसकेको लगानीकर्ताले बजार फर्किँदा त्यो रिकभरीमा सहभागी हुने अवसरसमेत गुमाइसकेको हुन्छ।

नेपाली लगानीकर्ताका लागि पाठ

कोस्पी र नेप्से फरक बजार हुन्। दुवैको अर्थतन्त्र, कम्पनी, लगानीकर्ता संरचना र नियमन फरक छन्। त्यसैले कोरियाको घटनालाई नेपालको बजारमा जस्ताको तस्तै लागू गर्न मिल्दैन। तर शेयर बजारमा लगानीकर्ताको मनोविज्ञान भने धेरै फरक हुँदैन। बजार बढ्दा फोमो बढ्छ। अरूले कमाएको देखेपछि आफू पनि पछाडि पर्न नहुने भावना आउँछ। बजार अझै बढ्ने विश्वासमा लगानी बढाइन्छ। ऋण लिएर लगानी गर्ने जोखिम पनि त्यही बेला सामान्य लाग्न सक्छ। तर बजार उल्टियो भने कथा फेरिन्छ। नाफाको ठाउँमा घाटा देखिन्छ। घाटा बढेपछि डर आउँछ। ऋण छ भने डर झन् ठूलो हुन्छ। अन्ततः लगानीकर्ताले सबैभन्दा खराब समयमा शेयर बेच्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसपछि बजार फर्किन्छ। तर आफूले बेचिसकेको हुन्छ। यही कोस्पीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पाठ हो। बुल बजारमा सबैभन्दा ठूलो जोखिम बजार नबढ्नु होइन; बढिरहेको बजारलाई सधैं बढिरहन्छ भनेर विश्वास गर्नु हो।

बुल बजार कसका लागि ?

कोस्पीको घटनाले अर्को प्रश्न पनि उठाउँछ—बुल बजारमा सबैभन्दा बढी कमाउने खुद्रा लगानीकर्ता हुन् कि संस्थागत र अनुशासित लगानीकर्ता ? यसको उत्तर केवल खरिद–बिक्रीको तथ्यांकबाट दिन सकिँदैन। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—जुन लगानीकर्ता बजारको अन्तिम उछालमा लिभरेजसहित प्रवेश गर्छ र पहिलो ठूलो गिरावटमै मार्जिन कलमा पर्छ, उसले बुल बजारको पूरा फाइदा लिन सक्दैन। बरु बजार घटेपछि नगदसहित बसेको लगानीकर्ताले सस्तो मूल्यमा प्रवेश गर्ने अवसर पाउँछ। त्यसैले बुल बजारमा सफल लगानीकर्ताको पहिचान बजार कति बढ्यो भन्ने होइन, बजार उल्टिँदा उसले कति जोखिम नियन्त्रण गर्न सक्छ भन्ने हो। कोस्पीको कथा नेपाली लगानीकर्ताका लागि कोरियाली शेयर बजारको कथा होइन। यो आफ्नै व्यवहारको ऐना हो। बजार बढ्दा लोभ, घट्दा डर र ऋण हुँदा बाध्यता—यी तीनवटाले मिलेर बुल बजारलाई कमाइको अवसरबाट फस्ने जालमा बदल्न सक्छन्। त्यसैले आगामी बुल बजारमा नेपाली लगानीकर्ताले सोध्नुपर्ने प्रश्न ‘नेप्से अझै कति बढ्ला?’ मात्र होइन। ‘बजार घट्यो भने म कति समय टिक्न सक्छु?’ यही प्रश्नको उत्तर थाहा भएको लगानीकर्ता बुल बजारमा सहभागी हुन्छ, उत्तर थाहा नभएको लगानीकर्ता भने बुल बजारमा फस्न सक्छ।