शेयर बजार (नेप्से)मा आउने महिना शेयर आपूर्ति थप बढ्ने भएको छ। आगामी भदौ मसान्तभित्र विभिन्न १२ वटा सूचीकृत कम्पनीहरूको 'लकइन' अवधि समाप्त भई झन्डै १६ करोड ५४ लाख ४१ हजार ३८ कित्ता शेयर दोस्रो बजारमा कारोबारका लागि योग्य हुँदै छन्। 

ठुलो परिमाणमा संस्थापक, कर्मचारी र म्युचुअल फण्डको शेयर बजारमा आउन लागेपछि यसले बजारको दिशा कता लैजाला भन्ने विषयमा लगानीकर्ताहरूबीच तीव्र बहस र चिन्ता सुरु भएको छ।

के हो लकइन खुल्नुको अर्थ ?
नियमअनुसार, कुनै पनि कम्पनीले आईपीओ जारी गरेपछि संस्थापक शेयरधनी, कर्मचारी र सामूहिक लगानी कोष (म्युचुअल फण्ड) को शेयर निश्चित अवधिसम्म बेच्न नपाउने गरी रोक्का राखिन्छ। यसलाई 'लकइन' अवधि भनिन्छ। यो अवधि सकिएपछि ती शेयरहरू सर्वसाधारण शेयर सरह दोस्रो बजारमा खरिद-बिक्री गर्न योग्य हुन्छन्। भदौ मसान्तभित्र यस्ता १२ कम्पनीको लकइन खुल्नु भनेको बजारमा एकाएक अर्बौं रुपैयाँ बराबरको थप आपूर्ति (Supply) थपिनु हो।

कुन कम्पनीको अवस्था कस्तो?
तथ्याङ्कअनुसार, यो पटक सबैभन्दा ठुलो प्रभाव बिमा र सिमेन्ट क्षेत्रमा देखिने सम्भावना छ। रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको मात्रै ३ करोड ७१ लाख ४९ हजार बढी कित्ता शेयरको लकइन खुल्दैछ। त्यस्तै, पाल्पा सिमेन्टको ३ करोड कित्ता, रिलायन्स स्पिनिङ मिल्सको १ करोड ७० लाख र होटल फरेस्ट इनको १ करोड ६० लाख कित्ता शेयर बजारमा आउँदैछ।

जलविद्युत क्षेत्रका भुजुङ हाइड्रोपावर, सूर्यकुण्ड हाइड्रो, सुपर खुदी, अपर लोहोरे, मनकामना इन्जिनियरिङ, भगवती र मान्डु हाइड्रोपावरको पनि ठुलो परिमाणमा संस्थापक शेयर खुला हुँदैछ। यी कम्पनीहरूमध्ये कतिपयको बजारमा हाल रहेको 'फ्लोटेबल' (कारोबार भइरहेको) शेयरको तुलनामा लकइनमा रहेको शेयरको मात्रा निकै गुणा बढी छ। उदाहरणका लागि, भुजुङ हाइड्रोपावरको ९ लाख ३० हजार कित्ता मात्र कारोबार भइरहेकोमा अब ८० लाख कित्ता संस्थापक शेयर थपिँदैछ।

लगानीकर्तामा त्रास: मूल्य गिरावटको डर
बजारको सामान्य सिद्धान्तअनुसार जब आपूर्ति बढ्छ र माग स्थिर रहन्छ, तब मूल्य घट्छ। १६ करोड कित्ता शेयर एकै पटक बजारमा आउनु साना लगानीकर्ताका लागि डरको विषय बनेको छ। धेरैलाई डर छ कि संस्थापक शेयरधनीहरूले नाफा सुरक्षित गर्न एकै पटक शेयर 'डम्प' (थुपार्ने) गर्नेछन्, जसले गर्दा सम्बन्धित कम्पनीको शेयर मूल्यमा पहिरो जान सक्छ। विशेष गरी जलविद्युत र बिमा कम्पनीका साना लगानीकर्ताहरू यस समाचारबाट बढी त्रसित देखिएका छन्।

अवसरको पाटो: 
यद्यपि, सबै विश्लेषकहरू यसलाई नकारात्मक मात्र मान्दैनन्। कतिपयको तर्क छ कि बजारमा शेयरको संख्या बढ्नु भनेको बजार 'परिपक्व' हुनु हो। ठुलो परिमाणमा शेयर उपलब्ध हुँदा ठूला संस्थागत लगानीकर्ता र 'मार्केट मेकर'हरूलाई बजारमा प्रवेश गर्न सजिलो हुन्छ। थोरै शेयर हुँदा केही सीमित व्यक्तिले मूल्य 'कर्नरिङ' गर्ने जोखिम हुन्थ्यो भने अब धेरै शेयर हुँदा वास्तविक बजार मूल्य निर्धारण हुन मद्दत पुग्छ।

साथै, लकइन अवधि सकिनेबित्तिकै सबै संस्थापकले शेयर बेचिहाल्छन् भन्ने हुँदैन। धेरैजसो संस्थापकहरू कम्पनीको दीर्घकालीन लाभांश र स्वामित्वमा बस्न चाहन्छन्। त्यसैले १६ करोड कित्ता नै भोलिपल्टै बिक्रीमा आउने होइन। तर, बजारमा यसको मनोवैज्ञानिक प्रभाव भने अवश्य पर्नेछ।

लकइन अवधि सकिए पनि यी शेयरहरू सिधै कारोबार गर्न पाइँदैन। सम्बन्धित कम्पनीले कानुनी र नियामकीय प्रक्रिया पूरा गरी शेयरलाई डिम्याट गराएर दोस्रो बजारमा सूचीकृत गराउनुपर्छ। यस प्रक्रियाले गर्दा आपूर्ति बिस्तारै बजारमा आउने सम्भावना रहन्छ।

आगामी भदौ महिना नेपालको पूँजी बजारका लागि परीक्षाको घडी हुनेछ। एकातिर १६ करोड कित्ता शेयरको आपूर्तिले नेप्सेको परिसूचकमा दबाब सिर्जना गर्ने देखिन्छ भने अर्कोतिर यसले बजारको तरलता (Liquidity) बढाउन मद्दत गर्नेछ। लगानीकर्ताहरूले यस्तो अवस्थामा हल्लाको पछि नलागी सम्बन्धित कम्पनीको वित्तीय अवस्था, प्रतिशेयर आम्दानी र संस्थापकहरूको रणनीतिको अध्ययन गरेर मात्र लगानीको निर्णय लिनु बुद्धिमानी हुनेछ। बजारमा आउने यो 'शेयरको बाढी' ले कतिलाई डुबाउनेछ र कतिलाई नयाँ अवसर दिनेछ, त्यो भने भदौको कारोबारले नै देखाउने नै छ।