डेभिड गोल्डम्यान (सिएनएन)

इरान युद्ध जति लामो समयसम्म लम्बिँदै जान्छ र यसको आर्थिक नतिजा जति कष्टकर बन्दै जान्छ, दीर्घकालीन रूपमा विश्व अर्थतन्त्रका लागि यो त्यति नै फलदायी हुने सम्भावना देखिएको छ।

युद्धमा हुने ठूलो मानवीय क्षतिका बीच यस्तो सम्भावनाको परिकल्पना गर्नु आफैँमा कठिन र संवेनदशील कुरा हो। युद्ध सधैँ कुरूप, क्रूर र गहिरो पीडादायी हुन्छ। यसले निम्त्याउने आर्थिक क्षतिले विश्वभरका अर्बौँ मानिसको जीवनमा विनाशकारी प्रभाव पारेको छ।

तथापि, युद्धको यही विध्वंशको गर्भबाट विश्वले केही आधारभूत र आवश्यक परिवर्तनको बाटो समात्न सक्छ। यसको परिणामस्वरूप ऊर्जा आपूर्ति शृङ्खला (Energy Supply Chain) थप सुदृढ र विविधीकृत हुने निश्चितप्राय: छ। २३ माइल चौडा 'होर्मुज जलडमरूमध्य' (Strait of Hormuz), जुन अहिले विश्व अर्थतन्त्रका लागि एउटा ठूलो अवरोध बनेको छ, त्यसको विकल्प खोजिनेछ। आर्थिक संकट जति गहिरिन्छ, यस्ता आवश्यक परिवर्तनका लागि विश्वलाई त्यति नै ठूलो प्रोत्साहन मिल्नेछ।

ऊर्जा आपूर्तिमा नयाँ मार्ग र ओपेकको भविष्य

यो युद्धपछि 'ओपेक' (OPEC) जस्ता कार्टेलहरू कमजोर हुने वा विघटन हुनसक्ने सम्भावना छ, जसले गर्दा अन्ततः तेल र ग्यासको मूल्य घट्न सक्छ। होर्मुज जलडमरूमध्यलाई पूर्ण रूपमा बाइपास गर्ने गरी पाइपलाइनहरूको निर्माण तीव्र हुनेछ। साथै, विश्वले नवीकरणीय ऊर्जातर्फको यात्रालाई थप गति दिनेछ, जसले गर्दा जीवाश्म इन्धन (Fossil Fuel) माथिको परनिर्भरता घट्नेछ।

यद्यपि, युद्ध अन्त्यका लागि कस्तो सम्झौता हुन्छ भन्ने कुरा अझै स्पष्ट छैन। इरान अमेरिका वा इजरायलले अपेक्षा गरेजस्तो कमजोर नहुन पनि सक्छ। यसले आफ्ना शत्रुहरूका विरुद्ध प्रोक्सी शक्तिहरूलाई निरन्तर सहयोग गरेर जीविकोपार्जनमा खतरा निम्त्याइरहन सक्छ।

तर, अर्थशास्त्री र सैन्य विज्ञहरू यो अप्रिय युद्धबाट केही दीर्घकालीन फाइदा हुन सक्ने कुरामा सहमत छन्।

आपूर्ति शृङ्खलामा सुधार र सुरक्षा

वर्तमान युद्धले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति शृङ्खलाका गम्भीर संरचनात्मक कमजोरीहरूलाई छताछुल्ल पारिदिएको छ। इरानले केही एम्बुस, ड्रोन र 'स्पीड बोट' को प्रयोग गरेर विश्वको कुल तेल आपूर्तिको पाँचौँ हिस्सा सजिलै रोक्न सक्छ भन्ने तथ्यले स्थायी परिवर्तनको माग गरेको छ।

इन्फ्रास्ट्रक्चर क्यापिटल एडभाइजर्सका जे ह्याटफिल्ड भन्छन्, "मुलुकहरू मूर्ख छैनन्, उनीहरूले अब साउदी अरेबिया र संयुक्त अरब इमिरेट्स हुँदै जाने नयाँ पाइपलाइनहरू विकास गर्नेछन्। अब कसैले पनि आफ्नो सम्पूर्ण भविष्य 'होर्मुज जलडमरूमध्य' मा बाजी थापेर सुरक्षित ठान्ने छैन। यो एउटा ठूलो सकारात्मक पक्ष हो।"

