नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा खराब कर्जाको समस्या थप गहिरिँदै गएको छ। मुलुकको आर्थिक गतिविधिमा अपेक्षित सुधार हुन नसक्नु, कर्जा असुलीमा देखिएको कठिनाइ र ऋणीहरूको भुक्तानी क्षमतामा परेको दबाबको प्रभाव बैंकहरूको वित्तीय विवरणमा देखिन थालेको छ।

चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमाससम्म सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकहरूको औसत निष्क्रिय कर्जा ५.६४ प्रतिशत पुगेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो अनुपात ४.८६ प्रतिशत थियो। यसरी एक वर्षको अवधिमा बैंकहरूको औसत खराब कर्जा ०.७८ प्रतिशत विन्दुले बढेको हो।

बैंकहरूले सार्वजनिक गरेका पहिलो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार खराब कर्जाको अवस्था बैंकपिच्छे फरक देखिएको छ। केही बैंकको खराब कर्जा दोहोरो अंकमा पुगेको छ भने केही बैंकले यसलाई १ प्रतिशतभन्दा कममै सीमित राखेका छन्।

प्रभु बैंकको खराब कर्जा सबैभन्दा उच्च

खराब कर्जाको अनुपातका आधारमा प्रभु बैंक सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा गत वर्षको असोज मसान्तमा ५.७८ प्रतिशत रहेकोमा चालु आर्थिक वर्षको असोज मसान्तसम्म आइपुग्दा बढेर १४.८० प्रतिशत पुगेको छ। एक वर्षको अवधिमा ९.०२ प्रतिशत विन्दुको वृद्धि भएको हो।

यद्यपि, प्रभु बैंकको खराब कर्जा पछिल्लो त्रैमासमा भने केही घटेको छ। गत असार मसान्तमा १५.५५ प्रतिशत रहेको खराब कर्जा असोज मसान्तमा १४.८० प्रतिशतमा झरेको हो। यसले वर्षको तुलनामा ठूलो वृद्धि देखिए पनि पछिल्लो तीन महिनामा केही सुधार भएको संकेत गर्छ।

दोस्रो स्थानमा रहेको एनआईसी एसिया बैंकको खराब कर्जा पनि उच्च छ। गत वर्षको असोजमा ६.९९ प्रतिशत रहेको बैंकको निष्क्रिय कर्जा अहिले ९.८१ प्रतिशत पुगेको छ। एक वर्षमा २.८२ प्रतिशत विन्दुले वृद्धि भएको हो।

नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको खराब कर्जा ६.६३ प्रतिशतबाट बढेर ८.८७ प्रतिशत पुगेको छ। त्यस्तै, कुमारी बैंकको ६.९८ प्रतिशतबाट बढेर ८.७२ प्रतिशत पुगेको छ।

हिमालयन बैंकको खराब कर्जा ७.३९ प्रतिशतबाट बढेर ७.९८ प्रतिशत पुगेको छ भने प्राइम कमर्सियल बैंकको ५.८६ प्रतिशतबाट बढेर ७.१५ प्रतिशत पुगेको छ।

सिटिजन्स बैंकको खराब कर्जा ६.८४ प्रतिशत र लक्ष्मी सनराइज बैंकको ५.५८ प्रतिशत रहेको छ।

यसरी आठवटा बैंकको खराब कर्जा ५ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ।

एभरेष्ट बैंकको सबैभन्दा कम खराब कर्जा

खराब कर्जाको अवस्था हेर्दा एभरेष्ट बैंकको वित्तीय अनुशासन तुलनात्मक रूपमा राम्रो देखिएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा गत वर्षको ०.७४ प्रतिशतबाट घटेर ०.५० प्रतिशतमा झरेको छ।

त्यस्तै, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकको खराब कर्जा १.७१ प्रतिशतबाट बढेर १.८३ प्रतिशत पुगे पनि अन्य बैंकको तुलनामा न्यून छ।

सानिमा बैंकले पनि खराब कर्जा घटाउन सफलता पाएको छ। गत वर्ष ३.९१ प्रतिशत रहेको बैंकको निष्क्रिय कर्जा अहिले २.८६ प्रतिशतमा झरेको छ।

नेपाल एसबीआई बैंकको खराब कर्जा ३.१९ प्रतिशत रहेको छ। त्यस्तै, सिद्धार्थ बैंकको ३.७० प्रतिशत, माछापुच्छ्रे बैंकको ३.९७ प्रतिशत र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको करिब ३.९ प्रतिशत रहेको छ।

आठ बैंकले घटाए खराब कर्जा

२० वाणिज्य बैंकमध्ये आठवटा बैंकले गत वर्षको तुलनामा खराब कर्जा घटाएका छन्।

सबैभन्दा धेरै सुधार सानिमा बैंकले गरेको छ। बैंकले खराब कर्जा ३.९१ प्रतिशतबाट घटाएर २.८६ प्रतिशतमा ल्याएको छ। यसमा १.०५ प्रतिशत विन्दुको कमी आएको हो।

