तिहार नेपालीहरूको प्रमुख चाड हो। तिहारमा दिदीबहिनी र दाजुभाइबीचको आत्मीयता, देउसी–भैलो र झिलिमिली बत्तीका साथै विभिन्न परिकारको पनि विशेष रहेको छ।

तिहारमा घरघरमा सेलरोटी, अनरसा, फिनी रोटी, खाजाका परिकार तथा विभिन्न मिठाई बनाउने चलन छ। यस्ता परिकारले चाडपर्वको रौनक बढाउनुका साथै नेपाली मौलिक खानपान र संस्कृतिलाई पनि जोगाइराखेका छन्।

तिहारमा विशेष रुचाइने परिकारमध्ये फिनी रोटी पनि एक हो। पत्रैपत्र छुट्टिने, खाँदा हल्का कुरकुरे र स्वादमा मिठास हुने फिनी रोटी विशेषगरी चाडपर्वमा बनाउने गरिन्छ। हेर्दा बनाउन गाह्रो देखिए पनि आवश्यक सामग्री र बनाउने तरिका मिलाउन सके घरमै स्वादिष्ट फिनी रोटी तयार पार्न सकिन्छ।

फिनी रोटी बनाउन आवश्यक सामग्री

फिनी रोटी बनाउन धेरै सामग्री आवश्यक पर्दैन। यसको मुख्य सामग्री मैदा, सामरको पीठो, घ्यू, तेल र पानी हुन्। राम्रो फिनी बनाउन मैदाको गुणस्तर र त्यसको तयारीमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। यसका लागि मैदालाई सुरुमा करिब तीन घण्टा घाममा सुकाएर प्रयोग गर्दा राम्रो हुन्छ। त्यस्तै, सामरको पीठो भन्नाले चामलको मसिनो पीठोलाई बुझिन्छ। यसले फिनीको पत्र तयार पार्न सहयोग गर्छ।

फिनी रोटीको विशेषता भनेकै यसको भित्र देखिने पत्र अर्थात् तह हो। ती पत्र बनाउन सामरको पीठो र घ्यू मिसाएर तयार पारिने लेपलाई साँटो भनिन्छ। साँटो राम्रो बनेमा फिनीका पत्र पनि राम्रोसँग छुट्टिन्छन्। त्यसैले सामरको पीठो र घ्यूको मात्रा मिलाएर बाक्लो घोल तयार पार्नुपर्छ।

फिनी रोटी बनाउने तयारी र मुछ्ने तरिका

फिनी बनाउन सबैभन्दा पहिले घाममा सुकाएको मैदामा आवश्यकता अनुसार पानी राखेर मुछ्नुपर्छ। सुरुमा मैदालाई अलि कडा बनाएर मुछ्नु आवश्यक हुन्छ। सामान्य रोटीको पीठो जस्तो नरम बनाउनु हुँदैन। पीठोलाई राम्रोसँग लचिलो बनाउन भाँडो वा किचन स्ल्याबमा २५ देखि ३० पटकसम्म बजार्दै मुछ्नुपर्छ। यसरी मुछ्दा पीठोको बनावट राम्रो हुन्छ।

त्यसपछि तयार भएको पीठोलाई सफा प्लास्टिक वा झिल्लीमा बेरेर कम्तीमा दुई घण्टा आराम दिनुपर्छ। समय पर्याप्त भए रातभरि पनि राख्न सकिन्छ। यसरी आराम दिएको पीठो बेल्न सजिलो हुन्छ। आरामपछि किचन स्ल्याबमा राखेर थप १० मिनेटजति मज्जाले मुछ्नुपर्छ।

अब पीठोलाई आवश्यकता अनुसार भाग लगाएर रोटी बेल्नुपर्छ। रोटी न धेरै बाक्लो न धेरै पातलो हुनुपर्छ। रोटी तयार भएपछि त्यसको सबै भागमा साँटो लगाउनुपर्छ। साँटो लगाउँदा कुनै पनि भाग खाली नराखी औँलाले समान रूपमा फैलाउनुपर्छ। यसले फिनीको पत्र राम्रोसँग छुट्टिन मद्दत गर्छ।

फिनीलाई पत्रैपत्र बनाउन कसरी रोल र फोल्ड गर्ने ?

साँटो लगाएपछि रोटीलाई कस्सिएर रोल गर्नुपर्छ। रोल गर्दा भित्र हावा नछिर्ने र पत्रहरू एक आपसमा राम्रोसँग बस्ने गरी बेर्नुपर्छ। अन्तिम भागलाई पनि राम्ररी जोडेर बन्द गर्नुपर्छ। यसो गर्दा तार्ने क्रममा फिनीको पत्र छुट्टिने वा खुल्ने सम्भावना कम हुन्छ।

त्यसपछि तयार भएको रोललाई दुई–दुई औँलाको फरकमा चक्कुले काटेर साना डल्ला बनाउनुपर्छ। काटिएका डल्लालाई प्लेटमा राखेर छोप्नुपर्छ। यसले हावा लागेर डल्ला सुक्न दिँदैन। अब ती डल्लालाई सामान्य रोटी जस्तो गोलो आकारमा मात्र नबेली पल्टाउँदै लाम्चो आकारमा बेल्नुपर्छ। बेल्दा पत्रहरू नमासिने गरी ध्यान दिनुपर्छ। अन्तिममा फिनीको बीच भागमा चक्कुले दुईदेखि तीन ठाउँमा हल्का चिरा लगाउनुपर्छ। यसले तार्दा फिनी राम्रोसँग फुल्न सहयोग गर्छ।

मध्यम आगोमा तार्दा फिनीको पत्र खुल्छ

फिनी तयार गर्ने अन्तिम प्रक्रिया तेलमा तार्नु हो। यसका लागि कढाइमा आवश्यक मात्रामा तेल तताउनु पर्छ। तेल धेरै तातो भए फिनी बाहिरबाट छिट्टै रातो हुने तर भित्रका पत्र राम्रोसँग नखुल्ने हुन सक्छन्। त्यसैले मध्यम आगोमा तार्नु उपयुक्त हुन्छ।

तेल तातेपछि तयार पारिएको फिनीलाई बिस्तारै तेलमा राख्नुपर्छ। तेलमा राखेपछि पुन्युँले हल्का चलाउँदै हल्लाउनुपर्छ। यसरी चलाउँदा फिनीका पत्रहरू एकअर्काबाट छुट्टिन थाल्छन् र फिनी राम्रोसँग फुल्छ। दुवैतर्फ आवश्यकता अनुसार पाकेपछि फिनीलाई बाहिर निकाल्नुपर्छ। तेलबाट निकालेपछि फिनीलाई जालीदार भाँडो वा स्टेनरमा राखेर अतिरिक्त तेल निथार्नुपर्छ। यसले फिनीमा रहेको बढी तेल हटाउन सहयोग गर्छ। यसरी तयार भएको फिनी रोटी पत्रैपत्र परेको, हल्का कुरकुरे र आकर्षक देखिन्छ।

तिहारमा घरमै फिनी रोटी बनाएर परिवार तथा आफन्तसँग बाँडेर खान सकिन्छ। बजारमा पाइने मिठाईभन्दा आफ्नै घरमा तयार पारिएको परिकारमा स्वादसँगै पारिवारिक आत्मीयता पनि जोडिएको हुन्छ। त्यसैले यस तिहारमा परम्परागत स्वादलाई निरन्तरता दिन घरमै फिनी रोटी बनाएर चाडपर्वलाई थप विशेष बनाउन सकिन्छ।