एन्थ्रोपिकको शेयर बजार डेब्यू: १.८ ट्रिलियन मूल्याङ्कन,  अमेरिकाको सातौँ ठूलो कम्पनी, कर्मचारी बने करोडपति र अर्बपति

Nov 20, 2026 11:31 AM Merolagani



विश्व प्रविधि क्षेत्रको इतिहासमै सबैभन्दा तीव्र गतिमा उदाएको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) कम्पनी एन्थ्रोपिकले अमेरिकी शेयर बजारमा ऐतिहासिक प्रवेश गरेको छ।

लोकप्रिय एआई च्याटबोट ‘क्लाउड’को विकासकर्ता एन्थ्रोपिकले नास्ड्याक (Nasdaq) स्टक एक्सचेन्जमा आफ्नो पहिलो सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) सूचीकृत गर्नासाथ यसको बजार पूँजीकरण करिब १.८ ट्रिलियन (१८ खर्ब) अमेरिकी डलर पुगेको छ।

कारोबारको एक बिन्दुमा कम्पनीको मूल्याङ्कन २ ट्रिलियन डलरको जादुई आँकडासमेत नाघ्न सफल भयो। स्थापना भएको केवल पाँच वर्षको छोटो अवधिमै कुनै पनि प्रविधि कम्पनीले सार्वजनिक शेयर बजारमा यति ठूलो आकार र पूँजीकरण प्राप्त गरेको यो विश्व इतिहासकै पहिलो घटना हो।

एन्थ्रोपिकको यो सफलताले एकातिर विश्व बजारमा एआई प्रविधिप्रतिको तीव्र आकर्षण र लगानीकर्ताको अभूतपूर्व उत्साहलाई देखाएको छ भने अर्कोतिर प्राविधिक क्षेत्रमा खर्बौं डलरको खर्च र वित्तीय ‘बबल’ (Financial Bubble) सम्बन्धी गम्भीर प्रश्नहरू पनि खडा गरेको छ।

कारोबारको पहिलो दिन: कीर्तिमानी पूँजी संकलन र उत्साह

बिहीबार नास्ड्याकमा एन्थ्रोपिकको शेयर सूचीकरण निकै आक्रामक रह्यो। कम्पनीले प्रति शेयर ८३ डलरको बाँडफाँट (इस्यु) मूल्य तोकेको थियो। तर, दोस्रो बजारमा कारोबार खुल्नासाथ शेयर मूल्य ३४ प्रतिशतले बढेर १११.५३ डलरसम्म पुग्यो। दिनभरिको तीव्र उतारचढावपछि कारोबारको अन्त्यमा शेयर मूल्य १७ प्रतिशतको बढोत्तरीसहित ९७.१७ डलरमा बन्द भयो।

पहिलो दिनको बन्द मूल्यका आधारमा कम्पनीको कुल बजार पूँजीकरण करिब १.७६ ट्रिलियन डलर कायम भएको छ। यससँगै एन्थ्रोपिक अमेरिकाको सातौँ ठूलो सार्वजनिक कम्पनी बन्न पुगेको छ। अब यो कम्पनी एप्पल, माइक्रोसफ्ट, एनभिडिया, अल्फाबेट (गुगल), अमेजन र स्पेसएक्स जस्ता दिग्गज कम्पनीहरूको सूचीमा सामेल भएको छ।

पूँजी संकलनको हिसाबले पनि एन्थ्रोपिकले नयाँ कीर्तिमान रचेको छ। कम्पनीले यस आईपीओमार्फत ८१.३ अर्ब डलर (करिब ७ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ बराबर) पूँजी संकलन गरेको छ। यसअघि यही वर्षको जुन महिनामा एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले ७५ अर्ब डलर संकलन गरेर बनाएको रेकर्डलाई एन्थ्रोपिकले तोडिदिएको छ। यसबाहेक, कम्पनीले गुगल, माइक्रोसफ्ट र एनभिडियाजस्ता ठूला प्राविधिक साझेदारहरूबाट २६ अर्ब डलरको थप रणनीतिक लगानी पनि सुरक्षित गरिसकेको छ।

