मुलुकमा अनाैपचारिक अर्थतन्त्र फस्टायाे, बैंक व्याज भन्दा सयकडा तीनको कारोबार बढ्यो

Feb 14, 2020 04:50 PM Merolagani

सुवास निरौला

मुलुकमा अैापचािरक अर्थतन्त्र (फरमल इकोनमी) भन्दा अनाैपचारिक अर्थतन्त्र (इनफर्मल इकोनोमी)ले जरा गाड्दै गएको छ । राज्यका निकायहरूले दिने तथ्याङ्कहरू वास्तविक अवस्थासँग मेल खाँदैन । राज्यले एकै पटक कसिलो नीति अघि सारेपछि अनाैपचारिक अर्थतन्त्रले प्रश्रय पाएको हो ।

यति बेला मुलुकमा औपचारिक आर्थिक गतिविधि भन्दा अनौपचारिक गतिविधि बढ्न थालेको तथ्याङ्कहरुको अध्ययनले देखाएको हो ।केन्द्रीय बैंकले प्रकाशित गरेको पाँच महिनाको तथ्याङ्कमा हालको अवस्था मेल नखाने धेरै आधारहरू देखिएका छन् । जसले अनौपचारिक आर्थिक गतिविधि बढेको देखिएको हो ।

पाँच महिनाको तथ्याङ्कमा विप्रेषण प्रवाह जम्मा ०.१ प्रतिशतले बढेको छ।जवकि वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या ११.८ प्रतिशतले बढेको छ । आयात घटेको छ तर उपभोग उल्लेख्य घटेको छैन । निक्षेपको वृद्धिदर र ऋणको वृद्धि असाध्यै न्यून छ । व्यक्तिगत ऋण लिने प्रवृत्ति बढ्दो देखिएको छ । यिनीहरूको एक आपसमा तालमेल मिलेको छैन । यसले अनाैपचारिक आर्थिक गतिबिधि असाध्यै बढ्दै गएको एक बैंकरले बताए ।

गएको पाँच महिनामा विप्रेषण अप्रबाह ०.१ प्रतिशतले मात्रै बढेर तीन सय ७६ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । सोही अवधिमा अघिल्लो वर्ष यो दर ३१.९ प्रतिशतले बढेको थियो। तर अमेरिकी डलरकाे घटवढले पनि केही असर भने पारेकाे छ ।

यता विदेश जाने मानिस घटेका छैनन् बरु बढेकै छन् । तर उनीहरू गए अनुपातमा विप्रेषणको अनुपात भने बढेको छैन । गएको पाँच महिनामा वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या ११.८ प्रतिशतले बढेको छ । तर औपचारिक रूपमा विदेश जानेको संख्य बढेको भए पनि त्यस अनुपातमा पैसा भने भित्रिएको छैन ।गएको पाँच महिनामा औपचारिक रूपमा विदेशबाट चार सय २५ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ भित्रिएको छ ।यो भनेको ०.८ प्रतिशतको मात्रै वृद्धि हो ।

विदेश जाने मानिस ११.८ प्रतिशतले बढेका छन् तर विप्रेषण दर भने जम्मा ०.१ प्रतिशतले बढेको छ । जबकि यस अघि यस्तो दर नै घटेको थियो । फेरि यता औपचारिक रूपमा पैसा भित्रिने दर समेत निराशा जनक छ । यसको वृद्धि दर ०.८ प्रतिशत मात्रै छ ।

विदेशमा भएका मानिसले पैसा के गरिरहेका छन् ? प्रश्न उव्जिएकाे छ । ती बैंकर भन्छन्,विदेश जानेहरूले अनौपचारिक रूपमा उतै पैसा दिन थालेका छन् । यता घर परिवारले बैंकमार्फत भन्दा अन्य तवरबाटै भुक्तानी पाइरहेका छन्  । स्पष्ट भाषामा भन्दा हुन्डी कारोबार मौलाएको छ । अन्य अनलाइन एप्लिकेशनको समेत प्रयोग बढेको छ । जसको नियमन छैन ।

गएको पाँच महिनाको राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कले भन्छ आयात ४.२ प्रतिशतले घटेको छ । गएको पाँच महिनामा ५८१ अर्ब २६ करोड रुपैयाँकाे आयात छ । तर उपभोग भने गत वर्षको पाँच महिनाकै हाराहारीमा छ । भन्सार विभागको तथ्याङ्क अनुसार गएको पाँच महिनामा 'कमोडिटिज' बस्तु एक खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ । गत वर्ष सोही अवधिमा एक खर्ब ५६ अर्ब रुपैयाँको आयात भएको थियो । फरक जम्मा ६ अर्बको मात्रै छ । यसले के देखाउँछ भने आयात घटेको तुलनामा उपभोग घटेको छैन ।

