स्टेफनी याङ(सिएनएन)

दक्षिण कोरियामा हाल विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति संकटले गहिरो प्रभाव पारेको छ। एकातिर सरकारले ऊर्जा जोगाउन सल्लाह दिइरहेको छ।

आर्थिक वृद्धिको प्रक्षेपण घटाइएको छ र मुद्राको मूल्य १७ वर्षयताकै न्यून बिन्दुमा पुगेको चेतावनी दिइएको छ। तर, अर्कोतर्फ देशका ठूला कम्पनीहरूले रेकर्ड नाफा कमाइरहेका छन् र शेयर बजार ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ।

यो विरोधाभासले एसियामा विद्यमान दुईवटा फरक आर्थिक वास्तविकतालाई उजागर गर्दछ। इरानसँगको युद्धका कारण उत्पन्न ऐतिहासिक तेल संकट (Oil Shock)ले यस क्षेत्रको आर्थिक भविष्यलाई दुई धारमा विभाजन गरिदिएको छ। एकातिर प्रविधि क्षेत्रका दिग्गज र 'आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स' (AI) को लहरले आर्थिक समृद्धि ल्याएको छ भने अर्कोतिर इन्धनको अभाव र बढ्दो मूल्यले मानवीय संकटको खतरा निम्त्याइरहेको छ।

एसियामा तेल संकटको यो असमान प्रभावले धनी र गरिबबीचको खाडल फराकिलो बनाउँदै लगेको छ। अर्थशास्त्रीहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यसले मौद्रिक नीति, राजनीतिक स्थिरता र भविष्यको आर्थिक वृद्धिमा मात्र नभई व्यापारका लागि एसियामा निर्भर रहने विश्वका अन्य मुलुकमा पनि गम्भीर प्रभाव पार्नेछ।

बैंक अफ अमेरिका मेरिल लिन्चका अर्थशास्त्री बेन्सन वु भन्छन्, "अर्थतन्त्र र शेयर बजार फस्टाउँदै गरेको देखिए पनि यसको लाभ सिमित क्षेत्रमा मात्र खुम्चिएको छ। दैनिक आर्थिक गतिविधिमा यसको सकारात्मक प्रभाव पर्न सकेको छैन। यो धेरैका लागि चिन्ताको विषय हो।"

फराकिलो बन्दै गएको विभाजन

सेमीकन्डक्टर (चिप) ले पहिले नै स्मार्टफोनदेखि कारसम्मका उपकरणलाई शक्ति प्रदान गरिरहेका थिए, जसका कारण यो उद्योगलाई "नयाँ तेल" (New Oil) को रूपमा चिनिन थालेको छ। अहिले एआई (AI) को बढ्दो प्रयोगले यसको मागलाई झनै तीव्र बनाएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रतिवेदन अनुसार सन् २०३३ सम्ममा विश्वव्यापी एआई बजार ४.८ ट्रिलियन डलर पुग्ने अनुमान छ।

यसको सकारात्मक प्रभाव विश्वका 'चिपमेकिङ' केन्द्रहरूमा स्पष्ट देखिन्छ:

• ताइवान: पहिलो त्रैमासिकमा जीडीपी वृद्धि ३९ वर्षकै उच्च (१३.६९%) पुगेको छ। ताइवानको सेयर बजार क्यानडालाई उछिनेर विश्वकै छैटौं ठूलो बनेको छ। यसमा चिप निर्माता विशाल कम्पनी 'TSMC' को एकल योगदान ४० प्रतिशतभन्दा बढी छ।

• दक्षिण कोरिया: सियोलको सेयर बजारले लन्डन र क्यानडालाई पछि पार्दै विश्वको सातौं स्थान ओगटेको छ। सामसुङ र एसके हाइनिक्स जस्ता चिप निर्माताहरूले रेकर्ड नाफा कमाएका छन्।