कर्मचारी बने अर्बपति र करोडपति

यो आईपीओले संस्थागत लगानीकर्तालाई मात्र नभई कम्पनीका कर्मचारीहरूलाई पनि रातारात विशाल सम्पत्तिको मालिक बनाएको छ। प्राप्त विवरण अनुसार, एन्थ्रोपिकमा कार्यरत करिब ५,००० कर्मचारीमध्ये २,८०० भन्दा बढी कर्मचारीहरू कम्तीमा १० लाख डलर (करोडपति) का मालिक बनेका छन्। अझ रोचक कुरा त के छ भने, कम्पनीका ४०० भन्दा बढी पुराना तथा प्रमुख कर्मचारीहरूको शेयर सम्पत्ति १० करोड डलर (नेपाली तथा भारतीय रुपैयाँमा अर्बौं) नाघेको छ।

यद्यपि, शेयर बजारको नियमअनुसार लागू हुने ‘लक-अप अवधि’ (Lock-up Period) का कारण कर्मचारीहरूले तत्काल यी शेयरहरू बेचेर नगदमा रूपान्तरण गर्न पाउने छैनन्। तर, कागजी सम्पत्तिका आधारमा सिलिकन भ्यालीमा पछिल्लो एक दशककै सबैभन्दा ठूलो व्यक्तिगत सम्पत्ति सिर्जना भएको विश्लेषण गरिएको छ।

फराकिलो प्रविधि बजारमा गिरावटबीच एन्थ्रोपिकको एक्लो छलाङ

एन्थ्रोपिकको शेयरमा देखिएको उछाल यस्तो समयमा आएको छ, जब समग्र विश्व प्रविधि बजार ठूलो दबाब र अनिश्चितताबाट गुज्रिरहेको छ। बिहीबार एन्थ्रोपिकको शेयर १७ प्रतिशतले बढ्दा समग्र नास्ड्याक कम्पोजिट इन्डेक्स भने २.३ प्रतिशतले घटेर बन्द भयो।

ठूला टेक कम्पनीहरूमध्ये गुगलको मातृ कम्पनी अल्फाबेटको शेयर २.९ प्रतिशत र अमेजनको शेयर करिब ३.९ प्रतिशतले घट्यो। हालैका महिनाहरूमा नास्ड्याक-१०० सूचकांक आफ्नो उच्च विन्दुबाट १० प्रतिशतभन्दा बढीले गिरावट भइसकेको छ। चिप निर्माता एनभिडियाबाट प्रमुख कार्यकारी जेन्सेन हुआङको सम्भावित बहिर्गमनका चर्चा र एआई क्षेत्रमा भइरहेको भारी खर्चको प्रतिफल (ROI) माथि उठिरहेका प्रश्नहरूले लगानीकर्ताहरूलाई सतर्क बनाइरहेको छ। यस्तो निराशाजनक बजार वातावरणका बाबजुद एन्थ्रोपिकको सफल सूचीकरणले बजारमा एआईको वास्तविक नेतृत्वकर्ता बन्ने दौडमा रहेका कम्पनीहरूप्रति अझै ठूलो विश्वास रहेको प्रमाणित गरेको छ।

ओपनएआईको विग्रहदेखि ट्रिलियन डलरको यात्रासम्म

सन् २०२१ मा स्थापना भएको एन्थ्रोपिकको उदय कुनै चलचित्रको कथाभन्दा कम छैन। च्याटजीपीटी बनाएर विश्वभर चर्चा कमाएको ओपनएआई (OpenAI) का तत्कालीन अनुसन्धान निर्देशक डारियो अमोदेई र उनकी बहिनी ड्यानिएला अमोदेईसहित सात जना शीर्ष अनुसन्धानकर्ताहरूले सुरक्षाको सवालमा मतभेद भएपछि ओपनएआई छाडेका थिए।

