अन्य दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन कार्यक्रमहरू र सर्टिफिकेसन कोर्सहरू समेत जोड्दा NISM बाट तालिमप्राप्त तथा डिग्री हासिल गरेका कुल alumni को सङ्ख्या १०,००० भन्दा बढी छ।
भारतका अन्य शिक्षण संस्था
भारतमा NISM जस्तै १००% शेयर बजारमै केन्द्रित विश्वविद्यालय वा डिग्रीहरू सीमित भए पनि Capital Markets, Financial Engineering, र Investment Management मा विशेष अध्यापन गराउने अग्रणी संस्थाहरू छन्:
IMs (Indian Institutes of Management): IIM Ahmedabad, IIM Bangalore, र IIM Calcutta जस्ता अग्रणी संस्थाहरूमा २ वर्षे MBA (Finance) उपलब्ध छ। विशेष गरी IIM Calcutta लाई "Finance Campus" मानिन्छ, जहाँका स्नातकहरू इक्विटी रिसर्च र इन्भेस्टमेन्ट बैंकिङमा उच्च रोजगारी पाउँछन्।
Chandigarh University: MBA in Capital Markets (National Stock Exchange सँगको सहकार्यमा, जहाँ सेयर बजार, डेरिभेटिभ्स र ट्रेडिङ प्रणाली पढाइन्छ)।
University of Delhi (DU - South Campus): Master of Finance and Control (MFC) / M.Sc. in Finance – शेयर बजार विश्लेषण र पोर्टफोलियो व्यवस्थापनका लागि चर्चित।
BSE Institute Limited (Bombay Stock Exchange): बम्बे स्टक एक्सचेन्जद्वारा सञ्चालित यस संस्थाले Mumbai University सँगको सहकार्यमा M.Sc. in Finance र Global Financial Markets मा विभिन्न डिप्लोमा/डिग्री सञ्चालन गर्छ।
चीनका विश्व विद्यालयहरुमा शेयर बजारसँग सम्वन्धि पढाई
चीनका सेयर बजारहरू (Shanghai Stock Exchange र Shenzhen Stock Exchange) विश्वकै ठूला बजारमध्ये पर्छन् । चीनले पूँजी बजारका लागि उच्च प्रविधियुक्त (FinTech, Algorithmic Trading) जनशक्ति तयार पार्न आफ्ना अग्रणी विश्वविद्यालयहरूमा विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ:
Tsinghua University (SEM): Master in Finance (MiF) – एसियाकै शीर्ष फाइनान्स प्रोग्राममध्ये पर्ने यस कोर्समा क्वान्टिटेटिभ ट्रेडिङ र सेयर बजारको विश्लेषण उच्च तहमा सिकाइन्छ।
Peking University: Master of Finance – चिनियाँ पूँजी बजार, इक्विटी रिसर्च र इन्भेस्टमेन्ट म्यानेजमेन्टको गहन अध्ययन हुने केन्द्र।
Shanghai Jiao Tong University: साङ्घाई चीनको वित्तीय राजधानी भएकाले SAIF मा Master of Finance अन्तर्गत शेयर बजार, वित्तीय इन्जिनियरिङ र ट्रेडिङ मोडलमा पूर्ण रूपमा अङ्ग्रेजी माध्यमबाट अध्यापन गराइन्छ।
Shanghai University of Finance and Economics (SUFE): चीनको सबैभन्दा पुरानो वित्तीय विश्वविद्यालय, जहाँ Financial Engineering & Capital Markets मा विशेष डिग्रीहरू उपलब्ध छन्।
चीनमा अध्ययन शुल्क विश्वविद्यालय सरकारी (Public) वा विशेष स्वायत्त फाइनान्स स्कूल (जस्तै SAIF) हो भन्ने कुरामा निर्भर गर्छ।
ट्युसन फी
साधारण सरकारी विश्वविद्यालय (जस्तै Tsinghua/Peking): २ वर्षे Master of Finance को ट्युसन फी प्रतिवर्ष करिब RMB ६४,००० देखि १,२८,००० (लगभग रु १२ लाखदेखि २४ लाख नेपाली) पर्छ।
विशेष फाइनान्स स्कूल (SAIF - Shanghai Jiao Tong): साङ्घाईको यो विशेष फाइनान्स प्रोग्राम अलि महँगो छ। यसको पूरा कोर्सको ट्युसन फी करिब RMB ३,६८,००० (लगभग रु ६८ लाख देखि ७० लाख नेपाली) सम्म पर्छ।
बसोबास र जीवनशैली खर्च :
बेइजिङ वा साङ्घाई जस्ता मुख्य शहरहरूमा होस्टेल, खाना र यातायात गरी मासिक RMB ३,५०० देखि ६,००० (रु ६५,००० देखि १,१०,००० नेपाली) खर्च हुन्छ।