जापान, दक्षिण कोरिया र ताइवान जस्ता प्रविधिमा आधारित उन्नत अर्थतन्त्रहरूसँग पर्याप्त इन्धन भण्डार छ र महँगो मूल्य तिरेर आपूर्ति सुरक्षित गर्ने क्षमता पनि छ। तर, भारत, फिलिपिन्स र थाइल्याण्ड जस्ता राष्ट्रहरू, जो परम्परागत उत्पादन र सेवा क्षेत्रमा निर्भर छन्, उनीहरूले इन्धन आपूर्ति र सुस्त आर्थिक गतिविधिसँग ठूलो संघर्ष गरिरहेका छन्।

'के-आकार' (K-Shaped) को अर्थतन्त्र

एआईको लहरले एउटा वर्गलाई समृद्ध बनाउँदा अर्कोतिर एसियाको सबैभन्दा जोखिमपूर्ण जनसंख्याले मध्यपूर्वको युद्धको मार खेपिरहेको छ। संयुक्त राष्ट्र संघीय विकास कार्यक्रम (UNDP) को अनुमान अनुसार यो युद्धले एसिया-प्रशान्त क्षेत्रका करिब ८८ लाख मानिसलाई गरिबीमा धकेल्न सक्छ।

यो अवस्थालाई अर्थशास्त्रीहरूले "के-आकारको अर्थतन्त्र" (K-Shaped Economy) भनेका छन्। यसले आर्थिक रूपमा माथिल्लो वर्ग झनै माथि जाने र तल्लो वर्ग झनै तल खस्ने प्रवृत्तिलाई जनाउँछ। सिंगापुरका अर्थशास्त्री जयन्त मेननका अनुसार मन्दीको समयमा गरिबहरू बढी प्रभावित हुन्छन् र उनीहरूले आर्थिक सुधारको लाभ पाउन सक्दैनन्।

यो खाडल कति फराकिलो हुन्छ भन्ने कुरा हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) मा सैन्य पकड र सरकारी कदममा निर्भर गर्दछ। एआईका लागि आवश्यक डेटा केन्द्रहरूले धेरै ऊर्जा खपत गर्दा अन्य क्षेत्रमा ऊर्जाको थप अभाव हुन सक्ने देखिन्छ।

आर्थिक र सामाजिक प्रभाव

एआईको लहर र ऊर्जा संकटको यो सम्मिश्रणले सरकारहरूका लागि ठूलो चुनौती खडा गरेको छ। आय असमानता गहिरो हुनुले सामाजिक र राजनीतिक अशान्तिको जोखिम मात्र बढाउँदैन, यसले दीर्घकालीन आर्थिक स्थिरतालाई पनि खतरामा पार्छ।

HSBC का प्रमुख एसिया अर्थशास्त्री फ्रेडरिक न्युम्यान भन्छन्, "केन्द्रीय बैंकहरू अहिले धर्मसंकटमा छन्। के उनीहरूले ८ प्रतिशतको जीडीपी वृद्धिलाई हेरेर ब्याजदर निर्धारण गर्ने (जुन केवल एउटा क्षेत्रले धानेको छ)? वा बाँकी ८० प्रतिशत अर्थतन्त्रलाई हेर्ने जो संकटमा छ?"

उनका अनुसार एसियामा देखिएको यो 'के-आकार' को सुधार र बढ्दो असमानता अन्ततः अमेरिकासम्म पनि पुग्नेछ। अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो इन्धन उत्पादक भए तापनि त्यहाँ पनि एआईमा लगानी बढ्ने र उपभोक्ता खर्च घट्ने यस्तै विभाजन देखिन थालिसकेको छ।

अन्ततः, एसियाको यो नयाँ आर्थिक वास्तविकताले विश्वलाई नै चेतावनी दिइरहेको छ कि प्रविधिको विकासले मात्र समग्र अर्थतन्त्रको स्वास्थ्य राम्रो बनाउन सक्दैन, जबसम्म ऊर्जा संकट र असमानता जस्ता संरचनात्मक मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गरिँदैन।