सात महिनापछि १५० रुपैयाँभन्दा तल झर्‍यो डलर, वैदेशिक ऋण भुक्तानी र आयात लागत घट्ने अपेक्षा

Nov 19, 2026 12:52 PM Merolagani



अमेरिकी डलरको मूल्य सात महिनापछि १५० रुपैयाँभन्दा तल झरेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले बिहीबार (मंसिर ३) का लागि सार्वजनिक गरेको विनिमयदरअनुसार एक अमेरिकी डलरको बिक्रीदर १४९ रुपैयाँ ८१ पैसा कायम भएको छ। यसअघि सन् २०२६ अप्रिल २४ मा डलरको बिक्रीदर १५० रुपैयाँ ८८ पैसा रहेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा आएको गिरावट, भारतीय बजारमा विदेशी मुद्रा भित्रिने क्रम बढ्नु र भारतीय रिजर्भ बैंक (आरबीआई)ले तेल आयात गर्ने कम्पनीका लागि डलर उपलब्ध गराउन विशेष व्यवस्था गरेपछि भारतीय रुपैयाँ बलियो बनेको हो। त्यसको सकारात्मक प्रभाव नेपाली रुपैयाँमा समेत परेको देखिन्छ।

नेपालको मुद्रा भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमयदरमा आबद्ध भएकाले भारतीय रुपैयाँ बलियो हुँदा नेपाली रुपैयाँ पनि अमेरिकी डलरको तुलनामा बलियो हुन्छ। नेपालमा १०० भारतीय रुपैयाँ बराबर १६० नेपाली रुपैयाँको स्थिर विनिमयदर कायम छ।

 

भारतले आफ्नो आवश्यकताको ठूलो हिस्सा अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट कच्चा तेल आयात गर्छ। तेलको मूल्य बढ्दा भारतको डलर माग बढ्ने र भारतीय रुपैयाँ कमजोर हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ। तर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य घट्दा आयात खर्च कम हुने र डलरको मागमा दबाब घट्ने गर्छ।

त्यस्तै, भारतीय सेयर बजारमा विदेशी लगानीको प्रवाह बढ्दा पनि डलरको आपूर्ति बढेर भारतीय मुद्रालाई बलियो बनाउन सहयोग पुगेको छ। आरबीआईले तेल कम्पनीहरूलाई आवश्यक डलर उपलब्ध गराउने छुट्टै व्यवस्था गरेपछि विदेशी मुद्रा बजारमा उनीहरूको प्रत्यक्ष मागको दबाब कम भएको छ।

डलरको मूल्य घट्नु नेपालका लागि विशेषगरी वैदेशिक ऋण भुक्तानीमा सकारात्मक मानिएको छ। नेपालले विश्व बैंक, एसियाली विकास बैंकलगायत अन्तर्राष्ट्रिय विकास साझेदारबाट लिएको ऋणको ठूलो हिस्सा विदेशी मुद्रामा भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ। डलर सस्तो हुँदा त्यस्तो ऋणको साँवा तथा ब्याज भुक्तानी गर्न आवश्यक पर्ने नेपाली रुपैयाँ घट्छ।

उदाहरणका लागि, एक करोड अमेरिकी डलर भुक्तानी गर्नुपर्ने अवस्थामा डलरको मूल्य १५० रुपैयाँ हुँदा एक अर्ब ५० करोड रुपैयाँ आवश्यक पर्छ। तर डलरको मूल्य १४० रुपैयाँमा झरेमा एक अर्ब ४० करोड रुपैयाँमै उक्त रकम भुक्तानी गर्न सकिन्छ। यसबाट १० करोड रुपैयाँ बराबरको बचत हुन सक्छ।

त्यस्तै, डलर सस्तो हुँदा पेट्रोलियम पदार्थ, मेसिनरी, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, औषधि तथा अन्य आयातित वस्तुको लागत घट्न सक्छ। यसको लाभ उपभोक्तासम्म पुग्न सके बजार मूल्य र महँगी नियन्त्रणमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि डलरको मूल्य घट्दा सबै क्षेत्रलाई समान लाभ भने हुँदैन। विदेशबाट रेमिट्यान्स पठाउने नेपालीका परिवारले समान डलर बराबरको रकम साट्दा पहिलेभन्दा कम नेपाली रुपैयाँ प्राप्त गर्छन्। त्यसैगरी, निर्यातकर्ता तथा पर्यटन व्यवसायीले विदेशी मुद्रामा प्राप्त आम्दानीलाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्दा कम रकम पाउन सक्छन्।

अर्थविद्हरूका दृष्टिमा डलरको मूल्य घट्नु मात्रै आर्थिक समृद्धिको आधार होइन। यसको लाभ उत्पादन, उद्योग, पूर्वाधार र रोजगारी सिर्जनामा उपयोग गर्न सक्नु महत्वपूर्ण हुन्छ।

डलरको मूल्य क्रमशः घटेर १४० रुपैयाँको आसपास पुग्ने हो भने नेपालको वैदेशिक ऋण भुक्तानी लागतमा उल्लेख्य कमी आउन सक्छ। तर नेपाली रुपैयाँ भारतीय मुद्रासँग आबद्ध भएकाले यस्तो अवस्था आउन भारतको अर्थतन्त्र र विदेशी मुद्रा बजारमा ठूलो परिवर्तन आवश्यक हुन्छ।

नेपालले डलरको मूल्यमा आएको गिरावटलाई अवसरका रूपमा उपयोग गर्दै आयात लागत घटाउने, उत्पादन बढाउने र विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने नीति लिनुपर्ने देखिन्छ। डलरको उतारचढावमा मात्रै निर्भर नभई स्वदेशमै उत्पादन र निर्यात क्षमता बढाउन सके यस्तो अनुकूल अवस्थाको दीर्घकालीन लाभ लिन सकिनेछ।




सुनचाँदीको मूल्यमा भारी गिरावट

Nov 18, 2026 10:46 AM

नेपाली बजारमा मंसिर २ गते, बुधबार पनि सुन र चाँदी दुवैको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज एकैदिन सुनको मूल्य प्रतितोला ६ हजार ३०० रुपैयाँले घटेको हो।