केन्द्रीय सडक यातायात तथा राजमार्ग मन्त्री नितिन गडकरीले राज्यसभामा एक लिखित जवाफ दिँदै यस्तो जानकारी गराएका हुन्।
गडकरीका अनुसार, विशेष गरी सन् २००५ र २०१६ को बीचमा निर्माण गरिएका BS-3 मापदण्डका पुराना सवारी साधनहरूमा E-20 इन्धनका कारण रबरका पार्टपुर्जाहरू र ग्यास्केटहरूमा समस्या आउन सक्छ। यद्यपि, उनले यी पार्टपुर्जाहरू नियमित सर्भिसिङका क्रममा सजिलै बदल्न सकिने र यसका लागि इन्जिन नै परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था भने नरहेको स्पष्ट पारेका छन्।
कुन-कुन पार्टपुर्जामा असर पर्छ र खर्च कति लाग्छ?
इथेनॉलको सम्पर्कले पुरानो रबरलाई कडा बनाउने, नरम बनाउने वा फुलाउने गर्दछ। यसबाट मुख्यतया इन्धन प्रणाली (Fuel System) मा रहेका निम्न भागहरू प्रभावित हुन सक्छन्:
-
पाइपहरू र इन्धन नलीहरू (Fuel hoses)
-
ओ-रिङहरू र रबर सिलहरू
-
ग्यास्केटहरू र इन्जेक्टर सिलहरू
-
इन्धन पम्पका रबरका पाटपुर्जाहरू
यी पार्टपुर्जा फेर्न लाग्ने खर्च सवारी साधनको मोडेल अनुसार फरक पर्छ। दुई पाङ्ग्रे सवारीका लागि ५०० देखि १५०० रुपैयाँ र चार पाङ्ग्रेका लागि २००० देखि ८००० रुपैयाँसम्म खर्च हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
इथेनॉल इन्धन: परिचय र आवश्यकता
तस्विरमा दिइएको जानकारी अनुसार, इथेनॉल एक प्रकारको बायो-फ्युल (जैव-इन्धन) हो। यो मुख्यतया उखु, मकै र अन्य कृषिजन्य अवशेष (Agri-waste) बाट तयार पारिन्छ।
इथेनॉल प्रयोग गर्नुको मुख्य उद्देश्य:
१. कच्चा तेल (पेट्रोल) को आयातमा रहेको निर्भरता घटाउनु।
२. वायु प्रदूषण कम गरी वातावरण स्वच्छ राख्नु।
इथेनॉल कसरी बनाइन्छ? (उत्पादन प्रक्रिया)
इथेनॉल उत्पादनलाई दुई पुस्ता (Generation) मा विभाजन गरिएको छ, जसलाई 'फर्मेंटेसन' (किण्वन) प्रक्रिया मार्फत तयार गरिन्छ:
-
फर्स्ट जनरेशन (1G) इथेनॉल: यो उखु, चुकन्दर (Beetroot), आलु र ज्वारको अवशेष वा वेस्टेजबाट बनाइन्छ।
-
सेकेन्ड जनरेशन (2G) इथेनॉल: यो चामल, गहुँ, भुट्टा (मकै) र बाँसको अवशेष वा वेस्टेजबाट तयार पारिन्छ।
भारतमा इथेनॉल इन्धनका ३ मोडेलहरू
सरकारले चरणवद्ध रूपमा इथेनॉलको प्रयोग बढाउन तीनवटा मुख्य मोडेलहरू अघि सारेको छ:
१. E20 फ्युल: हाल देशका धेरैजसो पेट्रोल पम्पहरूमा ८०% पेट्रोल र २०% इथेनॉलको मिश्रण उपलब्ध गराइन्छ।
२. फ्लेक्स फ्युल (Flex Fuel): यसमा ८५% सम्म इथेनॉल र १५% पेट्रोल हुन्छ। यो हाल दिल्ली र मुम्बई जस्ता सहरहरूमा 'फ्लेक्स फ्युल' सवारी साधनहरूका लागि सुरु गरिएको छ।
३. E100 इन्धन: यो १००% शुद्ध इथेनॉल इन्धन हो। भारत सरकारले यसको प्रयोगका लागि आवश्यक नियमहरूलाई औपचारिक स्वीकृति दिइसकेको छ।
मन्त्री गडकरीले माइलेज केवल इन्धनमा मात्र भर नपर्ने बताउँदै यसमा ड्राइभिङ शैली र मर्मतसम्भारको पनि ठूलो भूमिका हुने उल्लेख गरे। सरकारले वातावरण संरक्षण र ऊर्जा सुरक्षाका लागि इथेनॉललाई जोड दिए पनि पुराना सवारी धनीहरूले भने अब आफ्नो सवारीको इन्धन प्रणालीको नियमित जाँच र मर्मतमा बढी ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ।
