इक्रा नेपालले कम्पनीको दीर्घकालीन कर्जा सीमाका लागि प्रदान गरेको 'ICRANP LA+' र अल्पकालीन कर्जा सीमाका लागि प्रदान गरेको 'ICRANP A1' रेटिङलाई यथावत् राख्दै नवीकरण गरेको हो। यो रेटिङ कुल ३ अर्ब १० करोड १६ लाख रुपैयाँ बराबरको बैंक कर्जा सीमाका लागि प्रदान गरिएको हो। जसमा दीर्घकालीन कर्जातर्फ २ करोड १६ लाख रुपैयाँ र अल्पकालीन कर्जातर्फ ३ अर्ब ९ करोड ८० लाख रुपैयाँ बराबरको कर्जा सीमा समावेश छ।
सबल वित्तीय सूचकहरू र नाफामा सुधार
इक्रा नेपालका अनुसार, शिवम् सिमेन्ट्सको सञ्चालन मुनाफा मार्जिन (OPM) मा चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो नौ महिनामा देखिएको उल्लेख्य सुधारले कम्पनीको रेटिङलाई सुदृढ बनाउन मद्दत पुर्याएको छ। समीक्षा अवधिमा कम्पनीको कुल राजस्वमा केही चाप परे तापनि प्रति मेट्रिक टन सिमेन्ट बिक्रीको औसत आम्दानीमा भएको सुधारले नाफाको दर बढाएको हो। चालू आवको नौ महिनामा कम्पनीको सञ्चालन मुनाफा मार्जिन सुधार भएर करिब १५ प्रतिशत पुगेको छ। जुन गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा जम्मा ८.४ प्रतिशत मात्र थियो।
कम्पनीको पूँजी संरचना अत्यन्त बलियो रहेको र कर्जामाथिको निर्भरता निकै न्यून हुनुलाई इक्राले अर्को सबल पक्षका रूपमा औँल्याएको छ। मध्य-अप्रिल २०२६ सम्मको वित्तीय विवरण अनुसार कम्पनीको कुल ऋण र खुद सम्पत्तिको अनुपात जम्मा ०.०३ गुणा मात्र छ। जसले उद्योग कर्जाको भारबाट निकै सुरक्षित रहेको देखाउँछ। त्यसै गरी, कम्पनीको सञ्चालन नाफाको तुलनामा कुल ऋणको अनुपात जम्मा ०.२८ गुणा छ। हालैका त्रैमासिकहरूमा बैंकहरूको ब्याजदर घटेका कारण कम्पनीको ब्याज भुक्तानी क्षमता पनि थप सुदृढ भएको छ।
तरलता र व्यापारिक नेटवर्क
शिवम् सिमेन्ट्सको तरलताको अवस्था निकै बलियो देखिएको छ। मध्य-अप्रिल २०२६ सम्मको तथ्याङ्क अनुसार कम्पनीसँग स्वीकृत कर्जा सीमामध्ये करिब ७९ प्रतिशत (करिब १ अर्ब रुपैयाँ बराबर) सीमा अझै उपयोग नगरिएको अवस्थामा सुरक्षित छ। यसका अतिरिक्त कम्पनीको बैंक खाताहरूमा करिब २७ करोड ९० लाख रुपैयाँ बराबरको नगद मौज्दात रहेको छ।
नेपालका विभिन्न स्थापित व्यावसायिक घरानाहरू (लक्की ग्रुप, गोयल ग्रुप, शारदा ग्रुप, भीमसारिया ग्रुप, मारु ग्रुप र मुन्दडा ग्रुप) सम्बद्ध प्रवर्द्धकहरूको लामो व्यावसायिक अनुभव र अनुभवी व्यवस्थापन टोलीका कारण पनि कम्पनीको बजार साख उच्च रहेको छ। नेपाली बजारमा साधारण पोर्टल्यान्ड सिमेन्ट (OPC) को क्षेत्रमा स्थापित ब्रान्ड मूल्य र बलियो बजार स्थानले यसको वित्तीय प्रोफाइललाई मद्दत पुर्याएको छ। यसका साथै, सरकारले भौतिक पूर्वाधार विकासका आयोजनाहरूलाई दिने प्राथमिकताले गर्दा दीर्घकालीन रूपमा सिमेन्टको माग बलियो रहने प्रक्षेपण गरिएको छ।
होङ्सी शिवम्को लाभांश र खुद नाफामा योगदान
शिवम् सिमेन्ट्सले आफ्नो सहायक कम्पनी 'शिवम् होल्डिङ्स लिमिटेड' मार्फत नेपालकै सबैभन्दा ठुलो सिमेन्ट कारखाना 'होङ्सी शिवम् सिमेन्ट प्रा.लि.' (HSCPL) मा करिब २६ प्रतिशत अप्रत्यक्ष शेयर हिस्सा ओगटेको छ। होङ्सी शिवम्ले विगतका वर्षहरूमा निरन्तर रूपमा प्रदान गर्दै आएको लाभांशका कारण शिवम् सिमेन्ट्सको खुद नाफा र व्यावसायिक स्थिरतालाई थप टेवा पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
