बीआरआई वेल्थ म्यानेजमेन्टका लगानी प्रमुख टोनी मीडोजले सीएनबीसीलाई इमेल पठाउँदै भनेका छन्, "एआई पूर्वाधारमा भइरहेको ठूलो लगानीले धेरै अवरोधहरूलाई चिर्न मद्दत गरेको छ। विशेष गरी सेमिकन्डक्टर (अर्धचालक) कम्पनीहरूको शेयर मूल्यलाई बल पुर्याउने कम्प्युटिङ क्षमताको असीमित माग यसको मुख्य कारण हो। यसैकारण दक्षिण कोरिया र ताइवानजस्ता बजार र उनीहरूको समग्र अर्थतन्त्रको वृद्धिदरमा सुधार आइरहेको छ।"
अमेरिका तेल उत्पादनमा धेरै हदसम्म आत्मनिर्भर भएकाले खाडी क्षेत्रको यो द्वन्द्वले सिर्जना गरेको दबाब विश्वकै ठूलो अर्थतन्त्र (अमेरिका) का लागि तत्कालै धेरै घातक नहुने मीडोजको तर्क छ।
मीडोजले थपे, "यदि हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) बन्द नै रह्यो भने मुद्रास्फीति बढ्ने निश्चित छ। तर लगानीकर्ताहरू यो द्वन्द्व लामो समयसम्म नलम्बिने कुरामा विश्वास गर्न चाहन्छन्। यद्यपि, यो द्वन्द्व समयमै समाधान नभएमा यसले बजारमा मागको संकट (डिमान्ड डिस्ट्रक्सन) निम्त्याउनेछ, जसलाई लगानीकर्ताहरूले बेवास्ता गर्न सक्ने छैनन्। हालसम्म बजार त्यो नाजुक अवस्थामा पुगिसकेको छैन। यद्यपि बजार सीमित संख्याका कम्पनीहरूको भरमा चलिरहेको छ, ती कम्पनीहरूको सकारात्मक व्यावसायिक रिपोर्टहरूले उपभोक्ता क्षेत्र (कन्जुमर स्टक्स) को अनिश्चिततालाई छायामा पारिदिएको छ।"
ऋणपत्रको प्रतिफलमा वृद्धि
युद्ध सुरु भएदेखि नै सरकारी ऋणपत्र (बन्ड) हरूमा उतारचढाव देखिएको छ र सार्वभौम ऋण (सार्वजनिक ऋणपत्र) को प्रतिफल (यिल्ड) अझै उच्च बिन्दुमै छ। बन्डको प्रतिफल र यसको मूल्य विपरीत दिशामा चल्ने भएकाले प्रतिफल उच्च हुनुको अर्थ बन्डको मूल्यमा गिरावटको दबाब कायम रहनु हो।
युद्धपछि अमेरिकी ट्रेजरी (सरकारी ऋणपत्र) को प्रतिफल बढेको छ, किनकि लगानीकर्ताहरू उच्च मुद्रास्फीति र कडा (हकिस) मौद्रिक नीतिको आकलन गरिरहेका छन्। गत महिना ३० वर्षे ट्रेजरीको प्रतिफल विश्वव्यापी वित्तीय संकट (सन् २००८) यताकै उच्च स्तरमा पुगेको थियो।
विश्वका धेरै प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमा यस्तै प्रवृत्ति देखिएको छ। आन्तरिक राजनीतिक उथलपुथलबाट समेत गुज्रिरहेको बेलायतको सरकारी ऋणपत्र (जसलाई 'गिल्ट्स' भनिन्छ) मा तीव्र बिक्रीको चाप देखिएको छ।
प्रिमियर मिटन इन्भेस्टर्सका प्रमुख लगानी अधिकृत नील बिरेलले सीएनबीसीलाई बताए अनुसार, बन्ड बजारले उच्च मुद्रास्फीति, सुस्त आर्थिक वृद्धि र आपूर्ति शृङ्खलाको अवरोधप्रति संकेत गर्दै 'अहिले चिन्ता लिनुपर्ने वास्तविक कारण रहेको' दृष्टिकोण राखेको छ।
उनले थपे, "उच्च मुद्रास्फीति र ब्याजदर कुन उच्च बिन्दुसम्म पुग्छ भन्नेभन्दा पनि यो कति लामो समयसम्म कायम रहन्छ भन्ने कुरा बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ। वर्तमान अवस्था लम्बिने हो भने यसले आर्थिक वृद्धिलाई प्रभावित गर्नेछ र बन्ड प्रतिफल उच्च रहिरहनेछ। यसले गर्दा शेयर बजारलाई आफ्नो लय कायम राख्न मुस्किल पर्ने देखिन्छ।"
तेलको मूल्यमा गिरावट—तर चिन्ता अझै कायम
मध्यपूर्वमा तेल ढुवानीका लागि अत्यन्तै संवेदनशील मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य यो युद्ध अवधिभर लगभग अवरुद्धप्रायः बनेको छ। यसका कारण व्यापारीहरूले क्षेप्यास्त्र आक्रमण, शान्ति वार्ता र युद्धविराम सम्बन्धी समाचारहरूलाई पछ्याउँदै लगानी गर्दा तेलको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव देखिएको छ।
