चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणले नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा एउटा विरोधाभासपूर्ण चित्र प्रस्तुत गरेको छ। अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूको खुद नाफा बढेको देखिए पनि उनीहरूको ‘फ्रि क्यास फ्लो’ वा ‘वितरणयोग्य नाफा’ भने निकै कमजोर वा ऋणात्मक देखिएको छ।

यसले बैंकहरू ‘कागजी रूपमा धनी’ देखिए पनि वास्तविक नगद प्रवाहमा समस्या झेल्दै गरेको पुष्टि गर्छ।

१. तथ्याङ्कमा विरोधाभासः नाफा भर्सेस वितरणयोग्य नाफा

वित्तीय विवरणको विश्लेषण गर्दा केही प्रमुख बैंकहरूको तथ्याङ्कले यो दूरीलाई प्रष्ट पार्छः

मुख्य संकेतः कुमारी र हिमालयन जस्ता बैंकहरूको ‘रिटेन्ड अर्निङ’ ऋणात्मक हुनुको अर्थ उनीहरूले नाफा कमाए पनि शेयरधनीलाई लाभांश बाँड्न पाउँदैनन्। उनीहरूको नाफा केवल ‘प्रोभिजनिङ’ र खराब कर्जा व्यवस्थापनमै खर्च भइरहेको छ।

२. फ्रि क्यास फ्लो खुम्चिनुका ३ मुख्य कारण

क.‘एक्रुडु ब्याज’ (आर्जन भएको तर नउठेको): बैंकहरूले नाफा गणना गर्दा ‘एक्रुएल बेसिस’ मा गर्छन्। अर्थात्, ऋणीले ब्याज तिरेको छैन तर तिर्नुपर्ने समय भयो भने त्यसलाई नाफामा देखाइन्छ। तर, क्यास फ्लोमा त्यो पैसा आएको हुँदैन। बजारमा व्याप्त मन्दीका कारण ऋणीले ब्याज तिर्न नसक्दा खुद नाफा त देखियो तर ‘क्यास फ्लो’ शून्य भयो।

ख. प्रोभिजनिङको भारः खराब कर्जा बढ्दा बैंकहरूले नाफाको ठूलो हिस्सा सुरक्षाका लागि ‘प्रोभिजन’ मा राख्नुपर्छ। उदाहरणका लागि, हिमालयन बैंकको खराब कर्जा ७.३९ प्रतिशत पुग्दा उसले कमाएको नाफा जति सबै खराब कर्जा सुरक्षित गर्नमै खर्च भएको छ।

ग. गैर–बैंकिङ सम्पत्तिः बैंकहरूले ऋण उठाउन नसकेर धितो लिलामी गर्दा ती सम्पत्तिहरू बैंककै नाममा आउँछन्। यसले ब्यालेन्स सिटमा ‘एसेट’ त बढाउँछ, तर त्यो नगद होइन। नगद नभएपछि ‘फ्रि क्यास फ्लो’ स्वतः ऋणात्मक हुन्छ।

३. लगानीकर्ताका लागि यसको अर्थ के?

यो दूरी बढ्नुको सिधा असर शेयर बजार र लाभांशमा पर्छः

नो डिभिडेन्डः खुद नाफा अर्बौ भए पनि वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक भएका बैंकहरूले यस वर्ष (यस्तै अवस्था रहिरह्याे भने) लाभांश बाँड्न सक्ने छैनन्।

तरलता दबाबः फ्रि क्यास फ्लो कम हुनु भनेको बैंकसँग नयाँ ऋण लगानी गर्नका लागि आफ्नै आन्तरिक स्रोतको कमी हुनु हो। यसले अन्ततः बैंकको व्यवसाय विस्तारमा ब्रेक लगाउँछ।

निष्कर्ष

नाफा मात्र हेरेर बैंकको वास्तविक अवस्था थाहा हुँदैन। बैंकको वास्तविक सामर्थ्य उसको ‘नगद प्रवाह’ (क्यास फ्लो) र ‘वितरणयोग्य नाफा’ मा लुकेको हुन्छ। आगामी चौथो त्रैमाससम्ममा यदि असुली प्रभावकारी भएन भने यो दूरी अझै बढ्ने र बैंकिङ क्षेत्रमा ‘नगद संकट’ देखिने निश्चित छ।