नेपालीहरुको नयाँ वर्ष विक्रम संवत २०८३ सुरु भएको छ। नयाँ वर्षको सुरुवातसँगै अधिकांश मानिसहरु केही न केही योजनाहरु बनाउँछन्। कसैले घर किन्ने योजना बनाउँछन्, त कसैले गाडी। कोही विदेश भ्रमणका योजना त कोही व्यक्तिगत स्वास्थ्यका संकल्प गर्छन्।

यस्तै संकल्प तथा योजनाहरुका लागि सबैभन्दा आवश्यक कुरा भने वित्त हो। तर, हाम्रो समाजमा यसलाई त्यति धेरै गहनताका साथमा लिइएको देखिँदैन। नयाँ वर्षमा विभिन्न संकल्प तथा योजनाहरु बनाइरहँदा त्यसलाई पूरा गर्ने आधार, पैसा सम्बन्धि पनि हामीले केही संकल्प गर्नु आवश्यक छ। यस्तो संकल्प तथा योजनाले तपाईँलाई वित्तीय स्वतन्त्रताको बाटोमा अग्रसर हुन सहयोग गर्दछ। आज हामी त्यस्तै, संकल्पहरुका बारेमा चर्चा गर्नेछौँ।

१. लगानीको गहिरो समीक्षा

तपाईंले विगतमा गरेका लगानीहरू (शेयर, म्युचुअल फन्ड, सुन वा घरजग्गा) ले कस्तो प्रतिफल दिइरहेका छन्? त्यसको लेखाजोखा गर्नुहोस्। बजारको अवस्था अनुसार कहिलेकाहीँ कुनै एउटा क्षेत्रमा मात्रै धेरै पैसा थुप्रिएको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा जोखिम बढ्ने भएकाले आफ्नो लगानीलाई विभिन्न क्षेत्रमा विभाजन गर्नुहोस् ताकि एउटा क्षेत्र डुब्दा अर्कोले सहारा दियोस्।

२. अनुशासित लगानी वृद्धि

धेरैजसो मानिस वर्षौंसम्म एउटै रकम बचत गरिरहन्छन्। तर समयसँगै महँगी बढ्छ, जसलाई ‘मुद्रास्फीति’ भनिन्छ। यदि तपाईंको तलब वा आम्दानी बढेको छ भने, आफ्नो लगानीको रकमलाई पनि कम्तीमा १०–१५ प्रतिशतले बढाउनुहोस्। थोरै देखिने यो वृद्धिले दीर्घकालमा ‘चक्रिय ब्याज’ को माध्यमबाट ठूलो पूँजी निर्माण गर्न मद्दत गर्छ।

३. आकस्मिक कोषको महत्त्व

जीवनमा जुनसुकै बेला बिरामी पर्ने, जागिर छुट्ने वा आकस्मिक मर्मत खर्च जस्ता आपत्कालिन अवस्था आउन सक्छ। यस्तो बेला अरूसँग ऋण माग्नु नपरोस् भन्नका लागि छुट्टै बचत राख्नुपर्छ। यो रकम सुरक्षित र तुरुन्तै झिक्न मिल्ने ठाउँ (जस्तै मुद्दती खाता) मा राख्नु राम्रो हुन्छ।

४. बीमाको पुनर्मूल्यांकन

समयसँगै मानिसको जीवनशैली र जिम्मेवारी बदलिन्छ। केही वर्ष अघि लिएको निश्चित रकमको स्वास्थ्य बीमाले आजको महँगो उपचार खर्च नधान्न सक्छ। त्यसैले आफ्नो परिवारको संख्या र सम्भावित स्वास्थ्य जोखिमलाई हेरेर जीवन बीमा र स्वास्थ्य बीमाको रकम पर्याप्त छ कि छैन भन्ने कुराको सुनिश्चितता गर्नुहोस्।

५. ऋण व्यवस्थापन

सबै ऋण नराम्रा हुँदैनन्, तर क्रेडिट कार्ड वा व्यक्तिगत ऋणको ब्याज धेरै हुन्छ। ‘डेब्ट एभलान्च’ विधि अपनाउनुहोस्, जसमा सबैभन्दा धेरै ब्याज भएको ऋणलाई पहिले चुक्ता गरिन्छ। ऋणमुक्त हुनु नै आर्थिक स्वतन्त्रताको पहिलो पाइला हो।

६. स्पष्ट वित्तीय लक्ष्य

लक्ष्य बिनाको लगानी गन्तव्य बिनाको यात्रा जस्तै हो। आफ्ना इच्छाहरूलाई समयसीमामा बाँध्नुहोस्। उदाहरणका लागिः मलाई ३ वर्षपछि कार किन्नु छ वा २० वर्षपछि छोराछोरीको उच्च शिक्षाका लागि यति रकम चाहिन्छ। यसरी लक्ष्य तोकेपछि तपाईंलाई कति जोखिम लिने? र कुन क्षेत्रमा लगानी गर्ने? भन्ने निर्णय लिन सजिलो हुन्छ।

७. प्रविधि र स्वचालन

आर्थिक अनुशासन कायम राख्न प्रविधिको प्रयोग गर्नुहोस्। बैंकबाट ‘स्ट्यान्डिङ इन्स्ट्रक्सन’ दिएर हरेक महिनाको निश्चित गते लगानी हुने व्यवस्था मिलाउनुहोस्। यसले तपाईंलाई पैसा खर्च गर्नुभन्दा पहिले नै बचत गर्न बाध्य बनाउँछ, जसलाई ‘पहिला आफ्नो लागि भुक्तानी गर्नुहोस्’ भनिन्छ।

८. सक्रिय कर योजना

धेरैजसो मानिस चैत–वैशाख लागेपछि मात्र कर कसरी बचाउने भनेर सोच्छन्। तर राम्रो तरिका भनेको वर्षको सुरुदेखि नै कर छुट पाइने क्षेत्रहरूमा लगानी गर्नु हो। यसले तपाईंको करको भार मात्र घटाउँदैन, बरु सोचविचार गरेर लगानी गर्ने समय पनि दिन्छ।

९. सीप र अतिरिक्त आम्दानी

वर्तमान समयमा एउटै जागिरमा मात्र भर पर्नु सुरक्षित नहुन सक्छ। आफ्नो खाली समयलाई सदुपयोग गर्दै नयाँ सीप सिक्नुहोस् वा सानो व्यवसाय सुरु गर्नुहोस्। थप आम्दानीले तपाईंको वित्तीय लक्ष्यहरू छिटो प्राप्त गर्न मद्दत गर्छ र आर्थिक सुरक्षाको भावना बढाउँछ।

१०. नियमित वित्तीय स्वास्थ्य परीक्षण

महिनाको वा तीन महिनाको एक पटक आफ्नो खर्चको ढाँचा र बचतको अवस्था हेर्नुहोस्। के तपाईंले अनावश्यक कुरामा धेरै खर्च गरिरहनुभएको छ? के तपाईंको लगानीले सोचेजस्तो काम गरिरहेको छ? यस्तो आत्म–समीक्षाले तपाईंलाई बाटो बिराउनबाट जोगाउँछ।

यी १० बुँदाहरूलाई पालना गर्दा तपाईंको आर्थिक जीवनमा स्थिरता र समृद्धि आउन सहयोग गर्नेछ।