यद्यपि, कच्चा तेलको मूल्य युद्धकालीन उच्च विन्दुबाट केही घटेको छ। तर, यो अझै पनि द्वन्द्व सुरु हुनुअघिको तुलनामा निकै माथि छ। अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुडको फ्युचर्स मूल्य युद्धपूर्वको तुलनामा करिब ३६ प्रतिशतले बढी छ भने अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (WTI) को मूल्य करिब ५० प्रतिशत बढी छ।
हर्मुज जलडमरूमध्यको अवरोधका साथै मध्यपूर्वका प्रमुख ऊर्जा उत्पादन केन्द्रहरूमा पुगेको क्षति र ती बन्द हुनुले विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीमा गम्भीर संकट निम्त्याएको छ।
आपूर्तिको यो समस्याले तेल आयात गर्ने देशहरूलाई वैकल्पिक आपूर्तिकर्ता खोज्न बाध्य बनाएको छ। पछिल्लो १०० दिनमा अमेरिकाबाट हुने कच्चा तेलको निर्यातमा वृद्धि भएको छ। पीभीएम आयल एसोसिएट्सका विश्लेषक तमस वर्गाका अनुसार तेलको मूल्य अनियन्त्रित रूपमा बढ्न नदिन यसले 'महत्त्वपूर्ण न्यूनीकरण कारक' (मिटीगेटिङ फ्याक्टर) का रूपमा काम गरेको छ।
उनले भने, "यसमा रणनीतिक पेट्रोलियम सञ्चितिको उपयोग (एसपीआर रिलिज), इरानी र रूसी तेलमाथिको प्रतिबन्धमा छुट, चिनियाँ तेल आयातमा आएको कमी, पर्सियन खाडीबाट एसिया र युरोपमा तेल ढुवानी गर्ने वैकल्पिक मार्गहरूको खोजी, अमेरिकी कच्चा तेल र प्रशोधित उत्पादनहरूको निर्यातमा भएको वृद्धि र अन्ततः मागमा आएको गिरावट (डिमान्ड डिस्ट्रक्सन) जस्ता पक्षहरू सामेल छन्।"
तर, उनले सचेत गराउँदै भनेका छन् कि यदि जुन महिनाभरि तेलको मौज्दात घट्दै गयो भने, यो चिन्ताजनक तहमा पुग्नेछ र आपूर्ति सुरक्षित गर्ने होड तीव्र हुनेछ। त्यसो भएको खण्डमा तेलको मूल्य पुनः प्रतिब्यारेल १०० डलर नाघ्ने सम्भावना बलियो छ।
वर्गाले थपे, "आपूर्ति अभाव र यसका कारण सिर्जना हुने मुद्रास्फीतिको दबाबलाई कम गर्न हर्मुज जलडमरूमध्य (स्ट्रेट) लाई सकेसम्म चाँडो पुनः सुचारु गर्नु अत्यावश्यक छ।"
बढ्दो मुद्रास्फीति
हालै सार्वजनिक आर्थिक तथ्याङ्कहरूले यो युद्धको प्रभाव वित्तीय बजारभन्दा बाहिर व्यापक रूपमा फैलिन थालेको देखाएका छन्। युद्धका कारण ऊर्जाको लागत उच्च रहँदा विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमा मुद्रास्फीतिको चाप बढेको छ। विशेष गरी तेल, ग्यास, हवाई इन्धन र पेट्रोलको मूल्य वृद्धिले यसमा मुख्य भूमिका खेलेको छ।
अमेरिकामा अप्रिल महिनामा उपभोक्ता मूल्य सूचकांक (CPI) वार्षिक ३.८ प्रतिशतले बढेको छ, जुन विगत झन्डै तीन वर्षयताकै उच्च वृद्धिदर हो।
मध्यपूर्वबाट हुने ऊर्जा आपूर्तिमा आएको गिरावट नै यस मुद्रास्फीतिको मुख्य कारण हो। बढ्दो मूल्य वृद्धिलाई नियन्त्रण गर्न जर्मनी र भारत लगायतका केही मुलुकहरूमा सरकारी हस्तक्षेप समेत सुरु भएको छ।
किङ्ग्सवुड ग्रुपका प्रबन्ध निर्देशक पल सुर्गुईले बजार कतै यस्ता 'विश्वव्यापी युद्ध र संकटहरूप्रति उदासीन वा अभ्यस्त (Numbed)' भइसकेको त छैन भनी प्रश्न गरेका छन्।
उनले भने, "यदि हामी परम्परागत व्यापारिक शैलीमा फर्किएका छैनौँ भने पनि ह्वाइट हाउसका अस्थिर नीतिहरूप्रति बजारमा एक प्रकारको उदासीनता मात्र देखिन्छ। पहिलो कुरा त मानवताका हिसाबले म आशा गर्छु कि बजार यसरी संवेदनहीन नबनोस्। दोस्रो कुरा, यस्तो परिदृश्य हामीले पहिले पनि देखिसकेका छौँ। सुरुवाती दिनहरूमा बजारमा हुने उतारचढावले धेरैलाई त्रसित बनाए पनि समय बित्दै जाँदा यस्ता परिवर्तनहरूसँग बजार अभ्यस्त हुँदै जान्छ।"
उनले थपे, "अहिले अमेरिकामा युद्धप्रतिको जनसमर्थन निकै कमजोर छ भने सैन्य बजेट अत्यधिक बढेको छ। त्यसैले दुवै पक्ष आफ्नो प्रतिष्ठा बचाएर बाहिरिने (Exit) बाटो खोजिरहेका छन्। तत्कालको परिस्थितिले भन्दा पनि यसै राजनीतिक परिदृश्यले तेलको दीर्घकालीन मूल्य निर्धारण गर्ने देखिन्छ। आगामी ६ महिनापछि यो युद्धलाई कसैले पनि लम्ब्याउन चाहने छैन।"