उनीहरूको मुख्य चिन्ता थियो— एआईको अन्धाधुन्ध व्यापारीकरणले सुरक्षाका आधारभूत मापदण्डहरूलाई मिच्न सक्छ। त्यसैले उनीहरूले ‘सुरक्षित, नैतिक र नियन्त्रणयोग्य एआई’ विकास गर्ने उद्देश्यसहित एन्थ्रोपिक स्थापना गरे।

तर विरोधाभास के छ भने, सुरक्षालाई प्राथमिक एजेन्डा बनाएको यही कम्पनीले इतिहासमै सबैभन्दा द्रुत गतिमा व्यावसायिक सफलता हात पार्दै सबैभन्दा छिटो आईपीओ जारी गर्ने कीर्तिमान बनाएको छ। कम्पनीको मुख्य उत्पादन ‘क्लाउड’ (Claude) लाई अहिले प्रविधि बजारमा च्याटजीपीटीको सबैभन्दा बलियो र व्यावसायिक रूपमा भरपर्दो विकल्प मानिन्छ।

विश्लेषणात्मक दृष्टिकोण: वास्तविक पूँजीकरण कि वित्तीय ‘बबल’?

एन्थ्रोपिकको १.८ ट्रिलियन डलरको मूल्याङ्कनले वित्तीय विश्लेषकहरूलाई दुई ध्रुवमा बाँडिदिएको छ। एकातिर यसलाई प्रविधिको भविष्यमाथिको विश्वास मानिएको छ भने अर्कोतिर यसलाई डटकम युगको जस्तै 'वित्तीय फोका' वा बबलको रूपमा हेरिएको छ।

गत वर्ष मात्रै विश्वका प्रमुख प्राविधिक कम्पनीहरूले एआईको पूर्वाधार (डाटा सेन्टर, चिप्स, बिजुली र कम्प्युटिङ पावर) निर्माणमा १ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी खर्च गरिसकेका छन्। तर, त्यसको तुलनामा एआई कम्पनीहरूको वास्तविक आम्दानी र नाफा निकै न्यून छ।

साल्फोर्ड विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्री रिचर्ड व्हिटल भन्छन्, "कुनै पनि वित्तीय बबल सबैभन्दा ठूलो सम्झौता भएको दिनमा फुट्दैन; जब भविष्यको आम्दानी र सकारात्मक सपनाहरूमाथि यथार्थको धक्का लाग्छ, तब मात्र ती फुट्ने गर्छन्।"

यस्तै चेतावनी क्विल्टर चेभियोटका प्रविधि अनुसन्धान प्रमुख बेन ब्यारिन्जरले पनि दिएका छन्। उनका अनुसार, सार्वजनिक शेयर बजारमा आउने पहिलो शुद्ध (Pure-play) एआई कम्पनी भएकाले एन्थ्रोपिकको शेयरमा आगामी दिनमा चरम उतारचढाव देखिन सक्छ। उनले स्पेसएक्सको उदाहरण दिँदै भने, "स्पेसएक्सको शेयर कारोबारको पहिलो दिन १० प्रतिशतले बढेर २.२ ट्रिलियन डलर पुगेको थियो, तर एक महिनाभित्रै शेयर मूल्य प्रारम्भिक मूल्यभन्दा तल झर्‍यो। एन्थ्रोपिकमा पनि पहिलो दिनको उत्साह हराएपछि बजारले वास्तविक वित्तीय विवरण खोज्नेछ।"

स्याक्सो यूकेका रणनीतिकार नील विल्सनको भनाइमा, एन्थ्रोपिकको वित्तीय मूल्याङ्कन सही छ वा छैन भन्ने तुलना गर्न शेयर बजारमा यसको कुनै प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धी (Peer) नै छैन। त्यसैले बजारले अहिले केवल सम्भावनाको भरमा मूल्य निर्धारण गरिरहेको छ।

