कात्तिक महिनामा ६५ हजार ८०८ जना नेपालीले वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्। तीमध्ये पहिलो पटक नयाँ श्रम स्वीकृति लिएर जाने २६ हजार ६६० जनाको गन्तव्य विश्लेषण गर्दा नेपाली श्रम बजारको ‘गल्फ सिन्ड्रोम’ भत्किएर युरोपतर्फ तीव्र रूपमा स्थानान्तरण भइरहेको पुष्टि हुन्छ।
साउदीमा नयाँ कामदारको खडेरी, रोमानियामा ओइरो
विभागको विस्तृत विवरणअनुसार कात्तिक महिनामा साउदी अरबका लागि कुल ६ हजार ९८९ जनाको श्रम स्वीकृति जारी भएको छ। तर, यसभित्रको यथार्थ निकै रोचक छ। साउदी जानेमध्ये ६ हजार ४३७ जना (९२ प्रतिशत) पहिले नै त्यहाँ काम गरेर बिदामा आई पुनः फर्किएका (Re-Entry) पुरानै कामदार हुन्। पहिलो पटक नयाँ भिसामा साउदी जानेको संख्या भने जम्मा ५५२ जनामा खुम्चिएको छ।
यसको ठीक विपरीत, पूर्वी युरोपेली देश रोमानिया जान कात्तिक महिनामा मात्रै १ हजार ६५४ जना नयाँ युवाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्। पुनः श्रम स्वीकृतिसहित रोमानिया जाने कुल नेपालीको संख्या २ हजार ५८७ पुगेको छ। यसले के देखाउँछ भने, नेपाली युवाहरूका लागि नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने मामिलामा अहिले रोमानिया साउदी अरेबियाभन्दा तीन गुणा ठूलो गन्तव्य बन्न पुगेको छ।
रोमानिया मात्र होइन, समग्र युरोप नै नेपाली युवाका लागि नयाँ ‘सपनाको भूमि’ बन्दै गएको छ। कात्तिकमा मात्रै टर्कीमा १ हजार १३७, क्रोएसियामा १ हजार ३९, माल्टामा ७९३, साइप्रसमा ७०९, बुल्गेरियामा ५१७, सर्बियामा ४५४, पोल्यान्डमा ३१३, बेलायतमा २८० र पोर्चुगलमा २४८ जना नेपाली श्रम स्वीकृति लिएर उडेका छन्। पछिल्लो एक महिनामै युरोपेली मुलुकहरूमा जाने नेपालीको संख्या ८ हजार नाघेको छ।

पूँजी बजार र वित्तीय क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार खाडी मुलुकहरूमा न्यून पारिश्रमिक, कडा श्रम कानुन र चर्को गर्मीका कारण आजित भएका नेपाली युवाहरू अतिरिक्त ऋणको भार बोकेरै भए पनि मासिक डेढदेखि दुई लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने आशामा रोमानिया, क्रोएसिया र माल्टा जस्ता देशहरूमा ओइरिन थालेका छन्।
यूएईको एक्लो राज : एकै महिना २० हजारभन्दा बढी
युरोपको आकर्षण चुलिए पनि समग्र संख्याको हिसाबले भने संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) ले आफ्नो निर्विवाद अग्रता कायमै राखेको छ। कात्तिक महिनामा विदेशिएका कुल ६५ हजार ८०८ जनामध्ये करिब ३१ प्रतिशत अर्थात् २० हजार ३२९ जना एक्लै यूएई गएका छन्।
यूएईमा नयाँ जाने कामदार मात्रै ९ हजार ९२४ जना छन्। कतार ९ हजार ५३८ जनासहित दोस्रो स्थानमा रहँदा मलेसिया ८ हजार ७६८ जनासहित तेस्रो स्थानमा छ। कुवेत ४ हजार ५६६ जनासहित पाँचौँ स्थानमा रहँदा छैटौँ स्थानमा भने खाडीका अन्य देशलाई पछि पार्दै रोमानिया उभिएको छ।
झापा र धनुषाबाट सबैभन्दा बढी पलायन
जिल्लागत विवरण हेर्दा नेपालका तराई तथा पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूबाट युवा जनशक्ति रित्तिने क्रम डरलाग्दो देखिएको छ। कात्तिक महिनामा सबैभन्दा धेरै श्रम स्वीकृति लिने जिल्लामा झापा (३,१७१ जना) पहिलो नम्बरमा छ।
