ट्रेजरी विभागको तथ्याङ्क अनुसार डोनाल्ड ट्रम्प र जो बाइडेन दुवै प्रशासनको कार्यकालमा भएको भारी खर्च र उच्च ब्याज भुक्तानीका कारण ऋणको यो विशाल पहाड ठडिएको हो।

सन् २०१६ मा अमेरिकाको कुल ऋण २० ट्रिलियन डलरभन्दा कम थियो। कंग्रेसनल बजेट अफिस (सीबीओ) ले आर्थिक वर्ष २०२६ को अन्त्यसम्ममा ऋण ३९.६ ट्रिलियन डलर पुग्ने अनुमान गरे पनि यो वृद्धि अपेक्षाभन्दा निकै छिटो देखिएको छ।

बढ्दो ब्याजदर र उपभोक्तामा असर

ऋणको मात्रा बढेसँगै भविष्यमा तिर्नुपर्ने ब्याजको लागतले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा चिन्ता बढाएको छ। लगानीकर्ताहरूबाट रकम जुटाउन प्रयोग गरिने ३० वर्षे सरकारी बन्डको ब्याजदर (प्रतिफल) मंगलबार ५.३४ प्रतिशत पुग्यो। यो पछिल्लो २० वर्षयताकै उच्च स्तर हो।

बन्डको प्रतिफल बढ्दा उपभोक्ताहरूले लिने धितो कर्जा (मर्टगेज), कार ऋण र क्रेडिट कार्डको ब्याजदर समेत महँगो भएको छ। वित्त फर्म 'फ्रेडी म्याक' का अनुसार हाल अमेरिकामा ३० वर्षे स्थिर धितोको औसत ब्याजदर ६.६७ प्रतिशत पुगेको छ।

ऋण बढ्नुका कारण: तेल, युद्ध र एआई

अमेरिका–इरान तनावका कारण तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिले लगानीकर्ताहरूलाई मुद्रास्फीतिप्रति सशङ्कित बनाएको छ। यसका साथै, प्रविधि कम्पनीहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को विकासका लागि ठूलो मात्रामा ऋण लिइरहेका छन्। एआईमा गरिएको लगानीको प्रतिफल र समयसीमा अनिश्चित रहेकाले पनि बजारमा केही दबाब देखिएको छ।

ट्रेजरीको हस्तक्षेप र चुनावको दबाब

मध्यवर्ती चुनाव आउन तीन महिना मात्र बाँकी रहँदा अमेरिकी ट्रेजरी विभागले बजारमा हस्तक्षेप गर्ने निर्णय गरे। विभागले आफ्नो बन्ड फिर्ता खरिद (Buyback) गर्ने सञ्चालनलाई २ अर्ब डलरबाट दोब्बर बनाएर ४ अर्ब डलर पुर्‍याउने घोषणा गरे। यो योजना सेप्टेम्बर ९ देखि नोभेम्बर ४ सम्म लागू हुनेछ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, सरकारले ५ प्रतिशतभन्दा माथिको ब्याजदरले निजी क्षेत्र र सरकारी ढुकुटी दुवैलाई पीडा दिने भएकाले यस्तो कदम चालेको हो। अर्थशास्त्री मोहम्मद ए. एल–एरियनले यसलाई ब्याजदर नियन्त्रणमा राख्ने फराकिलो रणनीतिका रूपमा व्याख्या गरे। यद्यपि, ऋणको आकार यति ठूलो भइसकेको छ कि यस्ता साना हस्तक्षेपले दीर्घकालीन राहत दिने सम्भावना न्यून रहेको विज्ञहरूको तर्क छ।

अन्तर्राष्ट्रिय तुलना: जीडीपी अनुपातमा अमेरिका अगाडि

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) का अनुसार अमेरिकाको 'ऋण–देखि–जीडीपी' अनुपात १२५.८ प्रतिशत पुगेको छ। यो विश्वका ठूला अर्थतन्त्रहरूमध्ये सबैभन्दा उच्च हो। तुलनात्मक रूपमा बेलायतको यो अनुपात १०३.६ र चीनको १०६.९ प्रतिशत छ। कमजोर आर्थिक वृद्धिको सामना गरिरहेको जापानको ऋण भने उसको जीडीपीको २०० प्रतिशतभन्दा बढी छ।

फेडरल रिजर्भको आगामी दिशा

अमेरिकी केन्द्रीय बैंक 'फेडरल रिजर्भ' ले ब्याजदरलाई हाल ३.५० देखि ३.७५ प्रतिशतको दायरामा स्थिर राखेका छन्। नीति निर्माताहरूले मुद्रास्फीति लक्षित २ प्रतिशतमा नझरेसम्म ब्याजदर घटाउन नसकिने सङ्केत गरे। जुलाईमा मुद्रास्फीति केही कम भएको र रोजगारीमा कटौती देखिएकाले सेप्टेम्बरको बैठकमा फेडले नीतिगत दर पुनः स्थिर राख्ने अपेक्षा गरिएको छ।

ऋणको यो तीव्र वृद्धि र बढ्दो ब्याज भुक्तानीले आगामी दिनमा अमेरिकी अर्थतन्त्रको पूँजी परिचालन र शेयर बजारमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा विश्वकै चासोको विषय बनेको छ।