जीवित हुँदा मानिसले ट्याटु आफ्नो शरीरमा आफ्नो कथा लेख्न बनाउँछ । तर, विपत्तिपछि त्यही ट्याटु  परिवारलाई आफ्नो मान्छे खोज्न सहयोग गर्न सक्छ।

रसुवा बाढीपछि ट्याटुको अर्थ केवल फेसन वा सौन्दर्यमा सीमित रहेन। यो मानवीय पहिचान, फरेन्सिक अनुसन्धान र मृत्युपछिको सम्मानसँग जोडिएको विषय बनेको छ।

भोटेकोशीको बाढीले बगाएका शवहरू धेरै किलोमिटर तलसम्म पुगे। कतिपय शव कुहिन थालेका छन्, कतिपय हिलोले पुरिएका छन् भने २११ वटा शव वा शवका अवशेष विकृत, टुक्रिएको वा अपूर्ण अवस्थामा भेटिएको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ। यस्तो अवस्थामा अनुहार हेरेर मात्र मानिस चिन्न झन् कठिन हुन्छ।

यही कारण शरीरमा रहेको सानो ट्याटु, जन्मदाग, चोटको दाग, दाँतको अवस्था, गहना वा कपडा पनि परिवारका लागि ठूलो संकेत बन्न पुगेका छन्। नेपाल प्रहरीको अहिलेको प्रक्रियामा शवको तस्वीर, भौतिक विवरण र ट्याटुजस्ता विशिष्ट चिन्हसमेत अभिलेख गर्ने व्यवस्था छ।

जीवनमा व्यक्तिको सौन्दर्य, रुचि, प्रेम, विद्रोह वा पहिचानका लागि बनाइएको ट्याटु मृत्युपछि त्यही व्यक्ति पहिचान गर्ने प्रमाण बन्न पुगेको छ। 

ट्याटु किन यति उपयोगी भयो ?

मानिसको अनुहार परिवर्तन हुन सक्छ। बाढी, हिलो, पानी र लामो समयसम्म शव रहँदा अनुहार सुन्निन सक्छ, छाला बिग्रिन सक्छ र अनुहारको संरचना पहिचान गर्न कठिन हुन्छ।

तर ट्याटु भने छालाको भित्री तहमा रङ पुर्‍याएर बनाइने भएकाले सामान्य सतही रंग वा लेखाइभन्दा फरक हुन्छ। त्यसैले शरीरको कुनै खास स्थानमा रहेको विशेष आकृति, अक्षर, नाम, मिति वा चिन्ह परिवारले पहिचान गर्न सहयोग गर्न सक्छ।

तर यसलाई अन्तिम वैज्ञानिक प्रमाण भने मान्न मिल्दैन। एउटै ट्याटु देखेर मात्र शवको पहिचान निश्चित गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। रसुवा बाढीपछि एउटै शवलाई धेरै परिवारले आफ्नै आफन्त भनेर दाबी गरेको घटना पनि सार्वजनिक भएको छ। त्यसैले अन्तिम पुष्टि गर्न डीएनएजस्ता वैज्ञानिक परीक्षण आवश्यक पर्न सक्छ। 

ट्याटुको इतिहास

ट्याटु आधुनिक पुस्ताको फेसन मात्र होइन। यसको इतिहास हजारौं वर्ष पुरानो छ। आजसम्म भेटिएको सबैभन्दा प्रसिद्ध प्राचीन ट्याटुयुक्त मानव Ötzi the Iceman हुन्। सन् १९९१ मा आल्प्स क्षेत्रमा भेटिएका करिब ५,३०० वर्ष पुराना यी मानव शरीरमा ६१ वटा ट्याटु भेटिएका छन्।

रोचक कुरा के छ भने Ötzi का ट्याटुहरू आजको जस्तो ठूलो चित्र वा सजावटका लागि मात्र थिए भन्ने देखिँदैन। उनका धेरै ट्याटु शरीरका त्यस्ता भागमा थिए जहाँ हड्डी र जोर्नीसम्बन्धी समस्या भएको प्रमाण भेटिएको छ। त्यसैले अनुसन्धानकर्ताहरूले ती ट्याटुहरू उपचारात्मक प्रयोजनसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्।

