नेपालीहरूको महान् चाड दशैँपछिको पहिलो कारोबार दिनमै घरेलु बजारमा सुनको मूल्यमा ठूलो गिरावट आएको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आइतबार सुनको मूल्य प्रतितोला एकैदिन ११ हजार ६०० रुपैयाँले घटेर २ लाख ७८ हजार ५०० रुपैयाँ कायम भएको छ।

चाडबाडको लामो बिदापछि बजार खुल्दा सुनको भाउमा आएको यो हालसम्मकै उच्च गिरावटहरूमध्ये एक हो।यसअघि दशैँ बिदा सुरु हुनुपूर्व अर्थात् गत असोज ३० गते सुन प्रतितोला २ लाख ९० हजार १०० रुपैयाँको उच्च विन्दुमा कारोबार भएको थियो। महासंघका अनुसार प्रति १० ग्राम छापावाल सुनको मूल्य पनि घटेर २ लाख ३८ हजार ७७० रुपैयाँमा झरेको छ, जुन दसैँअघि २ लाख ४८ हजार ७१५ रुपैयाँ थियो।

सुनसँगै चाँदीको मूल्यमा पनि उल्लेख्य गिरावट देखिएको छ। दसैँअघि प्रतितोला ४ हजार १५० रुपैयाँमा कारोबार भएको चाँदी आइतबार १९५ रुपैयाँले घटेर ३ हजार ९५५ रुपैयाँ कायम भएको छ। त्यस्तै, प्रति १० ग्राम चाँदीको मूल्य ३ हजार ५५८ रुपैयाँबाट घटेर ३ हजार ३९१ रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

चाडपर्व सकिएलगत्तै पहिलो कारोबारमै सुनको मूल्यमा किन यति ठूलो पहिरो गयो त ? यसका पछाडि मुख्यतया अन्तर्राष्ट्रिय बजारका बहुआयामिक वित्तीय र भूराजनीतिक प्रभावहरू जिम्मेवार छन्।

दशैँ बिदाको ‘सञ्चित प्रभाव’

नेपालमा दशैँका अवसरमा लामो समय वित्तीय तथा वस्तु बजार बन्द रह्यो। नेपालको सुन बजार पूर्ण रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दररेटमा निर्भर रहन्छ। नेपालमा कारोबार बन्द रहेका दिनहरूमा विश्व बजार निरन्तर खुला थियो र त्यहाँ सुनको मूल्य निरन्तर ओरालो लागिरहेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा हप्ताभरि आएको कुल गिरावटलाई नेपाली बजार खुल्नासाथ एकै दिन समायोजन गर्दा स्थानीय बजारमा भाउ ह्वात्तै घटेको देखिएको हो।

अमेरिकी डलरको मजबुती र फेडरल रिजर्भको नीति

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अमेरिकी डलर बलियो बन्दा सामान्यतया सुनको मूल्य घट्ने गर्दछ। अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (फेडरल रिजर्भ) को कडा मौद्रिक नीति, ब्याजदरसम्बन्धी पछिल्ला निर्णय र बन्ड यिल्ड (ऋणपत्रको प्रतिफल) मा आएको बढोत्तरीका कारण डलर शक्तिशाली बनेको छ। ब्याज नआउने सम्पत्ति (Non-yielding asset) भएकाले डलर र बन्डमा प्रतिफल बढ्दा विश्वभरका ठूला लगानीकर्ताहरू सुनबाट रकम झिकेर डलर तथा ऋणपत्रतर्फ आकर्षित भएका छन्।

लगानीकर्ताहरूद्वारा नाफा सुरक्षित

दशैँअघि अन्तर्राष्ट्रिय तथा स्थानीय बजारमा सुनले ऐतिहासिक रेकर्ड बनाएको थियो। उच्च विन्दुमा पुगेको मौका छोपी विश्वबजारका ठूला संस्थागत लगानीकर्ता, हेज फन्ड र व्यापारीहरूले व्यापक रूपमा 'प्रोफिट बुकिङ' (नाफा सुरक्षित) गर्न थाले। नाफा बुक गर्न बिक्रीको चाप बढेपछि माग र आपूर्तिको सन्तुलन खलबलियो र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमै सुनको मूल्यमा ठूलो करेक्सन देखियो।

भूराजनीतिक तनावमा अस्थायी स्थिरताको संकेत

मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्व, अमेरिका-इरान तनाव र युक्रेन युद्धका कारण पछिल्ला महिनाहरूमा सुन 'सुरक्षित लगानी' (Safe Haven) को रूपमा अत्यधिक मागमा थियो। तर हालैका दिनहरूमा तनाव थप चर्किन नदिने कूटनीतिक प्रयासहरू र युद्ध विरामका चर्चाका कारण बजारमा भूराजनीतिक जोखिम केही मत्थर भएको छ, जसले सुनको माग घटाउन भूमिका खेल्यो।

के यो गिरावट लामो समय टिक्ला?

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार सुनको मूल्यमा आएको यो गिरावट दीर्घकालीन मन्दी नभई एउटा 'प्राविधिक करेक्सन' (Technical Correction) मात्र हुन सक्छ।

विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितता, प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूले सुनको मौज्दात बढाइरहनु र भूराजनीतिक जोखिमहरू अझै पूर्ण रूपमा समाधान नहुनुले सुनलाई दीर्घकालमा बलियो आधार नै दिने विज्ञहरूको भनाइ छ। यद्यपि, तत्कालका लागि मूल्यमा केही समय तीव्र उतारचढाव कायमै रहने देखिन्छ।

त्यसैले, सुनचाँदी बजारमा तत्काल ठूलो लगानी गर्न खोज्नेहरूले अन्तर्राष्ट्रिय नीति, डलरको चाल र भूराजनीतिक घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालेर मात्र निर्णय लिनु उपयुक्त हुने देखिन्छ। यस्ता गिरावटहरू दीर्घकालीन लगानीकर्ता र चाडपर्वपछिको लगनका लागि गहना बनाउन चाहने सर्वसाधारणका लागि भने खरिदको राम्रो अवसर बन्न सक्नेछन्।