हरिप्रसाद शर्मा

पूर्वी नेपाललाई संघीय राजधानी काठमाडौँसँग जोड्ने लाइफलाइन मानिने बीपी राजमार्ग अहिले ‘अनिश्चितताको मार्ग’ बनेको छ।

सोमबार मात्रै कडा मिहिनेतपछि सञ्चालनमा ल्याइएको यो राजमार्ग २४ घण्टा पनि टिकेन। मंगलबार साँझ परेको सामान्य वर्षाले सडक पुनः पूर्ण रूपमा अवरुद्ध बनाएपछि हजारौँ यात्रु बिचल्लीमा परेका छन्।

गत शुक्रबारको अविरल वर्षाका कारण आएको पहिरो र रोशी खोलाको बाढीले राजमार्गका विभिन्न खण्डमा तटबन्ध र सडक नै बगाएपछि तीन दिनसम्म यातायात ठप्प भएको थियो। सडक विभागले डाइभर्सन र अस्थायी मर्मत गरेर सोमबारदेखि एकतर्फी सवारी सञ्चालन गराएको थियो। तर मंगलबार साँझको प्रि-मनसुन वर्षाले फेरि सडक अवरुद्ध पारेपछि राजमार्गको अवस्था कति नाजुक छ भन्ने पुष्टि भएको छ।

प्रि-मनसुनमै पनि पटक-पटक अवरुद्ध

गत वर्षको वर्षातले बीपी राजमार्गलाई छियाछिया पारेको थियो। त्यतिबेलैदेखि डाइभर्सन र वैकल्पिक मार्गको भरमा सञ्चालन भइरहेको यो सडक अहिले प्रि-मनसुनको सामान्य झरीमै पनि पटक-पटक बन्द हुन थालेको छ। स्थानीय र प्राविधिकहरूका अनुसार सडकको जग नै कमजोर भएको र रोशी खोलाले कटान गरेको ठाउँमा गरिएको अस्थायी मर्मत टिकाउ हुन सकेको छैन।

के हो त दीर्घकालीन विकल्प?

पटक-पटकको सास्तीपछि अब टालटुल गरेर मात्र नहुने भन्दै विज्ञहरूले दीर्घकालीन विकल्पका बारेमा बहस सुरु गरेका छन्। विज्ञहरूका अनुसार उक्त राजमार्गलाई कडा संरचनात्मक पुनर्निर्माण गर्नुपर्छ। त्यस्तै, रोशी खोलाको बहाव क्षेत्रमा सडक जोगाउन सामान्य ग्याबियन जाली मात्र पर्याप्त छैन। यहाँ आरसीसी रिटेनिङ पर्खाल र खोलाको धारलाई सडकबाट टाढा राख्ने गरी बलियो तटबन्ध निर्माण गरिनुपर्छ।

त्यस्तै, यस राजमार्गमा पनि सुरुङ मार्ग वा फ्लाइओभरको सम्भाव्यता अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। सडक पटक-पटक बगिरहने भकुन्डेबेँसी–खुर्कोट खण्डका जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा साना सुरुङ मार्ग वा पिलरमा आधारित फ्लाइओभर निर्माण गर्दा प्राकृतिक प्रकोपको असर कम पर्ने देखिन्छ।

त्यस्तै, बीपी राजमार्ग अवरुद्ध हुँदा प्रयोग गर्न सकिने वैकल्पिक सहायक मार्गहरूको पहिचान र स्तरोन्नति गर्न ढिला भइसकेको छ। रोशी खोलाको बगरैबगर बनाइएको सडक खण्ड सधैँ जोखिममा रहने भएकाले केही स्थानमा सडकको रेखांकन नै परिवर्तन गरी पहाडको भित्री भाग वा अलि माथिल्लो भेगबाट सडक लैजानुपर्ने प्राविधिक सुझाव छ।

त्यस्तै, उच्च प्रविधिको ड्रेनेज प्रणाली सडकमा आउने पानीको उचित निकास नहुँदा पनि पहिरो जाने र सडक भत्किने समस्या बढेको छ। त्यसैले आधुनिक ढल निकास प्रणाली जडान गर्नुपर्ने देखिन्छ।

निष्कर्षमा, बीपी राजमार्गको वर्तमान अवस्थाले के देखाउँछ भने अब ‘मर्मत’ मात्र पर्याप्त छैन, यसको ‘पुनर्संरचना’ आवश्यक छ। वर्षायाम सुरु हुन अझै बाँकी छ, यदि प्रि-मनसुनमै यस्तो हालत छ भने मनसुनको समयमा यो राजमार्ग पूर्ण रूपमा विच्छेद हुने खतरा देखिन्छ। सरकार र सडक विभागले यसलाई प्राथमिकतामा राखेर स्थायी समाधान नखोज्ने हो भने यात्रुको सास्ती र आर्थिक क्षति अझै बढ्ने निश्चित छ।