विश्वका अग्रणी उद्यमी एलोन मस्कको कुल सम्पत्ति एक हप्ताको अवधिमा ऐतिहासिक रूपमा घटेको छ। 

विश्वकै पहिलो 'ट्रिलियन डलर' (खर्बपति) क्लबमा प्रवेश गरेको केही दिनमै उनको कम्पनी स्पेसएक्स (SpaceX) को शेयरमा १६ प्रतिशतको गिरावट आएसँगै मस्कको सम्पत्तिमा ठूलो धक्का लागेको हो।

फोर्ब्सको रियल टाइम बिलियनेयर्स सूचीअनुसार, केवल एक हप्ताको अवधिमा मस्कको व्यक्तिगत सम्पत्ति करिब ३५० अर्ब डलर (करिब ३३.१३ लाख करोड रुपैयाँ) ले घटेको छ। यस गिरावटसँगै उनको कुल सम्पत्ति १.४५ ट्रिलियन डलरबाट ओरालो लागेर १.१ ट्रिलियन डलर (करिब १०४.१५ लाख करोड रुपैयाँ) मा खुम्चिएको छ।

#

मस्कको सम्पत्तिमा भएको यो गिरावट कति ठूलो हो भने, यो रकम विश्वका दोस्रो धनी व्यक्ति ल्यारी पेजको कुल सम्पत्ति (करिब २८५ अर्ब डलर) भन्दा पनि बढी हो।

आईपीओपछिको उतारचढाव
करिब १२ दिनअघि मस्कको रकेट, स्याटेलाइट तथा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) कम्पनी स्पेसएक्स अमेरिकी शेयर बजारमा सूचीकृत भएको थियो। आईपीओ जारी भएपछि लगानीकर्ताहरूको अत्यधिक आकर्षणका कारण सुरुवाती तीन दिनमै कम्पनीको शेयर मूल्य ६७ प्रतिशतले बढेको थियो, जसले गर्दा कम्पनीको कुल बजार मूल्याङ्कन २.९ ट्रिलियन डलर पुगेको थियो।

तर, त्यसपछिका लगातार तीन व्यावसायिक सत्रहरूमा कम्पनीको बजार मूल्यमा करिब ९२८ अर्ब डलर (करिब ८७.८४ लाख करोड रुपैयाँ) को गिरावट आयो। यस गिरावटसँगै कम्पनीको कुल बजार मूल्याङ्कन हाल २ ट्रिलियन डलर (करिब १८९ लाख करोड रुपैयाँ) मा झरेको छ।

बन्ड जारी गर्ने घोषणा र बजारको चिन्ता
स्पेसएक्सले आफ्नो एआई (AI) विस्तार योजनाहरूका लागि कम्तिमा २० अर्ब डलर (करिब १.८९ लाख करोड रुपैयाँ) उठाउने उद्देश्यका साथ पहिलो पटक 'इन्भेस्टमेन्ट-ग्रेड बन्ड' (लगानी-योग्य ऋणपत्र) जारी गर्ने घोषणा गरेपछि शेयर बजारमा संकुचन देखिएको हो।

एआई क्षेत्रमा ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले गरिरहेको अत्यधिक लगानीको दिगोपनालाई लिएर विश्वव्यापी बजारमा चिन्ता बढेको छ। यद्यपि, स्पेसएक्ससँग अझै पनि १०० अर्ब डलरभन्दा बढी नगद सञ्चिति रहेको बताइएको छ। हाल गिरावट आउँदा पनि स्पेसएक्सको शेयर मूल्य प्रतिशेयर १५६ डलर कायम छ, जुन यसको आईपीओ मूल्य (१३५ डलर) भन्दा बढी हो।

विश्व बजारमा परेको असर
एआई क्षेत्रको उत्साह घट्दा विश्वभरका शेयर बजारहरू प्रभावित भएका छन्। न्यूयोर्कको नास्ड्याक सूचकाङ्क २.२१ प्रतिशतले घट्यो भने गुगलको मातृ कम्पनी अल्फाबेटको शेयरमा १ प्रतिशतको गिरावट आयो।

यसको असर एसियाली बजारमा पनि देखियो। दक्षिण कोरियाको बेन्चमार्क कोस्पी (KOSPI) सूचकाङ्कमा १० प्रतिशतको गिरावट आएपछि कारोबार केही समयका लागि स्थगित (सर्किट ब्रेकर) गर्नुपरेको थियो। यस्तै, जापानको निक्केई ३.६ प्रतिशत, हङकङको ह्याङसेङ १.८२ प्रतिशत र भारतको सेन्सेक्स ८९३ अङ्कले ओरालो लागेका छन्।

 के हो 'इन्भेस्टमेन्ट-ग्रेड बन्ड'?

कुनै ठूलो कम्पनीले आफ्नो व्यवसाय विस्तार वा नयाँ परियोजनाका लागि बजारबाट ऋण उठाउन जारी गर्ने ऋणपत्रलाई बन्ड भनिन्छ। मूल्याङ्कन एजेन्सीहरूले बलियो वित्तीय स्थिति र न्यून जोखिम भएका स्थापित कम्पनीहरूलाई दिने सुरक्षित रेटिङलाई 'इन्भेस्टमेन्ट-ग्रेड' भनिन्छ, जसमा लगानी गर्नु तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिन्छ।