नीतिगत र भूराजनीतिक जोखिम

एन्थ्रोपिकको आगामी यात्रा शेयर बजारको वित्तीय सूचकहरूमा मात्र सीमित रहने छैन; यसले कडा नीतिगत र नियमनकारी चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्नेछ।

अमेरिकामा भइरहेको राजनीतिक विकासक्रम यसको एउटा मुख्य कडी हो। राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले प्रविधि क्षेत्रमा कडा नियमनको खुला विरोध गर्दै एआई उद्योगलाई खुला छाड्ने नीति लिएका छन्। हालै चीनमा सम्पन्न एपेक (APEC) शिखर सम्मेलनमा उनले एआईमा कडा नियमन नगर्ने आफ्नो धारणा दोहोर्‍याएका थिए।

तर, अर्कोतर्फ अमेरिकी संसद (कंग्रेस) मा दुवै दलका सांसदहरू मिलेर ‘हाउस एआई सेफ्टी एण्ड इनोभेसन ककस’ गठन गरेका छन्, जसले एआईको जोखिम न्यूनीकरण र कडा निगरानीका लागि कानुन निर्माणको वकालत गरिरहेको छ।

स्वयम् एन्थ्रोपिकका सीईओ डारियो अमोदेईले भविष्यमा एआई मानिसभन्दा धेरै गुणा शक्तिशाली हुने र यसले मानवीय अस्तित्वमै जोखिम ल्याउन सक्ने चेतावनी बारम्बार दिँदै आएका छन्। एकातिर प्रविधिको सम्भावित विनाशकारी जोखिम औंल्याउने र अर्कोतिर सोही प्रविधिबाट खर्बौं डलर पूँजी संकलन गर्ने एन्थ्रोपिकको यो दोहोरो चरित्र आगामी दिनमा संसदीय छानबिन र नियामक निकायहरूको कडा निगरानीको घेरामा पर्ने निश्चित छ।

निष्कर्ष: लगानीकर्ताका लागि आगामी बाटो

एन्थ्रोपिकको नास्ड्याक डेब्यूले विश्व शेयर बजारलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ— लगानीकर्ताहरू अझै पनि जेनेरेटिभ एआईको भविष्यलाई लिएर अत्यधिक आशावादी छन्। परम्परागत प्रविधि कम्पनीहरूको वृद्धि सुस्त भइरहेको समयमा एन्थ्रोपिक जस्ता कम्पनीहरूले बजारमा नयाँ तरलता र ऊर्जा थपेका छन्।

तर, वास्तविक परीक्षा अब सुरु हुनेछ। आगामी त्रैमासिक वित्तीय विवरणहरूमा एन्थ्रोपिकले आफ्नो विशाल सञ्चालन खर्च घटाएर नाफा कमाउने स्पष्ट मार्गचित्र देखाउन सक्छ कि सक्दैन? त्यो नै यसको १.८ ट्रिलियन डलरको मूल्याङ्कनको वास्तविक कसी हुनेछ। यदि कम्पनीले आफ्नो दाबी अनुसार राजस्व वृद्धि गर्न सकेन भने, हाल देखिएको यो ऐतिहासिक शेयर उछाल प्रविधि बजारको अर्को ठूलो ‘करेक्सन’को कारण बन्न सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै बलियो छ।




सुन–चाँदीको मूल्य एक वर्षयताकै न्यून विन्दुमा : के सुनचाँदीको मूल्य अझै घट्छ ?  के भन्छ वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिल ?

Nov 18, 2026 05:58 AM

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बहुमूल्य धातुको भाउ लगातार ओरालो लागेसँगै नेपाली बजारमा पनि सुन र चाँदीको मूल्यमा उच्च गिरावट आएको छ।