चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै नेपालको वैदेशिक व्यापारमा निर्याततर्फ उल्लेख्य सुधार देखिए पनि व्यापार घाटा भने थप बढेको छ। 

भन्सार विभागले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको तथ्यांकअनुसार साउनमा निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढेको छ भने व्यापार घाटा २४.८८ प्रतिशतले बढेको छ।

भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउनमा नेपालले ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गरेको छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा यस्तो निर्यात २३ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ थियो। यसरी एक वर्षमै निर्यात १४ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँले बढेको हो। तर यही अवधिमा आयात अझै ठूलो आकारमा बढेकाले व्यापार घाटा पनि फराकिलो भएको छ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालले १ खर्ब ८७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरेको छ। गत आर्थिक वर्षको साउनमा आयात १ खर्ब ४३ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ थियो। अर्थात् आयात ३१.०४ प्रतिशतले बढेको छ।

आयात र निर्यातबीचको अन्तर अर्थात् व्यापार घाटा भने चालु आवको पहिलो महिनामा १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्षको सोही महिनामा यस्तो घाटा १ खर्ब १९ अर्ब १० करोड रुपैयाँ थियो। यस वर्ष व्यापार घाटा २९ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ अर्थात् २४.८८ प्रतिशतले बढेको हो।

निर्यातको वृद्धिदर आयातभन्दा दोब्बर

तथ्यांकको सकारात्मक पक्ष भनेको निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा निकै माथि हुनु हो।

साउनमा:

• निर्यात : ६१.७२ प्रतिशत वृद्धि
• आयात : ३१.०४ प्रतिशत वृद्धि
• कुल वैदेशिक व्यापार : ३५.४४ प्रतिशत वृद्धि

अर्थात् निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा करिब दुई गुणा छ।

तर निर्यातको आधार नै आयातको तुलनामा निकै सानो भएकाले निर्यात तीव्र गतिमा बढ्दा पनि व्यापार घाटा घट्न सकेको छैन।

यसको एउटा सरल हिसाब यस्तो छ—चालु आवको पहिलो महिनामा ३८ अर्ब ७० करोडको निर्यात हुँदा आयात १ खर्ब ८७ अर्ब ४३ करोड पुगेको छ। अर्थात् नेपालले १ रुपैयाँको वस्तु निर्यात गर्दा करिब ४ रुपैयाँ ८४ पैसाको वस्तु आयात गरेको देखिन्छ।

गत वर्ष यस्तो अनुपात ५.९८ रुपैयाँ थियो। यस हिसाबले भने नेपालको बाह्य व्यापार संरचनामा केही सुधार देखिएको छ।

आयात–निर्यात अनुपातमा सुधार

भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार आयात–निर्यात अनुपात गत आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा ५.९८ थियो। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा यो घटेर ४.८४ मा आएको छ।

अर्थात् नेपालले गर्ने निर्यातको तुलनामा आयातको निर्भरता केही घटेको देखिन्छ। कुल वैदेशिक व्यापारमा पनि निर्यातको हिस्सा बढेको छ।

गत वर्षको पहिलो महिनामा कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १४.३३ प्रतिशत थियो। चालु आवको पहिलो महिनामा यो बढेर १७.११ प्रतिशत पुगेको छ।

यसको विपरीत कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा ८५.६७ प्रतिशतबाट घटेर ८२.८९ प्रतिशत भएको छ।

तर घाटाको आकार अझै ठूलो

यद्यपि निर्यातको हिस्सा बढेको र आयात–निर्यात अनुपातमा सुधार आएको भए पनि नेपालको व्यापार संरचनामा सबैभन्दा ठूलो चुनौती अझै कायम छ—आयातको आकार निर्यातभन्दा धेरै ठूलो हुनु।

साउनमा नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार २ खर्ब २६ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसमध्ये आयातको हिस्सा ८२.८९ प्रतिशत र निर्यातको हिस्सा १७.११ प्रतिशत छ।

फलतः एक महिनामै १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ व्यापार घाटा भएको छ।

तीन तथ्यले देखाएको तस्वीर

भन्सार विभागको पहिलो महिनाको तथ्यांकले नेपालको वैदेशिक व्यापारमा दुईवटा विपरीत तस्वीर देखाएको छ।

एकातर्फ निर्यात ६१.७२ प्रतिशतले बढेको, कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा बढेको र आयात–निर्यात अनुपात ५.९८ बाट ४.८४ मा झरेको छ। यसलाई सकारात्मक संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ।

अर्कोतर्फ, आयात पनि ३१.०४ प्रतिशतले बढ्दा व्यापार घाटा २४.८८ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड पुगेको छ।

अर्थात् नेपालको निर्यातले गति त समातेको छ, तर आयातको ठूलो आधारका कारण त्यसले व्यापार घाटा घटाउने अवस्थामा अझै पुर्‍याएको छैन।

सबैभन्दा रोचक आर्थिक एंगल यही हो—‘निर्यातको वृद्धिदर आयातभन्दा दोब्बर, तर व्यापार घाटा घटेन।’ विभागको मूल तथ्यांक यही निष्कर्षलाई समर्थन गर्छ।