छात्रवृत्ति: चीन सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूका लागि Chinese Government Scholarship (CSC) र Shanghai Government Scholarship दिने गर्छ, जसले ट्युसन फी मिनाहा गर्नुका साथै मासिक वृत्ति पनि प्रदान गर्छ।
जापानका विश्व विद्यालयहरुमा शेयर बजारसँग सम्वन्धित पढाई
जापानको टोकियो स्टक एक्सचेन्ज (Tokyo Stock Exchange) एसियाको प्रमुख वित्तीय केन्द्र हो। जापानमा सेयर बजारसम्बन्धी शिक्षाको शैली केही फरक छ:
University of Tokyo: Master in Finance / Economics – मुख्यतया गणितीय फाइनान्स, Asset Pricing र शेयर बजारको नियमनमा जोड दिइन्छ।
Hitotsubashi University (ICS): MBA (Finance & Capital Markets Concentration) – टोकियोको व्यापारिक केन्द्रमा अवस्थित यो संस्था शेयर बजार र इन्भेस्टमेन्ट बैंकिङका लागि जापानमा प्रसिद्ध छ।
Waseda University & Keio University: यी विश्वविद्यालयहरूमा M.Sc. in Finance उपलब्ध छ, जहाँ कर्पोरेट भ्यालुएसन र शेयर बजार रणनीतिहरू पढाइन्छ।
कम्पनीभित्रै तालिम: जापानमा विश्वविद्यालयले सिद्धान्त बढी पढाउँछन् भने ब्रोकरेज र ट्रेडिङको व्यावहारिक सीप Nomura, Daiwa Securities जस्ता ठूला जापानी इन्भेस्टमेन्ट बैंकहरूले भर्ना गरिसकेपछि आफ्नै आन्तरिक तालिम (On-the-job training) मार्फत सिकाउने परम्परा छ।
जापानमा सरकारी (National) विश्वविद्यालयहरूमा अध्ययन शुल्क निकै सस्तो र नियन्त्रित हुन्छ, जबकी निजी विश्वविद्यालयहरूमा अलि बढी पर्न जान्छ।
ट्युसन फी:
सरकारी विश्वविद्यालय (University of Tokyo / Hitotsubashi ICS):
भर्ना शुल्क: एकपटक JPY २,८२,००० (करिब रु २ लाख ६० हजार नेपाली)।
वार्षिक ट्युसन फी: JPY ६,४२,९६० (करिब रु ६ लाख नेपाली)। (नोट: Hitotsubashi जस्तो शीर्ष ग्लोबल MBA/Finance प्रोग्राम पश्चिमा देशको तुलनामा अत्यन्तै सस्तो मानिन्छ।)
निजी विश्वविद्यालय: वार्षिक ट्युसन फी करिब JPY १,५०,००० देखि २,००,००० (रु १३ लाख देखि १८ लाख नेपाली) पर्छ।
आवास, खाना र यातायात : टोकियो मा बसोबास र खाना खर्च अलि महँगो छ। आवास, खाना र यातायात गरी मासिक JPY १,२०,००० देखि १,८०,००० (रु १ लाख १० हजारदेखि १ लाख ६५ हजार नेपाली) लाग्छ।
छात्रवृत्ति: जापान सरकारको MEXT Scholarship र JASSO Scholarship अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूका लागि निकै प्रसिद्ध छन्। साथै जापानी सरकारी विश्वविद्यालयहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीलाई ५०% देखि १००% सम्म ट्युसन फी छुट (Tuition Waiver) पाउने सम्भावना उच्च रहन्छ।
अष्ट्रेलियाका विश्वविद्यालयमा शेयर बजारसँग सम्वन्धित पढाई र लाग्ने खर्च
अष्ट्रेलियामा केवल "सेयर बजार" (Stock Market) वा "ट्रेडिङ" नाममा छुट्टै डिग्री नभए पनि Finance, Capital Markets, Investment, Applied Finance, र Financial Technology (FinTech) शीर्षक अन्तर्गत उच्च तहको शिक्षा दिइन्छ। अष्ट्रेलियाका विश्वविद्यालयहरू विश्वव्यापी मान्यता प्राप्त छन् र त्यहाँको अध्ययन व्यावहारिक तथा उद्योग-केन्द्रित मानिन्छ।
प्रमुख विश्वविद्यालय र उपलब्ध कोर्सहरू
The University of New South Wales (UNSW Sydney):
कोर्स: Master of Finance, Master of Financial Technology
UNSW को फाइनान्स प्रोग्राम CFA Institute सँग सम्बद्ध छ। यहाँ इक्विटी रिसर्च, सेक्युरिटिज विश्लेषण र क्वान्टिटेटिभ फाइनान्सको गहिरो अध्ययन हुन्छ।
The University of Melbourne:
