सुवास निरौला

नेपालमा मोबाइल फोनको माग कति ठूलो छ भन्ने तथ्यांकले देखाएको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको कमोडिटीगत आयात विवरणअनुसार साउनमा मात्रै नेपालमा ३ लाख ३५ हजार ४७३ थान मोबाइल फोन आयात भएका छन्।

यी मोबाइल आयात गर्दा नेपालबाट ४ अर्ब ४ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बाहिरिएको छ। मोबाइल फोनको आयातबाट सरकारले भने करिब ७५ करोड ४० लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ। विभागको तथ्यांकअनुसार साउनमा आयात भएका मोबाइलमध्ये १ लाख ६९ हजार १८५ थान स्मार्टफोन छन्। स्मार्टफोन आयातमा मात्रै ३ अर्ब ८७ करोड ७८ लाख रुपैयाँ बराबरको रकम बाहिरिएको छ। त्यस्तै, सेलुलर तथा अन्य वायरलेस नेटवर्कमा प्रयोग हुने १ लाख ६६ हजार २८८ थान अन्य मोबाइल फोन आयात भएका छन्। यी फोनको आयात मूल्य १६ करोड ३३ लाख ९४ हजार रुपैयाँ छ। यसरी स्मार्टफोन र अन्य मोबाइल फोन जोड्दा एक महिनामा मोबाइल आयातको कुल मूल्य ४ अर्ब ४ करोड १२ लाख रुपैयाँ पुगेको हो।

मोबाइलबाट मात्रै ७५ करोड राजस्व

मोबाइल फोन आयातबाट सरकारले पनि ठुलो रकम राजस्व उठाएको छ। स्मार्टफोनबाट मात्रै ७२ करोड ३५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आयात राजस्व संकलन भएको छ। अन्य सेलुलर तथा वायरलेस फोनबाट थप ३ करोड ५ लाख रुपैयाँ राजस्व उठेको छ। दुवै जोड्दा मोबाइल फोनबाट साउनमा सरकारलाई करिब ७५ करोड ४० लाख रुपैयाँ राजस्व प्राप्त भएको छ। यसले मोबाइल फोन नेपालका लागि उपभोक्ताको दैनिक प्रयोगको वस्तु मात्र नभई भन्सार राजस्वको महत्वपूर्ण स्रोत पनि भएको देखाउँछ।

प्रत्येक मोबाइलमा औसत १२ हजार रुपैयाँभन्दा बढी

तथ्यांकलाई मोबाइलको संख्यासँग जोडेर हेर्दा साउनमा आयात भएका सबै मोबाइलको औसत आयात मूल्य करिब १२ हजार ४६ रुपैयाँ प्रतिथान पर्छ। तर स्मार्टफोन र अन्य मोबाइलको मूल्यमा ठुलो अन्तर देखिन्छ।साउनमा आयात भएका स्मार्टफोनको औसत आयात मूल्य करिब २२ हजार ९२१ रुपैयाँ प्रतिथान रहेको छ। यसको विपरीत अन्य सेलुलर तथा वायरलेस फोनको औसत आयात मूल्य करिब ९८३ रुपैयाँ प्रतिथान मात्रै पर्छ। यसले मोबाइल आयातको कुल मूल्यमा स्मार्टफोनको हिस्सा अत्यधिक ठुलो रहेको देखाउँछ।

चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा नेपालले कुल १ खर्ब ८७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ बराबरका वस्तु आयात गरेको थियो। त्यसमध्ये मोबाइल फोनमा मात्रै गएको ४ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ रकम कुल वस्तु आयातको करिब २.१६ प्रतिशत हो। अर्थात् साउनमा नेपालले विदेशबाट आयात गरेका प्रत्येक १०० रुपैयाँ बराबरका वस्तुमध्ये करिब २ रुपैयाँ १६ पैसा मोबाइल फोनमा खर्च गरेको देखिन्छ।

मोबाइल आयातको तथ्यांकमा सबैभन्दा उल्लेख्य पक्ष स्मार्टफोनको हिस्सा हो। कुल ३ लाख ३५ हजारभन्दा बढी मोबाइल आयात हुँदा झन्डै आधा स्मार्टफोन छन्, तर मूल्यका आधारमा भने स्मार्टफोनको हिस्सा अत्यधिक ठुलो छ। स्मार्टफोनमा मात्रै ३ अर्ब ८७ करोड ७८ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ भने अन्य मोबाइलमा १६ करोड ३४ लाख रुपैयाँभन्दा कम रकम खर्च भएको छ। यसको अर्थ नेपालमा मोबाइलको आयात बढ्दा त्यसको आर्थिक भार मुख्यतः स्मार्टफोनतर्फ केन्द्रित छ।

मोबाइल फोन आयातको यो तथ्यांकले नेपालको अर्थतन्त्रमा एउटै वस्तुले पार्ने दुईवटा प्रभाव देखाउँछ। एकातर्फ मोबाइलमा उपभोक्ताको ठुलो खर्च हुँदा त्यसबाट सरकारलाई उल्लेख्य भन्सार राजस्व प्राप्त हुन्छ। अर्कोतर्फ आयातका लागि तिर्नुपर्ने रकम विदेश जाने भएकाले यसले नेपालको वस्तु व्यापार घाटा र विदेशी मुद्रा बाहिरिने प्रवृत्तिमा योगदान गर्छ। साउनमा मात्रै मोबाइल आयातमा ४ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बाहिरिनुले नेपाली बजारमा मोबाइल फोनको माग कति ठुलो छ भन्ने पनि देखाउँछ।

साउनको मोबाइल आयात : मुख्य तथ्य

स्रोत: भन्सार विभाग, आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिनाको ‘Imports by Commodities’ तथ्यांक।