विश्वभर वेबसाइट बनाउन प्रयोग हुने पीएचपी नामक प्रविधिमा दुईवटा गम्भीर सुरक्षा कमजोरी भेटिएपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले आफ्नो वेबसाइटलगायतका केही सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेको छ।

सम्भावित जोखिमबाट जोगिन बैंक तथा वित्तीय संस्था, भुक्तानी सेवा प्रदायक र विप्रेषण कम्पनीलाई पनि सावधानी अपनाउन आग्रह गरिएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेको सूचनामा पीएचपीमा देखिएको सुरक्षा कमजोरीलाई ध्यानमा राख्दै वेबसाइट तथा सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको जनाएको छ। बैंकले यसबाट सर्वसाधारण तथा वित्तीय क्षेत्रका संस्थालाई परेको असुविधाप्रति क्षमा माग्दै अत्यावश्यक जानकारीका लागि आफ्ना आधिकारिक सामाजिक सञ्जाल हेर्न अनुरोध गरेको छ। बैंकले अन्य वित्तीय संस्थालाई आफ्ना वेबसाइट चलाउने कम्प्युटर प्रणाली जाँच गर्न, आवश्यक सुधार गर्न र शंकास्पद गतिविधिमाथि नियमित निगरानी राख्न आग्रह गरेको छ। वेबसाइट बन्द गरिएको तथ्यले मात्र त्यसमा साइबर आक्रमण भइसकेको वा सूचना चोरी भएको पुष्टि गर्दैन।

पीएचपीमा कस्तो कमजोरी भेटियो?

पीएचपी वेबसाइट र अनलाइन सेवा सञ्चालन गर्न प्रयोग हुने कम्प्युटर भाषा हो। यसमा देखिएका कमजोरीको फाइदा उठाएर कसैले वेबसाइट चलिरहेको कम्प्युटरमा अनुमति नलिई हानिकारक आदेश चलाउन सक्ने जोखिम हुन्छ। त्यसो भए वेबसाइटको सामग्री बिगार्ने, सेवा अवरुद्ध गर्ने वा निजी विवरणमा अनधिकृत पहुँच पुर्‍याउने सम्भावना रहन्छ।

केन्द्रीय बैकसँगै सिद्धार्थ बैंक, ग्लोबल आइएमई बैंक, नबिल बैंकलगायत अधिकांश वाणिज्य बैंकहरुले आफ्नो सेवा आंशिक रुपमा बन्द भएको सूचना जारी गरेको छ। 

पीएचपी परियोजनाले २१ अक्टोबर २०२६ मा यी कमजोरी समाधान गर्न नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेको जनाएको छ। त्यसैले यो प्रविधि प्रयोग गर्ने संस्थाले आफ्नो प्रणालीको अवस्था जाँच गरी उपलब्ध सुरक्षा सुधार लागू गर्नु आवश्यक हुन्छ। तर कमजोरी भेटिनु र त्यसको प्रयोग गरेर कसैले वेबसाइटमा आक्रमण गर्नु फरक कुरा हुन्। कुनै वेबसाइटमा साँच्चिकै आक्रमण भएको हो कि होइन भन्ने पुष्टि गर्न थप प्रमाण आवश्यक हुन्छ।

नेपाली वेबसाइटमा किन चासो बढ्यो?

नेपालका सरकारी कार्यालय, बैंक तथा वित्तीय संस्था, समाचार संस्था, विद्यालय, कलेज र निजी व्यवसायले सूचना तथा सेवा दिन वेबसाइट प्रयोग गर्छन्। यीमध्ये केही वेबसाइट पीएचपी वा यसमा आधारित वर्डप्रेस, जुम्ला र ड्रुपलजस्ता प्रणालीबाट चलाइएका हुन्छन्।