नेपाल बैंकले पनि खराब कर्जा ५.४९ प्रतिशतबाट घटाएर ४.६१ प्रतिशतमा झारेको छ। नबिल बैंकको ४.३१ प्रतिशतबाट ४.०६ प्रतिशतमा झरेको छ।

त्यस्तै, एभरेष्ट बैंकको ०.७४ बाट ०.५० प्रतिशत, ग्लोबल आइएमई बैंकको ४.९८ बाट ४.७९ प्रतिशत, माछापुच्छ्रे बैंकको ४.१३ बाट ३.९७ प्रतिशत र सिद्धार्थ बैंकको ३.८० बाट ३.७० प्रतिशतमा झरेको छ।

सिटिजन्स बैंकले पनि सामान्य सुधार गर्दै खराब कर्जा ६.८४ प्रतिशतबाट ६.८० प्रतिशतमा झारेको छ।

खराब कर्जा बढ्दा बैंकको नाफा र लाभांशमा कस्तो असर पर्छ?

खराब कर्जा बढ्नु बैंकका लागि केवल वित्तीय विवरणमा देखिने एउटा प्रतिशतको समस्या मात्र होइन। यसले बैंकको आम्दानी, नाफा, पूँजीको अवस्था र भविष्यमा लाभांश वितरण गर्ने क्षमतासम्म प्रभाव पार्न सक्छ।

बैंकले दिएको कर्जा समयमा साँवा तथा ब्याजसहित असुल हुन नसक्दा त्यस्तो कर्जा निष्क्रिय कर्जामा वर्गीकरण हुन्छ। त्यसपछि नियामकीय व्यवस्थाअनुसार सम्भावित कर्जा नोक्सानीका लागि रकम छुट्याउनुपर्ने हुन्छ। यसलाई प्रोभिजनिङ भनिन्छ।

प्रोभिजनिङका लागि रकम छुट्याउँदा बैंकको खुद नाफामा दबाब पर्छ। नाफा घटेमा सञ्चित मुनाफा र वितरणयोग्य नाफामा समेत असर पर्न सक्छ। त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव सेयरधनीले पाउने लाभांश क्षमतामा देखिन सक्छ।

यसैबीच, चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासमा बैंकहरूको खुद नाफा बढेको देखिए पनि खराब कर्जा र प्रोभिजनिङको अवस्था फरक ढंगले विश्लेषण गर्नुपर्ने देखिएको छ।

बैंकहरूले यस अवधिमा कुल १९ अर्ब १४ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको विवरण सार्वजनिक गरेका छन्। तर गत वर्षको पहिलो त्रैमासमा करिब २० अर्ब ४ करोड रुपैयाँ रहेको कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापन रकम यस वर्ष घटेर करिब ११ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

यसले खराब कर्जा बढ्दै गर्दा पनि प्रोभिजनिङ घटेको अवस्थालाई देखाउँछ। यद्यपि, प्रोभिजनिङ घट्नुको कारण कर्जा असुली, जोखिम वर्गीकरण, अघिल्लो व्यवस्थाको उपयोग तथा अन्य लेखाङ्कनसम्बन्धी परिवर्तनसमेत हुन सक्ने भएकाले यसलाई मात्र आधार बनाएर बैंकले नाफा कृत्रिम रूपमा बढाएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

खराब कर्जाको बढ्दो दबाबले के संकेत गर्छ?

बैंकहरूको खराब कर्जा बढ्नुले अर्थतन्त्रमा कर्जा लिने क्षेत्रहरूको आम्दानी र भुक्तानी क्षमतामा दबाब रहेको संकेत गर्छ। विशेषगरी निर्माण, घरजग्गा, व्यापार तथा अन्य आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तताले कर्जा असुली प्रभावित हुन सक्छ।

तर खराब कर्जाको अनुपात मात्रै हेरेर कुनै बैंकको समग्र वित्तीय अवस्था कमजोर वा बलियो रहेको निष्कर्ष निकाल्नु पर्याप्त हुँदैन। बैंकको कुल कर्जा आकार, कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापन, पूँजी पर्याप्तता, खुद नाफा, वितरणयोग्य मुनाफा र कर्जा असुलीको अवस्थासमेत हेर्न आवश्यक हुन्छ।

बैंकहरूको पछिल्लो वित्तीय विवरणले एउटै बैंकिङ प्रणालीभित्र पनि कर्जाको गुणस्तरमा ठूलो अन्तर रहेको देखाएको छ। त्यसैले लगानीकर्ताले बैंकको नाफा र प्रतिसेयर आम्दानीसँगै खराब कर्जाको प्रवृत्ति तथा जोखिम व्यवस्थापन क्षमतालाई पनि प्राथमिकताका साथ विश्लेषण गर्नुपर्ने देखिन्छ।