यसको अर्थ दीर्घकालमा ऊर्जा आपूर्ति थप सुरक्षित र सस्तो हुनसक्छ। अहिलेसम्म विश्वले विवादास्पद जलमार्गबाट हुने ढुवानीका लागि उच्च बीमा शुल्क तिरिरहनु परेको छ। बेयर्डका लगानी रणनीतिकार रस मेफिल्डका अनुसार, "यस्तो ठूलो झड्का वा अप्रत्याशित बाह्य घटना विना परिस्थितिलाई बदल्न सम्भव हुँदैनथ्यो।"

हामीले यो दशकमा यस्ता धेरै परिवर्तन देखिसकेका छौँ। कोभिड महामारीले आपूर्ति शृङ्खलालाई बलियो बनाउन सिकाएको छ भने रुस-युक्रेन युद्धले युरोपलाई प्राकृतिक ग्यास प्राप्त गर्ने नयाँ विकल्प खोज्न बाध्य पारेको छ।

परिवर्तनको सुरुआत र अमेरिकी भूमिका

ऊर्जा आपूर्तिमा लचिलोपन खोज्ने यो प्रयास सही समयमा भएको छ। विश्वमा अहिले ऊर्जाको माग तीव्र छ, विशेष गरी 'आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स' (AI) का लागि आवश्यक डेटा सेन्टरहरू निर्माण भइरहँदा यो झनै बढेको छ।

यदि विश्वले मध्यपूर्वी ऊर्जाको विकल्प खोज्ने हो भने अमेरिका यसका लागि सबैभन्दा राम्रो स्थितिमा छ। अमेरिका अहिले प्राकृतिक ग्यास उत्पादन र निर्यातमा निकै अगाडि छ। RSM का प्रमुख अमेरिकी अर्थशास्त्री जो ब्रुसुएलास भन्छन्, "यदि कार्टेलहरूको पतन भयो र तेल तथा ग्यास स्वतन्त्र रूपमा बग्न थाल्यो भने यो धेरै राम्रो कुरा हुनसक्छ। यस्ता परिवर्तनको वास्तविक प्रभाव १०-२० वर्षपछि मात्र स्पष्ट देखिनेछ।"

परिवर्तनका संकेतहरू अहिले नै देखिन थालेका छन्। ओपेकको दोस्रो ठूलो तेल उत्पादक सदस्य संयुक्त अरब इमिरेट्सले यो समूह छोड्ने संकेत गरेको छ, जसले गर्दा मूल्य उच्च राख्ने ओपेकको क्षमता कमजोर बनेको छ। अर्कोतर्फ, ऊर्जा थिङ्क ट्याङ्क 'एम्बर' का अनुसार सौर्य प्रविधि, ब्याट्री र विद्युतीय सवारी साधनको निर्यातमा चीनले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ।

चुनौती र जोखिमहरू

तर, सबै परिवर्तनहरू सकारात्मक मात्र नहुन सक्छन्। नयाँ इरानी शासन अझ कट्टरपन्थी बन्न सक्छ, जसले अमेरिका र इजरायललाई थप क्षति पुर्‍याउने लक्ष्य राख्न सक्छ। नेभी फेडरल क्रेडिट युनियनकी प्रमुख अर्थशास्त्री हेदर लङका अनुसार, यदि होर्मुजको महत्त्व घट्यो भने इरान र यसका प्रोक्सीहरूले भविष्यमा अन्य च्यानल र पाइपलाइनहरूलाई पनि निशाना बनाउन सक्छन्।

त्यस्तै, ओपेकको विघटनले संकटका बेला विश्वले मिलेर काम गर्ने एउटा संयन्त्र पनि गुमाउन सक्छ। नवीकरणीय ऊर्जातर्फको तीव्र प्रस्थानले अमेरिकाको आफ्नै तेल उद्योग (जस्तै टेक्सासको पर्मियन बेसिन) लाई पनि हानि पुर्‍याउन सक्छ।

अन्ततः, यीमध्ये कुन परिवर्तन स्थायी हुन्छन् र कुन अस्थायी, त्यसले नै विश्व अर्थतन्त्रको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।