सूचीकरणपछिका प्रारम्भिक दिनहरूमा नै यस कम्पनीको शेयरमा देखिएको तीव्र मूल्य वृद्धि, लगातार अपर सर्किट र कारोबार परिमाणमा उल्लेखनीय वृद्धि देख्दा धेरै लगानीकर्ताले यसलाई ठूलो अवसरको रूपमा हेरेका छन्।
जुलाई १७ देखि अगस्ट ३ सम्मको अवधिमा यसको कारोबार परिमाण १०० बाट बढ्दै ७३,५८० सम्म पुगेको तथ्यले बजारमा यसको माग कति तीव्र छ भन्ने स्पष्ट देखाउँछ। तर, यस्ता अवस्थाहरूमा धेरै लगानीकर्ताले एउटा सामान्य आर्थिक नियम “आपूर्ति बढेमा मूल्य घट्छ” लाई सिधै शेयर बजारमा लागू गर्ने गल्ती गर्छन्। वास्तवमा शेयर बजारमा कारोबार परिमाण बढ्नु भनेको केवल आपूर्ति बढ्नु मात्र होइन बरु खरिद र बिक्री दुवै सक्रिय हुनु हो, जब मूल्य पनि सँगै बढिरहेको हुन्छ, त्यसले अझै पनि माग बलियो रहेको संकेत दिन्छ।
यही कारणले गर्दा ECL जस्ता नयाँ शेयरहरूमा प्रारम्भिक चरणलाई Demand Dominance Phase भनिन्छ, जहाँ बजारमा खरिदकर्ताहरूको संख्या र उत्साह दुवै उच्च हुन्छ, जबकि बिक्री गर्नेहरू सीमित हुन्छन्। सीमित सार्वजनिक शेयर low float, IPO प्राप्त गरेका लगानीकर्ताको मनोविज्ञान र नयाँ कम्पनीप्रतिको उत्साहले गर्दा यस्तो अवस्था सिर्जना हुन्छ, जसले मूल्यलाई निरन्तर माथि धकेल्छ। यही अवस्थामा धेरै नयाँ लगानीकर्ताहरू अब पनि बढ्छ भन्ने आशामा उच्च मूल्यमा प्रवेश गर्छन्, जसलाई व्यवहारमा FearofMissing Out (FOMO) भनिन्छ, र यही निर्णय प्रायः पछि गएर घाटाको कारण बन्छ।
यद्यपि बजार सधैं एउटै दिशामा चल्दैन र प्रत्येक उकालोपछि ओरालो आउने प्राकृतिक चक्र हुन्छ। जब कुनै शेयरको मूल्य लगातार बढ्दै जान्छ र कारोबार परिमाण पनि तीव्र रूपमा वृद्धि हुन्छ, तब त्यो अवस्था बिस्तारै Distribution Phase मा प्रवेश गर्न थाल्छ। यसचरणमा प्रारम्भिक लगानीकर्ताहरू जसले IPO मा वा सुरुवाती कम मूल्यमा शेयर प्राप्त गरेका थिए, उनीहरूले नाफा सुरक्षित गर्न क्रमशः बिक्री गर्न थाल्छन्।
ECLको कारोबार परिमाण हजारबाट दसौं हजारमा पुगेको अवस्था यही संकेतको प्रारम्भिक रूप हुन सक्छ, जहाँ बजारमा आपूर्ति बिस्तारै प्रवेश गर्न थालेको हुन्छ, तर माग अझै पनि बलियो भएकाले मूल्य घटेको हुँदैन। यही कारणले गर्दा धेरै लगानीकर्ताले भ्रममा परेर अझै पनि बढिरहेको छ त्यसैले सुरक्षित छ भन्ने सोच बनाउँछन्। तर अनुभवी लगानीकर्ताहरूले यस अवस्थालाई गम्भीर रूपमा हेर्छन्, किनकि यदि कुनै दिन उच्च परिमाण कायम रहँदा पनि मूल्य पहिलेको जस्तो तीव्र गतिमा बढ्न सकेन वा स्थिर रहन थाल्यो भने, त्यो दिनलाई "Distribution Day" भनिन्छ, जसले बजारको मोड परिवर्तन हुन लागेको संकेत दिन्छ। यसपछि सामान्यतया बजारमा माग कमजोर हुन थाल्छ र बिक्री दबाब बढ्न थाल्छ, जसले मूल्यलाई तलतिर धकेल्छ।