चुनौतीहरू: विद्युत् महसुल विवाद र चालू पूँजीको बढ्दो दबाब
सबल पक्षहरूका बाबजुद शिवम् सिमेन्ट्सले केही गम्भीर चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको इक्रा नेपालको प्रतिवेदनले देखाउँछ। जसमध्ये नेपाल विद्युत् प्राधिकरण (NEA) सँगको ट्रंक तथा डेडिकेटेड प्रसारण लाइनको विवादित महसुल प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेको छ। उद्योगले यसअघि नै करिब १ अर्ब ३० करोड रुपैयाँ बराबरको महसुललाई सम्भावित दायित्वको रूपमा प्रोभिजनिङ गरिसकेको छ।
विद्युत् प्राधिकरणले सन् २०२४ को अक्टोबरमा थप ६६ करोड ९० लाख रुपैयाँको महसुल दाबी पठाएको थियो। यो कानुनी विवादको अन्तिम फैसला कम्पनीको विपक्षमा आएमा र ठुलो रकम भुक्तानी गर्नु परेमा कम्पनीको तरलता व्यवस्थापनमा गम्भीर चाप पर्न सक्ने जोखिम औँल्याइएको छ।
यसै गरी, चालू आर्थिक वर्षको नौ महिनामा कम्पनीको चालू पूँजीको सञ्चालन तीव्रता बढेर २७ प्रतिशत पुगेको छ। जुन अघिल्लो वर्ष केवल ८ प्रतिशत मात्र थियो। मुख्य गरी उधारो उठाउन लाग्ने समय लम्बिनु र वर्षा यामका लागि चुनढुङ्गा तथा क्लिंकरको उच्च भण्डारण गर्नु परेका कारण चालू पूँजीको दबाब बढेको हो। हाल कम्पनीको उधारो उठ्ने अवधि करिब १७३ दिन र भण्डारण अवधि ५९ दिन पुगेको छ। यद्यपि, कम्पनीले यो बढेको चालू पूँजीको आवश्यकतालाई आन्तरिक स्रोतबाटै व्यवस्थापन गरेका कारण कर्जाको दायित्व थपिन पाएको छैन।
बजारको तीव्र प्रतिस्पर्धा र मौसमी उतारचढाव
सिमेन्ट उद्योग आफैँमा चक्रीय र मौसमी मागमा आधारित हुने भएकाले समग्र आर्थिक मन्दी र निर्माण कार्यमा आएको सुस्तीले कम्पनीको राजस्वमा दबाब सिर्जना गरेको छ। नेपालमा सिमेन्ट उद्योगहरू अत्यधिक संख्यामा स्थापना भएकाले बजारमा तीव्र प्रतिस्पर्धा छ। जसका कारण उत्पादकहरूले माग अनुसारको मूल्य निर्धारण गर्न सकिरहेका छैनन्। शिवम् सिमेन्ट्सको उत्पादन प्लान्ट केवल एउटै स्थानमा सीमित रहेका कारण क्षेत्रीय माग र आपूर्तिको असन्तुलन र महँगो ढुवानी खर्चले पनि नाफामा असर पुर्याउन सक्ने प्रतिवेदनमा जनाइएको छ।
कम्पनीको वित्तीय सूचकहरू
वित्तीय विवरण अनुसार, आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा शिवम् सिमेन्ट्सको कुल सञ्चालन आम्दानी ७ अर्ब ७६ करोड ७० लाख रुपैयाँ र खुद नाफा ७९ करोड ८० लाख रुपैयाँ रहेको थियो। चालू आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो नौ महिनाको प्रारम्भिक विवरण अनुसार कम्पनीले ४ अर्ब ९५ करोड ५० लाख रुपैयाँ बराबरको सञ्चालन आम्दानी गर्दा खुद नाफा ६१ करोड ९० लाख रुपैयाँ आर्जन गरेको छ।
सन् २००३ मा निजी कम्पनीका रूपमा स्थापना भएको शिवम् सिमेन्ट्स लिमिटेड सन् २०१५ जुलाईमा पब्लिक लिमिटेड कम्पनीमा परिणत भएको थियो। आगामी दिनमा कम्पनीले आफ्नो नाफाको निरन्तरता, बजार हिस्साको संरक्षण र चालू पूँजीको प्रभावकारी व्यवस्थापन कसरी गर्छ भन्ने कुराले यसको भावी क्रेडिट रेटिङलाई निर्धारण गर्ने इक्रा नेपालले स्पष्ट पारेको छ।
