यसअघि नै बजारका चिनिएका खेलाडी दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवाल प्रहरी हिरासतमा छन्। धितोपत्र बोर्डले भृकुटी स्टक ब्रोकिङ कम्पनीको सम्पूर्ण कारोबार निलम्बन गरी प्रशासनिक कारबाहीको सुरुवात गरिसकेको छ। बोर्डको प्रारम्भिक जाँचबुझ प्रतिवेदनले औँल्याएका मुख्य योजनाकारहरू पक्राउ पर्ने क्रम सुरु भएसँगै अब 'अर्को पालो कसको ?' भन्ने बहसले शेयर बजार र व्यापारिक वृत्त तातेको छ।
को-को छन् अब प्रहरीको 'राडार'मा ?
प्रतिवेदनले स्पष्ट रूपमा कसुरदार भनी किटान गरेका र फरार वा निगरानीमा रहेका व्यक्तिहरू निम्न छन्:
सन्दीप चाचान (कार्यकारी प्रमुख, भृकुटी स्टक ब्रोकिङ):
प्रतिवेदनका अनुसार, दीपक भट्ट र शेखर गोल्छाको समूहलाई बजार चलखेल गर्न 'प्लेटफर्म' उपलब्ध गराउने मुख्य व्यक्ति चाचान हुन्। उनले नियम विपरीत दीपक भट्टका समूहलाई करोडौँको उधारो दिएर र एउटै 'आईपी एड्रेस'बाट धेरै खाता सञ्चालन गर्न अनुमति दिएर बजार प्रभावित पार्न सघाएका थिए। उनलाई फौजदारी कसुरमा मतियार बनेको आरोपमा प्रहरीले खोजिरहेको छ।
ऋषिराज मोर (लगानीकर्ता):
प्रतिवेदनले ऋषिराज मोरलाई दीपक भट्ट र सुलभ अग्रवालसँग मिलेर 'सङ्गठित रूपमा' बजार चलखेल गरेको सूचीमा राखेको छ। विशेष गरी एनआरआईसी (NRIC) र एनएलजी (NLG) को शेयर मूल्यमा अस्वाभाविक उतारचढाव ल्याउन मोरको खाताबाट शंकास्पद कारोबार भएको देखिएको छ।
राज बहादुर शाह (लगानीकर्ता):
प्रतिवेदनका अनुसार दीपक भट्टको समूहसँग मिलेर एउटै आईपी एड्रेस प्रयोग गरी शेयर कर्नरिङ गर्ने अर्का पात्र शाह हुन्। उनले बजारमा कृत्रिम माग खडा गरी शेयरको मूल्य बढाउन मुख्य भूमिका खेलेको प्रतिवेदनको ठहर छ।
रोहित गुप्ता (लगानीकर्ता):
सीआईबीको विज्ञप्ति र बोर्डको प्रतिवेदनमा रोहित गुप्ताको नाम शेखर गोल्छासँगै जोडिएको छ। उनलाई पनि बजार चलखेल र भित्री सूचनाको दुरुपयोग गरी अवैध लाभ लिएको अभियोगमा पक्राउ गर्ने तयारी छ।
कृषिव अग्रवाल (सुलभ अग्रवालका छोरा):
हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सको 'भित्री कारोबार' (Insider Trading) प्रकरणमा मुख्य आरोपी सुलभ अग्रवालले आफ्ना छोरा कृषिवशको नाममा रहेको खाताबाट ८ लाख कित्ताभन्दा बढी शेयर कारोबार गरेका थिए। खातावालाको रूपमा र गैर कानुनी लाभको हकदार बनेको आधारमा उनलाई पनि अनुसन्धानको दायरामा ल्याइँदै छ।
कस्तो कसुरमा हुँदै छ पक्राउ ?
पक्राउ परेका र पक्राउ पर्न बाँकी रहेका व्यक्तिहरूमाथि मुख्य गरी धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, २०६३ का तीन वटा गम्भीर दफाहरू आकर्षित भएका छन्:
-
भित्री कारोबार (Insider Trading - दफा ९१):
सुलभ अग्रवाल र शेखर गोल्छामाथि यो आरोप सबैभन्दा बढी छ। कम्पनीको अध्यक्ष वा सञ्चालक जस्तो जिम्मेवार पदमा बसेर, कम्पनीको लाभांश वा वित्तीय अवस्थाबारे सर्वसाधारणले थाहा नपाउँदै 'गोप्य सूचना'का आधारमा शेयर बिक्री गरी करोडौँको नोक्सानीबाट बच्नु वा लाभ लिनु नै भित्री कारोबार हो। यो कानुनतः गम्भीर आर्थिक अपराध हो।
-
झुटो वा कृत्रिम कारोबार (दफा ९४ र ९५):
प्रतिवेदनका अनुसार दीपक भट्ट, ऋषिराज मोर र राज बहादुर शाहको समूहले बजारमा शेयरको वास्तविक माग नहुँदा पनि आफैँले आफैँलाई शेयर बेचेको जस्तो देखाएर (Wash Trading) मूल्य बढाएको देखिएको छ। यसले गर्दा सर्वसाधारण लगानीकर्ता भ्रममा परेर महँगोमा शेयर किन्न बाध्य भएका थिए।
-
बजार प्रभावित पार्ने कार्य (दफा ९६):
प्रतिवेदनका अनुसार, यी व्यक्तिहरूले १५-२० वटा विभिन्न व्यक्तिका नामका खाताहरू एकै ठाउँबाट (Same IP Address) चलाएर बजारलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्ने प्रयास गरेका थिए। ब्रोकर सन्दीप चाचानले यसमा पूर्ण रूपमा 'फेसिलिटेटर'को काम गरेको देखिएको छ।
कानुनी कारबाही र सजायको व्यवस्था
धितोपत्र सम्बन्धी ऐनको दफा १०१ अनुसार, यस्तो कसुर गर्नेलाई बिगो बमोजिम जरिवाना वा एक वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुन सक्छ। यति मात्र होइन, दफा १०८ अनुसार यस्तो कसुरमा संलग्न व्यक्तिहरू १० वर्षसम्म कुनै पनि सूचीकृत कम्पनी वा संस्थाको सञ्चालक, महाप्रबन्धक वा सो सरहको पदमा बस्न अयोग्य हुनेछन्।
प्रहरीले अहिले यी आरोपीहरूलाई काठमाडौँ जिल्ला अदालतबाट म्याद थप गरी अनुसन्धान गरिरहेको छ। सीआईबीका प्रवक्ता प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक शिव कुमार श्रेष्ठका अनुसार, बोर्डको प्रतिवेदनले औँल्याएका सबै 'कैफियत'हरूमाथि सूक्ष्म अनुसन्धान भइरहेको र दोषी देखिएका कसैलाई पनि नछोडिने रणनीति छ।
हिमालयन रि-इन्स्योरेन्स र हिमालयन लाइफ जस्ता ठूला संस्थाका 'हाइ-प्रोफाइल' व्यक्तिहरू नै पक्राउ परेपछि अब बजारमा शुद्धीकरण आउने अपेक्षा गरिएको छ।