प्राचीन मिश्रमा ट्याटुका प्रमाण भेटिएका छन्। ५,००० वर्षभन्दा पुराना मिश्रका ममीमा जनावरका आकृतिसमेत भेटिएका छन्। केही अनुसन्धानले त्यस्ता ट्याटु सामाजिक, धार्मिक वा सांस्कृतिक अर्थ बोकेको हुन सक्ने देखाएका छन्।

रसुवा बाढीले देखाएको ट्याटुको अर्को अर्थ

यस घटनाले ट्याटुको एउटा आधुनिक र अप्रत्याशित उपयोग देखाएको छ। सामान्य अवस्थामा मानिसले आफ्नो शरीरमा ट्याटु बनाउँदा त्यसलाई व्यक्तिगत अभिव्यक्ति ठान्छ।

कसैले आमाबुबाको नाम लेखाउँछ। कसैले प्रेमी वा प्रेमिकाको नाम। कसैले बच्चाको जन्ममिति। कसैले धार्मिक चिन्ह। कसैले जनावर वा फूल। कसैले आफ्नो समूह वा संस्कृतिको प्रतीक। तर विपत्तिको समयमा त्यही चिन्ह ‘पहिचानको प्रमाण’ बन्न सक्छ।

यस अर्थमा ट्याटुलाई एउटा प्रकारको जैविक परिचयचिह्न भनेर हेर्न सकिन्छ—यद्यपि यो औपचारिक परिचयपत्र वा डीएनएको विकल्प होइन। 

ट्याटुका सकारात्मक पक्ष

सबैभन्दा ठूलो सकारात्मक पक्ष पहिचानमा सहयोग हो। विशेष गरी ठूलो विपत्ति, युद्ध, विमान दुर्घटना, बाढी, भूकम्प वा आगलागीमा शवको अनुहार बिग्रिएको अवस्थामा शरीरमा रहेको विशिष्ट चिन्ह परिवार र अनुसन्धानकर्ताका लागि महत्त्वपूर्ण सुराग बन्न सक्छ भन्ने कुरा रसुवा बाढीले पनि पुष्टि गरेको छ ।

दोस्रो, ट्याटुले इतिहास बोकेको हुन्छ। हजारौं वर्ष पुराना ट्याटु अध्ययन गरेर पुराना मानिसहरूको विश्वास, उपचार पद्धति, सामाजिक संरचना र सौन्दर्यबोधबारे अनुसन्धान गर्न सकिएको छ।

ट्याटुको नकारात्मक पक्ष

ट्याटु बनाउँदा छालामा सुई प्रवेश गराइन्छ। त्यसैले संक्रमणको जोखिम हुन्छ। अस्वच्छ सुई वा उपकरण प्रयोग भएमा हेपाटाइटिस बी, हेपाटाइटिस सीलगायत रक्तबाट सर्न सक्ने संक्रमणको जोखिम हुन्छ। दूषित मसीबाट समेत संक्रमण हुन सक्छ।

त्यस्तै केही मानिसमा एलर्जी, छालामा गाँठा बन्ने समस्या, दाग तथा केलोइड हुन सक्छ। कतिपय प्रतिक्रिया ट्याटु बनाएको धेरै वर्षपछि पनि देखिन सक्छ।

ट्याटु र चिकित्सा परीक्षणबीच पनि सम्बन्ध छ। एमआरआई गर्दा दुर्लभ अवस्थामा ट्याटु भएको ठाउँमा पोल्ने वा सुन्निने अनुभव हुन सक्छ। ट्याटुका केही रङले एमआरआईको तस्वीरमा असर पार्न सक्ने सम्भावना पनि हुन्छ। त्यसैले चिकित्सकलाई ट्याटु भएको जानकारी दिनु उपयुक्त हुन्छ।

अर्को समस्या हो—स्थायित्व। फेसन बदलिन्छ, सम्बन्ध बदलिन्छ, विचार बदलिन्छ। तर ट्याटु शरीरमा रहिरहन्छ। हटाउन लेजर उपचार गर्नुपर्ने हुन सक्छ र पूर्ण रूपमा हटाउन कठिन तथा महँगो हुन सक्छ।