कोर्स: Master of Finance, Master of Applied Finance
यहाँको पाठ्यक्रममा कर्पोरेट फाइनान्स, इन्भेस्टमेन्ट म्यानेजमेन्ट, फाइनान्सियल मोडेलिङ र शेयर बजारको जोखिम व्यवस्थापनमा जोड दिइन्छ।
Macquarie University:
कोर्स: Master of Applied Finance (MAF)
विश्वकै पुरानो र प्रतिष्ठित एप्लाईड फाइनान्स कोर्समध्ये एक। यो कोर्स विशेष गरी ट्रेडिङ, क्यापिटल मार्केट र फन्ड म्यानेजमेन्टमा करियर बनाउन चाहनेहरूका लागि डिजाइन गरिएको छ।
University of Sydney (USyd):
कोर्स: Master of Commerce (Finance / Quantitative Finance)
क्यापिटल मार्केट, डेरिभेटिभ्स मार्केट र डाटा एनालिटिक्सको व्यावहारिक सिकाइका लागि परिचित।
University of Technology Sydney (UTS):
कोर्स: Master of Finance (Investment and Financial Markets)
UTS मा आधुनिक सिमुलेसन ल्याब र फाइनान्सियल मार्केटमा आधारित व्यावहारिक परियोजनाहरूमा काम गराइन्छ।
अध्ययन र बसोबास खर्च
अष्ट्रेलियामा अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीका लागि अध्ययन खर्च विश्वविद्यालय र शहर अनुसार फरक पर्छ । कम्तिमा ४०-४१ लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्म खर्च हुन्छ ।
अष्ट्रेलियामा विद्यार्थीहरूले अध्ययनको समयमा पाक्षिक (हर दुई हप्तामा) ४८ घण्टासम्म वैधानिक रूपमा काम गर्न पाउँछन्। साथै, अध्ययन पूरा गरेपछि २ देखि ४ वर्षसम्मको Post-Study Work Visa (PSWV) प्राप्त हुन्छ, जसले सिड्नी वा मेलबर्नका वित्तीय संस्थाहरूमा काम गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
अमेरिकाका विश्वविद्यालयमा शेयर बजारसँग सम्वन्धित पढाई र लाग्ने खर्च
अमेरिकाको MIT Sloan, University of Pennsylvania को Wharton, न्यूयोर्क विश्वविद्यालयको Stern जस्ता संस्थाले यही क्षेत्रमा विश्वस्तरीय कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेका छन्।
MIT मा पूँजी बजार नै छुट्टै विशेष क्षेत्र
अमेरिकाको 'म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी' (MIT) को Sloan School of Management अन्तर्गत सञ्चालित 'मास्टर अफ फाइनान्स' (MFin) शेयर बजारको औपचारिक अध्ययनका लागि विश्वकै सबैभन्दा रोचक तथा उत्कृष्ट कार्यक्रममध्ये एक हो।
MIT को यस MFin कार्यक्रममा विद्यार्थीहरूले पूँजी बजारलाई एउटा अलग्गै विशेषज्ञता क्षेत्रको रूपमा रोज्न सक्छन्। यसबाहेक Corporate Finance, Financial Engineering, FinTech, र Climate and Social Impact Finance जस्ता अन्य विकल्पहरू पनि उपलब्ध छन्।
यो विश्व विद्यालयले आफ्नो कोर्समा पूँजी बजार सम्वन्धि समावेश गरेका मुख्य विषयहरु हुन्ः
मूल्याङ्कन
लगानी व्यवस्थापन
अप्सन तथा फ्युचर्स
स्थिर आय हुने सुरक्षण पत्र तथा डेरिभेटिभ्स
परिमाणात्मक लगानी व्यवस्थापन
सम्पत्ति मूल्य निर्धारण
अझ महत्त्वपूर्ण कुरा त के छ भने, MIT ले परम्परागत फाइनान्सलाई आधुनिक प्रविधिसँग चुस्त रूपमा जोडेको छ। कार्यक्रमका ऐच्छिक विषयहरू (Electives) मा Financial Data Science, Machine Learning in Finance, AI and Money, र Advanced Data Analytics and Machine Learning in Finance जस्ता आधुनिक कोर्सहरू समावेश छन्।
अर्थात्, आजको MIT मा शेयर बजार पढ्नु भनेको कुनै कम्पनीको वित्तीय विवरण (Financial Statement) विश्लेषण गर्नु मात्र होइन—डेटा, AI, एल्गोरिदम र परिमाणात्मक मोडलिङ (Quantitative Modelling) को प्रयोग गरेर समग्र वित्तीय बजारको गहिरो अध्ययन गर्नु हो।
MIT मा कति खर्च हुन्छ?