औपचारिक माध्यममै तालमेल मिलेको छैन भने अनौपचारिक रूपमा कति भित्रियो यकिन तथ्याङ्क छैन । उदाहरणको लागि नेपालमा प्याज दसैँ देखिनै भारतबाट आउन बन्द भएको हो । तर नेपाली भान्सामा प्याजको अभाव कहिल्यै भएन । भलै मूल्य महँगो किन नहोस् तर उपभोग घटेन । प्याज आयातकै भुक्तानी अनौपचारिक च्यानलबाट भएको पाइन्छ । यस्तै अन्य बस्तुको समेत जोड्ने हो भने आयात घटेकाे मान्ने अवस्था छैन ।

यसरी अनाैपचारिक गतिबिधि मौलाएपछि बैंक वित्तीय संस्थामा निक्षेप र ऋणको दर समेत घट्न थालेको छ । गएको पाँच महिनामा निक्षेपको वृद्धि दर ०.८६ प्रतिशतले मात्रै बढेको छ । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा १८.२४ प्रतिशतको वृद्धि थियो । यसमा पनि बचत र कल डिपोजिटका इन्डिकेटर माइनसमा छन् ।

अर्थतन्त्रमा अनाैपचारिक गतिबिधि बढेपछि मानिसहरू बैंक भन्दा व्यक्ति व्यक्ति बीचमै ऋण(पर्सनल बोरोइङ ) गर्ने क्रम बढेको छ । सर्वसाधारणले बैंक निक्षेपमा पैसा राख्ने भन्दा व्यक्तिगत ऋण दिन थालेका छन् । यसका कारण बैंकमा बचत गर्ने क्रम घटेको हो । यसैले बैंकबाट ऋण लिने क्रम समेत एक्कासी घटेको छ । गएको पाँच महिनामा बैंकबाट ऋण लिने दर १.४ प्रतिशतले बढेपनि गत वर्ष यस्तो दर २०.०७ प्रतिशतले थियो । आधा वर्ष बित्नै लाग्दा यो दरको वृद्धि निक्कै सुस्त छ । यस्तै ताल हो भने यो वर्ष ऋणको दर ह्वात्तै घट्ने ती बैंकरले बताए ।

व्यक्ति व्यक्ति बिच नै कारोबार हुन थालेपछि बैक निक्षेप र ऋण दुवै तल झरेको हो ।

लगानीकर्ताहरू व्यक्तिगत कारोबारमा रमाउन थालेपछि बैंक सुस्ताउन थालेका हुन् । राज्यले एकै पटक ऋणमा कडाइ गरेपछि उनीहरू अनाैपचारिक अार्थिक  गतिबिधि संलग्न हुन थालेका छन् । बैंक र कर कार्यालयमा एउटै वासलात बुझाउनु परेपछि व्यवसायी चालु आर्थिक वर्ष लागे देखिनै अनौपचारिक कारोबारमा लागेका छन् । पछिल्लो समय ऋण लिन समेत कर चुक्ता प्रमाणपत्र बैंकमा बुझाउनु परेपछि मध्यम वर्ग समेत अनौपचारिक कारोबारमा सलबलाएको ती बैंकरले बताए । बैंकबाट ऋण कारोबार गर्दा झन्झट हुने भन्दै सर्वसाधारण समेत सयकडा तीनकै व्याजमा रमाउन थालेका छन् । उता सहकारीको व्यवसाय समेत यति बेला फस्टाएको छ । किनकि उसको गतिलो नियमन हुँदैन । बैकिङ च्यानल भन्दा बाहिरबाट कारोबार बढी भएपछि देशको अर्थतन्त्र कुन दिशामा जाँदै छ यकिन अनुमान गर्न सकिँदैन । यही क्रमले निरन्तरता पाए देशको अर्थतन्त्र अस्तव्यस्त हुन केही समय नलाग्ने ती बैंकरले चिन्ता व्यक्त गरे ।     


comments powered by Disqus

सुनको मूल्यमा नयाँ रेकर्ड, अझै बढ्ने संकेत

Feb 18, 2020 12:19 PM

सुनको भाउ उच्च रुपले बढेर मंगलबार हालसम्मकै ऐतिहासिक उचाइ ७६ हजार ७०० रुपैयाँ पुगेको छ। यसअधि छापावाला सुन ७६ हजार ५०० रुपैयाँको उच्च विन्दुमा कारोबार भएको थियो। मंगलबार तोलामा २०० रुपैयाँले बढेर सुनको भाउले उक्त रेकर्ड तोडेको हो।