सुवास निरौला

नेपालमा आर्थिक सुस्तता र बाह्य क्षेत्रको दबाबका बीच पनि स्मार्टफोनको आयातमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। 

भन्सार विभागको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ र गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पहिलो ११ महिना (साउन–जेठ) को तुलनात्मक विवरण अनुसार नेपालमा स्मार्टफोनको आयात मूल्यमा करिब ३५ प्रतिशतको उच्च वृद्धि देखिएको छ।

विभागको तथ्याङ्क अनुसार चालु आर्थिक वर्षको समीक्षा अवधिमा नेपालमा ४३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको स्मार्टफोन भित्रिएको छ। आयात बढेसँगै यस क्षेत्रबाट संकलन हुने भन्सार राजस्वमा समेत ३५ प्रतिशतकै हाराहारीमा वृद्धि भई राज्यकोषमा ८ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रकम जम्मा भएको छ।

मुलुकमा स्मार्टफोनको आयात मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भइरहँदा साधारण प्रविधिका किप्याड वा बार फोनहरूको आयात भने तीव्र गतिमा खुम्चिँदै गएको छ। यसले नेपाली उपभोक्ताहरू आधारभूत सञ्चारभन्दा बढी इन्टरनेट र बहुउपयोगी ‘स्मार्ट’ सुविधायुक्त डिभाइसतर्फ व्यापक रूपमा आकर्षित भइरहेको देखाउँछ।

 साउन–जेठ (११ महिना) को तुलनात्मक विवरण

(नोट: विभागले प्रकाशित गरेको एक्सेल सिटमा आयात मूल्य र राजस्वको एकाइ हजार रुपैयाँमा रहेकाले सोही अनुसार वास्तविक गणना गरिएको छ।)

परिमाण स्थिर, मूल्यमा व्यापक उछाल

विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कको सुक्ष्म विश्लेषण गर्दा नेपाल भित्रिने स्मार्टफोनको परिमाणमा खासै ठूलो परिवर्तन देखिँदैन। गत वर्षको ११ महिनाको तुलनामा यस वर्ष स्मार्टफोनको आयात संख्या मात्र ३.३२ प्रतिशतले मात्रै बढेको छ। गत वर्ष १९.७५ लाख थान भित्रिएकोमा यस वर्ष २०.४१ लाख थान भित्रिएका छन्। तर, कुल आयात मूल्यमा भने ३५.४२ प्रतिशतको ठूलो वृद्धि भएको छ। गत वर्ष ३२ अर्ब ८ करोड रुपैयाँको स्मार्टफोन आयात भएकोमा यस वर्ष सोही अवधिमा ४३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी बाहिरिएको छ। आयात मूल्यमा देखिएको यो उछालले औसत प्रति थान स्मार्टफोनको भन्सार मूल्य गत वर्षको १६,२४२ रुपैयाँबाट ३१ प्रतिशतले बढेर यो वर्ष २१,२८८ रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ।

यसले नेपालमा कस्ता स्मार्टफोन लोकप्रिय छन् भन्ने कुरा स्पष्ट पार्छ। नेपाली बजारमा अहिले न्यून मूल्यका बजेट स्मार्टफोन (रु १०,००० मुनिका) को माग घट्दो छ भने मध्यम तथा प्रिमियम रेन्जका (रु. १५,००० देखि रु. ३५,००० सम्मका) स्मार्टफोनहरू निकै लोकप्रिय भएका छन्। उपभोक्ताहरू राम्रो क्यामेरा, धेरै मेमोरी, र राम्रो ब्याट्री ब्याकअप भएका सेटहरू खरिद गर्न बढी रकम खर्च गर्न तयार देखिएका छन्।

 साधारण (बार) फोनको आयातमा भारी गिरावट

नेपाली उपभोक्ताहरूको डिजिटल साक्षरता र प्राथमिकता कति चाँडो फेरिँदैछ भन्ने कुरा अन्य वायरलेस तथा मोबाइल फोन  सामान्यतया किप्याड वा बार फोनको आयात तथ्याङ्कले पुष्टि गर्छ।

• गत आर्थिक वर्षको आयात: १९ लाख १८ हजार ६५५ थान (मूल्य: १ अर्ब ८० करोड ४४ लाख १८ हजार रुपैयाँ)