२०२६–२७ academic year का लागि MIT MFin को tuition:
१२ महिनाको कार्यक्रम: अमेरिकी डलर ९६ हजार ८८४
१८ महिनाको कार्यक्रम: अमेरिकी डलर १ लाख ३३ हजार ७
हो। यसमा textbook लगायतका केही खर्च भने अलग हुन सक्छन्।
नेपाली रुपैयाँमा मोटामोटी हिसाब गर्दा यो tuition मात्रै करिब १ करोड ३० लाखदेखि १ करोड ८० लाख रुपैयाँभन्दा बढी पर्न सक्छ। विनिमय दरअनुसार वास्तविक रकम फरक हुन्छ। त्यसमाथि अमेरिका बसाइ, स्वास्थ्य बीमा, खाना, यातायात र अन्य खर्च थपिन्छ।
कापी, कितावलगायतका सामाग्रिहरुको खर्च अलग्गै लाग्छ । निकै महंगो कोर्स भएकोले अहिलेसम्म कुनै नेपालीले यी कोर्सहरु पुरा गरेको जानकारी आएको छैन ।
यस्तै University of Pennsylvania ले BS/MBA in Finance मार्फत शेयर बजारको मौलिक विश्लेषण र कर्पोरेट भ्यालुएसन पढाउँछ भने Columbia University ले MS in Financial Engineering (MSFE) मार्फत आधुनिक ट्रेडिङ मोडेल र डेरिभेटिभ्स बजारको अध्ययन गराउँछ।
यी दुवै विश्वविद्यालयका ट्युसन फी लगायतका खर्चहरु पनि एमआईटीको जस्तै निकै महंगो कोर्स भएकोले अहिलेसम्म कुनै नेपालीले यी कोर्सहरु पुरा गरेको जानकारी आएको छैन ।
शेयर बजार सम्वन्धि पढाई हुने बेलायतका विश्व विद्यालयहरु
बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयले शेयर बजार सम्वन्धि तोकेरै कोर्स संचालन गरेको छैन । तर, MSc in Financial Economics (MFE) शेयर बजारका रणनीतिहरु सम्वन्धि विषयहरुलाई अध्ययन गराउंछ । त्यसक्रममा विद्यार्थीले खासगरि
कम्पनी किन महँगो वा सस्तो मूल्यांकन भयो?
ब्याजदर परिवर्तन हुँदा शेयरको मूल्य किन बदलिन्छ?
लगानीकर्ताले जोखिमको मूल्य कसरी निर्धारण गर्छन् ?
जस्ता प्रश्नको सैद्धान्तिक र व्यावहारिक उत्तर प्राप्त गर्छन् । त्यहीकारण यहाँ MSc in Financial Economics (MFE) पढेकाहरु शेयर बजारमा पनि अब्बल हुने गरेको दावि गरिएको छ ।
यस कार्यक्रमको २०२६–२७ को शुल्क 62,920 पाउण्ड (लगभग १ करोड ३१ लाख ४८ हजार ८ सय २७ रुपैयाँ) छ। आवेदनका लागि GRE वा GMAT अनिवार्य छ र विश्वविद्यालयले quantitative क्षमता महत्वपूर्ण हुने बताएको छ।
LSE को अवस्था पनि अक्सफोर्ड विश्व विद्यालयकै जस्तो छ । यहाँ शेयर बजार सम्वन्धि तोकेरै अलग्गै कोर्स छैन । यहाँ शेयर बजार सम्वन्धि तोकेरै अलग्गै कोर्स छैन । तर MSc Finance and Economics पनि शेयर बजार बुझ्न चाहने विद्यार्थीका लागि महत्त्वपूर्ण कार्यक्रम हो। तर यसले पनि शेयर बजारका टेक्निकहरुको बारेमा अध्ययन अध्यापन गराउँछ । यहाँ शेयर बजार सम्वन्धि तोकेरै अलग्गै कोर्स छैन ।
२०२६/२७ का लागि यसको शुल्क ३९,९०० पाउण्ड (करिब ८३ लाख ३८ हजार रुपैयाँ) छ ।