डब्ल्यूथ्रीटेक्स नामक संस्थाको विश्वव्यापी तथ्याङ्कअनुसार, वेबसाइटमा प्रयोग भएको भाषा पहिचान गर्न सकिएका साइटमध्ये करिब ७० प्रतिशतले पीएचपी प्रयोग गर्छन्। यो विश्वभरको तथ्याङ्क हो, नेपालका वेबसाइटको मात्र होइन। पीएचपी प्रयोग हुँदैमा कुनै वेबसाइट असुरक्षित हुन्छ भन्ने होइन। वेबसाइट कति सुरक्षित छ भन्ने कुरा त्यसमा प्रयोग भएको संस्करण, समयमै सुधार गरिएको छ कि छैन र त्यसलाई कसरी सञ्चालन गरिएको छ भन्नेमा निर्भर हुन्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको वेबसाइटमार्फत मौद्रिक नीति, विदेशी विनिमय दर र बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी जानकारी सार्वजनिक गरिन्छ। त्यसैले यसको वेबसाइटमा सेवा अवरुद्ध हुँदा आवश्यक सूचना खोज्ने सर्वसाधारण र वित्तीय क्षेत्रका सरोकारवालालाई असुविधा हुन सक्छ। तर वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द हुनुको अर्थ बैंकका सबै सेवा वा कारोबार बन्द हुनु होइन।

वेबसाइट सञ्चालकले के गर्नुपर्छ?

पीएचपी परियोजनाले सुरक्षा कमजोरी समाधान गरिएका नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेको छ। वेबसाइट सञ्चालकले आफ्नो प्रणालीमा प्रयोग भएको संस्करण पहिचान गरी आधिकारिक रूपमा सिफारिस गरिएको सुरक्षित संस्करणमा अद्यावधिक गर्नुपर्छ। यसका साथै वेबसाइट चलाउन प्रयोग हुने अन्य कार्यक्रम पनि पुराना वा असुरक्षित छन् कि छैनन् भनेर जाँच गर्नुपर्छ। कुनै कार्यक्रम तत्काल सुधार गर्न नसकिने भए त्यसमा बाहिरबाट पहुँच गर्न अस्थायी रोक लगाउनेजस्ता उपाय अपनाउन सकिन्छ। सुधार गरेपछि वेबसाइट राम्ररी चलेको र सुरक्षित रहेको जाँच गरेर मात्र पुनः सञ्चालन गर्नु उचित हुन्छ। संस्थाले वेबसाइटमा राखिएका महत्त्वपूर्ण विवरणको सुरक्षित प्रतिलिपि राख्नुपर्छ। कसलाई वेबसाइट चलाउने अधिकार दिने भन्ने कुरा पनि सीमित गर्नुपर्छ। वेबसाइटमा असामान्य गतिविधि देखिएमा त्यसको जाँच गर्नुपर्छ। वेबसाइट बाह्य कम्पनीले सञ्चालन गरिरहेको भए त्यसको सुरक्षा अवस्थाबारे जानकारी लिनुपर्छ।

डिजिटल सेवा सुरक्षित राख्नु साझा जिम्मेवारी

नेपालमा सरकारी सेवा, बैंकिङ र अन्य काम अनलाइन माध्यमबाट हुँदै गएका छन्। यस्तो अवस्थामा वेबसाइट सुरक्षित राख्नु भनेको सूचना चोरी हुन नदिनु मात्र होइन, सर्वसाधारणले आवश्यक सेवा निरन्तर पाउने व्यवस्था गर्नु पनि हो। नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय संस्थालाई सावधानी अपनाउन दिएको आग्रहले वेबसाइटको नियमित जाँच र समयमै सुधार गर्नुको महत्त्व देखाएको छ। सम्बन्धित संस्थाले आफ्नो प्रणालीमा कमजोरी छ कि छैन भनेर जाँच गर्ने, आवश्यक सुधार गर्ने र सुरक्षित भएको सुनिश्चित गरेपछि सेवा सञ्चालन गर्नुपर्छ। स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंकको सूचनामा उल्लेखित विवरण, पीएचपी परियोजनाको आधिकारिक सुरक्षा अभिलेख तथा डब्ल्यूथ्रीटेक्सको विश्वव्यापी वेबसाइटसम्बन्धी तथ्याङ्क। सम्पादकीय सावधानी: सुरक्षा कमजोरी सार्वजनिक हुँदैमा कुनै वेबसाइटमा आक्रमण भएको वा विवरण चोरी भएको प्रमाणित हुँदैन। त्यस्तो दाबी गर्न आधिकारिक पुष्टि आवश्यक हुन्छ।