• चालु आर्थिक वर्षको आयात: १० लाख ९९ हजार ५९ थान (मूल्य: ९० करोड ७३ लाख २६ हजार रुपैयाँ)

• परिवर्तन: परिमाणमा ४२.७२ प्रतिशतको ठूलो गिरावट तथा मूल्यमा ४९.७२ प्रतिशतको गिरावट।

गत वर्ष झन्डै साढे १९ लाख थान साधारण फोन भित्रिएकोमा यस वर्ष त्यो घटेर ११ लाख थानको हाराहारीमा सीमित भएको छ। यो गिरावटले नेपालीहरू आधारभूत सञ्चार मात्र गर्ने फोन छोडेर इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जाल चलाउन मिल्ने स्मार्ट डिभाइसहरू प्रयोग गर्न थालेको स्पष्ट देखाउँछ।

स्मार्टवाच र चार्जर आयातको प्रवृत्ति

मोबाइल क्षेत्रसँगै जोडिएका अन्य एसेसोरिज र पहिरिन मिल्ने प्रविधिको आयातमा पनि उत्तिकै उतारचढाव देखिएको छ।

• स्मार्टवाच 
  गत आर्थिक वर्षको ११ महिनामा १ लाख ६८ हजार ८३६ थान स्मार्टवाच (मूल्य: २८ करोड ४४ लाख ९१ हजार रुपैयाँ) आयात भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो संख्या घटेर ८२ हजार ७५ थान (मूल्य: २१ करोड ६३ लाख ८४ हजार रुपैयाँ) मा झरेको छ। संख्यामा ५१ प्रतिशतको ठूलो गिरावट आए पनि मूल्यमा भने केवल २४ प्रतिशतको मात्र गिरावट आएको छ। यसले पनि उपभोक्ताले सस्तो स्मार्टवाच भन्दा ब्राण्डेड र गुणस्तरीय घडी रोज्न थालेको देखाउँछ।

• मोबाइल चार्जर 
  चार्जरको आयात परिमाण पनि गत वर्षको ४१ लाख ९७ हजार ३३० थान (मूल्य: ६५ करोड २२ लाख ८३ हजार रुपैयाँ) बाट घटेर यस वर्ष ३४ लाख ३५ हजार ४७ थान (मूल्य: ६४ करोड ४६ लाख १ हजार रुपैयाँ) कायम भएको छ।

 कुन देशबाट हुन्छ बढी आयात ? 

नेपालमा आयात हुने स्मार्टफोनको मुख्य स्रोत चीन र भारत नै छन्।

• चीन: नेपालमा खपत हुने कुल स्मार्टफोनको झन्डै ७५ देखि ८० प्रतिशत हिस्सा चीनबाट आयात हुन्छ। शाओमी, रेडमी, रियलमी, ओप्पो, भिभो जस्ता चिनियाँ ब्रान्डहरू प्रत्यक्ष रूपमा चिनियाँ उत्पादन प्लान्टबाट नेपाल भित्रिन्छन्।

• भारत: नेपालको दोस्रो ठूलो आयात स्रोत भारत हो। विशेष गरी नेपालमा अत्यधिक रुचाइएको सामसङका मध्यम र बजेट रेन्जका सेटहरू भारतमा निर्मित वा एसेम्बल भएर नेपाल आउँछन्।

नेपालमा प्रविधि र मोबाइल बजार परिपक्व बन्दै गएको देखाउँछ। उपभोक्ताहरू साधारण किप्याड फोनहरूबाट स्मार्टफोनमा र स्मार्टफोन विधा भित्र पनि अझ महँगा र गुणात्मक मध्यम-उच्च रेन्जका सेटहरू तर्फ स्तरवृद्धि (Upgrade) भइरहेका छन्। ४३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ स्मार्टफोनका लागि बाहिरिनुले व्यापार घाटा बढाए पनि, मोबाइल डिभाइस म्यानेजमेन्ट सिस्टम (MDMS) जस्ता सरकारी नियमनका कारण वैध आयात बढ्दा राज्यको राजस्व पनि ५ अर्ब ९८ करोडबाट बढेर ८ अर्ब १० करोड रुपैयाँ नाघ्नु यसको सकारात्मक पाटो हो।