NEPSE को इतिहास हेर्दा पनि धेरै नयाँ कम्पनीहरूले यही चक्र दोहोर्याएका छन्। प्रारम्भिक सर्किट र्याली, त्यसपछि उच्च कारोबार परिमाणसहितको वितरण चरण, र अन्ततः तीव्र गिरावट। धेरैजसो अवस्थामा यस्तो गिरावट २० प्रतिशतदेखि ५० प्रतिशतसम्म हुन सक्छ, विशेष गरी जब बजार अत्यधिक भावनात्मक हुन्छ र लगानीकर्ताहरू हाइपमा आधारित निर्णय लिन्छन्। ECL को सन्दर्भमा पनि यही सम्भावना रहन्छ, किनकि यसको मूल्य वृद्धि मुख्यतः momentum driven देखिन्छ, जुन दीर्घकालीन रूपमा स्थिर नहुन सक्छ। यस अवस्थामा सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको सही समयमा निर्णय लिनु हो। न त अत्यधिक उत्साहमा किन्ने, न त डरमा बेच्ने, बरु बजारको संकेतलाई बुझेर व्यवस्थित रणनीति अपनाउने।
किन्ने सही समयको कुरा गर्दा, नयाँ सूचीकृत शेयरमा सबैभन्दा सुरक्षित रणनीति भनेको प्रारम्भिक सर्किट चरणमा प्रवेश नगर्नु हो। त्यो समय उच्च जोखिमयुक्त हुन्छ, किनकि मूल्य वास्तविक आधारभूत मूल्यभन्दा धेरै माथि पुगिसकेको हुन सक्छ। बरु, पहिलो correction पछि, जब बजार स्थिर हुन थाल्छ र कारोबार परिमाण घट्दै जान्छ, त्यही अवस्था खरिदका लागि उपयुक्त मानिन्छ। यसले लगानीकर्तालाई कम जोखिममा प्रवेश गर्ने अवसर दिन्छ। सामान्यतया सूचीकरणपछि ७ देखि १५ दिनभित्र यस्तो correction देखिन सक्छ, त्यसैले धैर्य राख्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। अनुभवी लगानीकर्ताले भावनाभन्दा संरचनालाई पर्ख "Wait for structure not emotion" भन्ने सिद्धान्त अपनाउँछन्, जसले दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्छ।
शेयर बजारमा बेच्ने समय निर्धारण सबैभन्दा महत्वपूर्ण निर्णय हो, किनकि यही निर्णयले अन्ततः नाफा सुरक्षित गर्ने कि घाटा बेहोर्ने भन्ने कुरा तय गर्छ। विशेष गरी ECL जस्तो नयाँ तथा अत्यधिक चलायमान शेयरमा यो अझ संवेदनशील हुन्छ। उदाहरणका लागि, यदि ECL लगातार केही दिनसम्म अपर सर्किटमा गएको छ तर कुनै दिन पहिलो पटक अपर सर्किट नलागी सामान्य वृद्धि वा स्थिरतामा रोकिन्छ भने यसले बजारको momentum कमजोर हुँदै गएको संकेत दिन्छ। त्यसैगरी, उच्च परिमाणमा कारोबार हुँदा पनि मूल्य खासै नबढी एकै ठाउँमा अड्किनु "distribution phase" को संकेत हुन सक्छ, जहाँ ठूला लगानीकर्ताहरूले आफ्नो शेयर बेचिरहेका हुन्छन्।
