कम्पनीको सञ्चालक समितिले २०८३ कात्तिक १३ गते (३० अक्टोबर २०२६) गरेको निर्णयअनुसार प्रस्तावित लाभांश कम्पनीको प्रतिशेयर अंकित मूल्य १०० रुपैयाँको तुलनामा १ हजार ५४० प्रतिशत हो। तर यो लाभांश सञ्चालक समितिको सिफारिस मात्रै भएकाले साधारण सभाबाट पारित भएपछि मात्र वितरण हुनेछ।
नेपालको शेयर बजारमा युनिलिभर नेपालको लाभांश रकमलाई उच्च लाभांशका रूपमा हेरिन्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कम्पनीको अंकित मूल्यको तुलनामा वितरण गरिने लाभांश अझ ठूलो देखिने उदाहरण पनि छन्। विशेषगरी भारतका केही कम्पनीले आफ्नो शेयरको अंकित मूल्यको हजारौँ प्रतिशतसम्म लाभांश वितरण गरेका छन्। भारतको वेदान्त लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा प्रतिशेयर अंकित मूल्यको १० हजार १५० प्रतिशत बराबर लाभांश वितरण गरेको थियो।
युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित लाभांशलाई अघिल्लो वर्षको वितरणसँग तुलना गर्दा भने यस वर्षको रकम घटेको देखिन्छ। कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा प्रतिकित्ता १ हजार ८४२ रुपैयाँ लाभांश दिएको थियो। त्यसअघि आर्थिक वर्ष २०२३/२४ मा १ हजार ७१४ रुपैयाँ र आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा १ हजार ५८० रुपैयाँ लाभांश वितरण गरेको कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। यस आधारमा चालु आर्थिक वर्षको प्रस्ताव अघिल्लो वर्षको तुलनामा प्रतिकित्ता ३०२ रुपैयाँ कम हो।
युनिलिभर नेपालको लाभांशको प्रतिशत निकाल्दा कम्पनीको १०० रुपैयाँ अंकित मूल्यलाई आधार मानिन्छ। त्यसैले प्रतिकित्ता १ हजार ५४० रुपैयाँ लाभांश भनेको अंकित मूल्यको १ हजार ५४० प्रतिशत हो। यसको अर्थ शेयरधनीले बजारमा शेयर किन्दा तिरेको मूल्यको १ हजार ५४० प्रतिशत प्रतिफल पाउँछन् भन्ने होइन। वास्तविक प्रतिफल बुझ्न शेयर खरिद गरेको मूल्यसँग प्राप्त लाभांशको तुलना गर्नुपर्छ।
भारतको वेदान्तले दियो १० हजार प्रतिशतभन्दा बढी
भारतको वेदान्त लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा प्रतिशेयर कुल १०१.५० भारतीय रुपैयाँ लाभांश वितरण गरेको थियो। कम्पनीको शेयरको अंकित मूल्य १ भारतीय रुपैयाँ भएकाले उक्त लाभांश अंकित मूल्यको १० हजार १५० प्रतिशत बराबर हुन्छ। कम्पनीको आधिकारिक वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त आर्थिक वर्षमा पाँच पटक अन्तरिम लाभांश घोषणा गरी वितरण गरिएको थियो। ती पाँच किस्तामा क्रमशः ३१.५०, १९.५०, १७.५०, १२.५० र २०.५० भारतीय रुपैयाँका दरले प्रतिशेयर लाभांश दिइएको थियो।
यसरी एकै आर्थिक वर्षमा पाँच पटक लाभांश वितरण गर्दा वेदान्तको कुल लाभांश रकम प्रतिशेयर १०१.५० भारतीय रुपैयाँ पुगेको हो। अंकित मूल्यको तुलनामा यो युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित १ हजार ५४० प्रतिशतभन्दा धेरै हो। यद्यपि यी दुई कम्पनीको व्यवसाय, आम्दानी, शेयरको बजार मूल्य र पूँजी संरचना फरक भएकाले अंकित मूल्यमा आधारित प्रतिशतलाई मात्र आधार बनाएर लगानीको प्रतिफल तुलना गर्न मिल्दैन।
