घरघरमा मासुका परिकार बनाउने र आफन्तसँग बसेर खाने चलनले चाडपर्वको समयमा चौपायाको माग उच्च हुने गर्छ । तर, बजारमा बिक्रीका लागि ल्याइएका सबै चौपाया स्वस्थ हुन्छन् भन्ने हुँदैन । बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिने चौपायामा समेत रोग वा संक्रमण हुन सक्ने भएकाले खरिद गर्दा विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक छ ।
हतारमा खसीबोका खरिद गर्ने,स्वास्थ्य अवस्था नहेर्ने र बिक्रीकर्ताको भनाइमा मात्रै विश्वास गर्ने प्रवृत्तिले उपभोक्ता जोखिममा पर्न सक्छन् । अस्वस्थ चौपायाको मासु सेवन गर्दा स्वास्थ्यमा समस्या निम्तिन सक्ने भएकाले दशैंमा मासुका लागि चौपाया किन्दा मूल्य र तौलसँगै स्वास्थ्य अवस्थालाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
यस्ता लक्षण देखिए खसी नकिन्नुहोस्
खसीबोकाको बाहिरी अवस्था र व्यवहार हेर्दा त्यसको स्वास्थ्यबारे केही संकेत पाउन सकिन्छ । खरिद गर्नुअघि चौपाया सक्रिय छ कि छैन, सामान्य रूपमा हिँडडुल गरिरहेको छ कि छैन । आँखा नाकमा असामान्य लक्षण देखिएका छन् कि छैनन् भन्ने कुरा ध्यान दिनुपर्छ ।
खसीबोकामा निम्न लक्षण देखिएमा खरिद नगर्नुहोस्-
१. झोक्राएर बस्ने वा निष्क्रिय देखिने: चौपाया सामान्यतया सक्रिय हुन्छ । अस्वाभाविक रूपमा झोक्राउने, उठ्न नखोज्ने वा असामान्य रूपमा कमजोर देखिने खसीबोकाको स्वास्थ्यमा समस्या हुन सक्छ ।
२. सिँगान बग्ने : नाकबाट असामान्य रूपमा सिँगान बगिरहेको छ भने श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या वा संक्रमणको संकेत हुन सक्छ ।
३. आँखामा चिप्रा लाग्ने : आँखामा अत्यधिक चिप्रा लाग्नु,आँखा रातो देखिनु वा असामान्य स्राव आउनु स्वास्थ्य समस्याको संकेत हुन सक्छ ।
४. शरीर असामान्य रूपमा तातो हुनु : ज्वरो आएको चौपायाको शरीर सामान्य भन्दा तातो हुन सक्छ । तर, हातले छामेर मात्रै ज्वरो वा रोग निश्चित गर्न सकिँदैन ।
५. हिँडडुलमा समस्या देखिनु : उभिन नसक्ने,सन्तुलन गुमाउने वा असामान्य रूपमा हिँड्ने चौपायालाई राम्राे मान्य सकिदैन ।
माथिका लक्षण देखिएका खसी बाेका नकिन्नु श्रेयस्कर हुन्छ । शंका लागेमा पशु चिकित्सक वा सम्बन्धित निकायबाट स्वास्थ्य परीक्षण गराएर मात्रै खरिद गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
सिङमा लगाइएको रङ पनि हेर्नुहोस्
दशैंको समयमा बिक्रीका लागि ल्याइने चौपायाको स्वास्थ्य परीक्षण गर्न सम्बन्धित सरकारी निकायले विभिन्न स्थानमा परीक्षण तथा अनुगमन गर्न सक्छन् । कतिपय अवस्थामा परीक्षणको नतिजा जनाउन चौपायाको सिङमा रङ लगाउने व्यवस्था गरिएकाे हुन्छ ।
हरियो रङले स्वस्थ तथा मासुका लागि उपयुक्त ठहरिएको चौपायालाई र रातो रङले अस्वस्थ वा उपभोगका लागि अनुपयुक्त ठहरिएको चौपायालाई जनाउँछ । तर,रङ लगाउने व्यवस्था,त्यसको अर्थ र परीक्षण प्रक्रिया सम्बन्धित निकाय तथा स्थानअनुसार फरक हुन सक्ने भएकाले खरिदकर्ताले स्थानीय पशु सेवा कार्यालय वा पशु चिकित्सकसँग पुष्टि गर्नुपर्छ ।
सिङमा हरियो रङ देखिएकै आधारमा मात्रै चौपाया पूर्ण रूपमा सुरक्षित छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन । खरिदका बेला चौपायाको बाहिरी अवस्था, व्यवहार र स्वास्थ्य परीक्षणसम्बन्धी जानकारी समेत हेर्नुपर्छ ।
दशैंमा माग बढ्ने भएकाले विभिन्न स्थानबाट खसीबोका तथा अन्य चौपाया बजारमा ल्याइन्छन् । ढुवानी, भीडभाड, लामो समयसम्म पानी तथा आहार नपाउने अवस्था र उचित हेरचाहको अभावले चौपायाको स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ ।
खरिद गर्दा सम्भव भएसम्म स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको र विश्वसनीय स्रोतबाट ल्याइएको चौपाया छान्नुहोस् । रोगको शंका लाग्ने लक्षण देखिएमा सस्तो मूल्य वा बढी तौलको लोभमा खरिद नगर्नुहोस् । चौपाया बिरामी छ कि छैन भन्नेमा शंका भएमा सम्बन्धित पशु सेवा कार्यालयको सहयोग लिनुहोस् ।
चौपाया आफैँ काटेर मासु उपभोग गर्ने हो भने पनि स्वस्थ देखिएको पशु मात्रै छान्नु पर्याप्त हुँदैन । वध गर्ने स्थानको सरसफाइ, मासु काट्ने उपकरणको स्वच्छता, मासु भण्डारण गर्ने तरिकाले पनि खाद्य सुरक्षामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।