अर्को महत्वपूर्ण संकेत भनेको अघिल्लो दिनको उच्च मूल्यभन्दा तल बन्द हुनु होस यदि ECL दिनभरि उच्च मूल्यमा पुगेपछि अन्त्यमा तल झरेर बन्द हुन्छ भने यसले बिक्री दबाब बढेको देखाउँछ र trend reversal सुरु हुन सक्छ। यसैगरी, अचानक ठूलो बिक्री दबाब देखिनु, मूल्य छिटो घट्नु वाorder book मा sell orders अत्यधिक बढ्नुले बजारमा डरको अवस्था सिर्जना भएको संकेत दिन्छ। त्यसैले ECLजस्तो शेयरमा “कति माथि जान्छ ?” भनेर मात्र कुर्नुभन्दा यस्ता संकेतहरूलाई ध्यान दिएर चरणबद्ध रूपमा नाफा सुरक्षित गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ, किनकि सफल लगानीकर्ताले केवल नाफा कमाउने मात्र होइन, त्यसलाई सही समयमा जोगाउने क्षमता पनि राख्छ।यी संकेतहरूले बजारमा माग कमजोर हुँदै गएको र आपूर्ति बढ्दै गएको देखाउँछन्। यस्तो अवस्थामा ढिला नगरी नाफा सुरक्षित गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ। प्रोफेशनल लगानीकर्ताहरूले प्रायः चरणबद्ध बिक्री रणनीति अपनाउँछन्, जहाँ उनीहरूले आफ्नो केही हिस्सा प्रारम्भिक नाफामा बेच्ने र बाँकी हिस्सा बजारको ट्रेन्डअनुसार राख्ने गर्छन्। यसले जोखिम घटाउनुका साथै नाफा पनि सुनिश्चित गर्छ।
नयाँ लगानीकर्ताका लागि ECLजस्तो उदाहरणले महत्वपूर्ण पाठ सिकाउछ। पहिलो, बजारलाई भीडको आधारमा होइन, विश्लेषणको आधारमा बुझ्नुपर्छ। दोस्रो, कारोबार परिमाण मात्र होइन, मूल्यको चालसँगै त्यसको सम्बन्ध बुझ्नुपर्छ। तेस्रो, धैर्य नै सफल लगानीको मुख्य आधार हो, हतारमा गरिएको निर्णय प्रायः गलत हुन्छ। चौथो, लोभ नियन्त्रण गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ, किनकि अत्यधिक नाफाको अपेक्षाले धेरै लगानीकर्तालाई अन्ततः घाटामा पुर्याएको छ। पाँचौं, स्टप लस जस्ता जोखिम व्यवस्थापन उपकरणहरू प्रयोग गर्नु अनिवार्य हुन्छ, जसले अप्रत्याशित गिरावटबाट जोगाउँछ।
अन्ततः,ECL जस्ता नयाँ सूचीकृत शेयरहरू अवसर र जोखिम दुवैको संयोजन हुन्। प्रारम्भिक चरणमा माग बलियो हुन्छ र मूल्य तीव्र रूपमा बढ्छ, तर यही वृद्धि दीर्घकालीन रूपमा टिकाउ नहुन सक्छ। कारोबार परिमाण बढ्दै जानु प्रारम्भमा सकारात्मक संकेत भए पनि, अत्यधिक परिमाण अन्तिम चरणको चेतावनी पनि हुन सक्छ। त्यसैले, मूल्य र परिमाणको संयुक्त विश्लेषण, बजार मनोविज्ञानको बुझाइ, र अनुशासित निर्णय प्रक्रियाले मात्र लगानीकर्तालाई सफल बनाउँछ। अन्त्यमा, प्रत्येक लगानीकर्ताले सधैं सम्झनुपर्ने एउटा महत्वपूर्ण कुरा भनेको सही समयमा प्रवेश गर्नु राम्रो हो, तर सही समयमा बाहिर निस्कनु नै वास्तविक सफलता हो।