इचर मोटर्सको लाभांश पनि हजारौँ प्रतिशत
भारतको अर्को कम्पनी इचर मोटर्सले पनि अंकित मूल्यको तुलनामा उच्च लाभांश दिने गरेको छ। कम्पनीको आधिकारिक लाभांश विवरणमा आर्थिक वर्ष २०२५/२६ का लागि प्रतिशेयर ८२ भारतीय रुपैयाँ लाभांश उल्लेख छ। कम्पनीको शेयरको अंकित मूल्य १ भारतीय रुपैयाँ भएकाले यो अंकित मूल्यको ८ हजार २०० प्रतिशत बराबर हुन्छ।
इचर मोटर्सले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा प्रतिशेयर ७० भारतीय रुपैयाँ, २०२३/२४ मा ५१ रुपैयाँ र २०२२/२३ मा ३७ रुपैयाँ लाभांश दिएको विवरण पनि कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइटमा छ। यी रकमलाई १ रुपैयाँ अंकित मूल्यसँग तुलना गर्दा क्रमशः ७ हजार, ५ हजार १०० र ३ हजार ७०० प्रतिशत हुन्छन्। कम्पनीको आधिकारिक लाभांश इतिहासमा २०२५/२६ को ८२ रुपैयाँ अन्तिम लाभांशका रूपमा उल्लेख छ।
क्रिसिलको ६ हजार १०० प्रतिशत लाभांश
भारतको क्रिसिल लिमिटेड पनि उच्च लाभांश दिने कम्पनीमध्ये पर्छ। कम्पनीको सन् २०२५ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार त्यस वर्ष प्रतिशेयर ८, ९ र १६ भारतीय रुपैयाँका तीन अन्तरिम लाभांश वितरण गरिएको थियो। यसरी वितरण भइसकेको अन्तरिम लाभांश प्रतिशेयर ३३ रुपैयाँ हुन्छ। कम्पनीले थप २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश साधारण सभाको स्वीकृतिका लागि सिफारिस गरेको थियो।
क्रिसिलको १ रुपैयाँ अंकित मूल्यको शेयरमा ३३ रुपैयाँ अन्तरिम र २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश जोड्दा प्रतिशेयर कुल ६१ रुपैयाँ हुन्छ। यो अंकित मूल्यको ६ हजार १०० प्रतिशत बराबर हो। कम्पनीको साधारण सभाले २१ अप्रिल २०२६ मा २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश स्वीकृत गरिसकेको छ। त्यसैले आर्थिक वर्ष २०२५ को कुल ६१ रुपैयाँ लाभांशमध्ये ३३ रुपैयाँ अन्तरिम लाभांशका रूपमा वितरण भएको र २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश स्वीकृत भएको हो।
यी उदाहरणले कम्पनीहरूले आफ्नो अंकित मूल्यको तुलनामा निकै ठूलो लाभांश दिन सक्ने देखाउँछन्। तर अंकित मूल्यको आधारमा निकालिएको लाभांश प्रतिशतले मात्रै कुनै कम्पनी कति आकर्षक छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन। शेयरको बजार मूल्य, कम्पनीको नाफा, नगद प्रवाह, लाभांशको निरन्तरता र भविष्यको व्यावसायिक सम्भावना पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित १ हजार ५४० रुपैयाँ लाभांशलाई वेदान्त, इचर मोटर्स र क्रिसिलका उदाहरणसँग तुलना गर्दा नेपालको कम्पनीको लाभांश अंकित मूल्यको तुलनामा उच्च भए पनि भारतका यी कम्पनीको तुलनामा कम देखिन्छ।
स्रोत: युनिलिभर नेपालको आर्थिक वर्ष २०२४/२५ को आधिकारिक वार्षिक प्रतिवेदन, वेदान्त लिमिटेडको आर्थिक वर्ष २०२२/२३ को वार्षिक प्रतिवेदन, इचर मोटर्सको आधिकारिक लाभांश विवरण र क्रिसिलको सन् २०२५ को वार्षिक प्रतिवेदन तथा लाभांश विवरण।