त्यसपछि धनुषाबाट २ हजार ८६७, मोरङबाट २ हजार ७३५, सिरहाबाट २ हजार ८५, रुपन्देहीबाट २ हजार ६५, सुनसरीबाट २ हजार २० र महोत्तरीबाट १ हजार ९६० जना युवा विदेशिएका छन्। बागमती प्रदेशमा चितवनबाट १ हजार ८७२ र मकवानपुरबाट १ हजार ३८६ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
सबैभन्दा कम विदेशिनेमा हिमाली जिल्लाहरू मनाङबाट १७, मुस्ताङबाट १३, मुगुबाट ४७ र डोल्पाबाट ५४ जना रहेका छन्।
६५% ‘दक्ष’ भनिए पनि यथार्थमा जोखिमपूर्ण श्रममै सीमित
विभागको प्रतिवेदनअनुसार विदेशिने जनशक्तिमध्ये ६४.७ प्रतिशत (४२,५७९ जना) दक्ष (Skilled) श्रेणीमा सूचीकृत छन्। अदक्ष (Unskilled) सूचीमा १४ हजार १९९ जना (२१.६%) र अर्ध-दक्ष सूचीमा ८ हजार ५४३ जना (१३%) छन्। डाक्टर, इन्जिनियरजस्ता उच्च दक्ष र व्यावसायिक वर्गमा जम्मा ४८७ जना (एक प्रतिशतभन्दा कम) मात्र छन्।
कागजी प्रक्रियामा दुईतिहाइ श्रमिकलाई ‘दक्ष’ देखाइए पनि यथार्थमा अधिकांश श्रमिकहरू निर्माण क्षेत्र, कृषि, सुरक्षा गार्ड, होटल तथा सरसफाइजस्ता सामान्य श्रममै गइरहेका छन्। मेनपावर व्यवसायीहरूले भिसा प्रक्रिया सहज बनाउन र तालिमको प्रमाणपत्र जुटाएर ‘दक्ष’ को सूचीमा राख्ने गरेका कारण तथ्याङ्कमा दक्षको हिस्सा धेरै देखिएको श्रम विज्ञहरूको भनाइ छ।
साइप्रसमा ७५% महिला
कात्तिक महिनामा कुल ९ हजार ५१३ जना (१४.४५ प्रतिशत) महिला वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन्। महिलाहरूको प्रमुख रोजाइमा यूएई (३,४१२ जना) र कुवेत (१,३०१ जना) रहेका छन्।
युरोपेली मुलुक साइप्रसमा भने अनौठो दृश्य देखिएको छ। साइप्रस जाने कुल ७०९ जनामध्ये ५२८ जना (७४.५ प्रतिशत) महिला रहेका छन्। त्यहाँ केयरगिभर र घरेलु काममा महिलाहरूको माग उच्च रहेकाले महिला कामदारको बाहुल्य देखिएको हो।
मेनपावरहरूको होडबाजी: प्याराडाइज पहिलो नम्बरमा
कात्तिक महिनामा संस्थागत रूपमा मेनपावर कम्पनीहरूमार्फत १६ हजार ६४३ जनाले नयाँ श्रम स्वीकृति पाएका छन्। यस सूचीमा प्याराडाइज इन्टरनेसनल प्रा.लि. ले एकै महिनामा ६७९ जना श्रमिक पठाएर पहिलो स्थान हासिल गरेको छ।
त्यसैगरी, एड्भान्स म्यानेजमेन्ट कन्सल्टेन्ट्सले ३४५ जना, नीलकमल ह्युमन रिसोर्सले ३४२ जना, अल स्किल इन्टरनेसनलले २१३ जना र एससीसी म्यानपावर कम्पनीले १९४ जना (जसमध्ये १८४ महिला) श्रमिक पठाएका छन्।
कात्तिक महिनाको यो आँकडाले स्वदेशमा रोजगारीका अवसर नहुँदा मासिक ६५ हजारभन्दा बढी सक्रिय जनशक्ति बाहिरिन बाध्य भएको तीतो यथार्थ मात्र देखाउँदैन, नेपाली श्रमिकहरू अब जोखिम र लागत मोलेरै भए पनि परम्परागत खाडीको विकल्पमा युरोपका नयाँ गन्तव्यहरू खोज्न अग्रसर भइसकेको स्पष्ट सन्देश दिन्छ। नयाँ रोजगारीमा साउदीको तुलनामा रोमानिया तीन गुणा माथि उक्लिनुले नेपालको वैदेशिक श्रम कूटनीति र सुरक्षाको प्राथमिक रणनीतिलाई अब खाडीबाट युरोपतिर तत्काल केन्द्रित गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।