यो परिमाण सन् २०२५ को पूरा वर्षभरि बाहिरिएको १.६६ लाख करोड भारुको तुलनामा निकै बढी हो। बढ्दो भू-राजनीतिक तनाव, विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिको चिन्ता र अमेरिकी डलरको तुलनामा भारतीय रुपैयाँमा आएको निरन्तर गिरावटलाई विदेशी लगानीकर्ताहरूले लगातार सेयर बिक्री गर्नुको मुख्य कारण मानिएको छ।
विदेशी लगानीकर्ताले सेयर बिक्री गर्नुका ३ प्रमुख कारणहरू
मर्निङस्टार इन्भेस्टमेन्ट रिसर्च इन्डियाका रिसर्च म्यानेजर हिमांशु श्रीवास्तवका अनुसार लगानीकर्ताहरू हाल प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूको ब्याजदर, भू-राजनीतिक विकासक्रम र विश्वव्यापी वृद्धिको भविष्यलाई लिएर चरम अनिश्चितताको सामना गरिरहेका छन्।
-
सुरक्षित सम्पत्तितर्फको आकर्षण (Shift to Safe Havens): यस्तो अनिश्चितताको समयमा उदीयमान बजारहरूमा रणनीतिक रूपमा जोखिम कम गर्ने प्रयास गरिन्छ। लगानीकर्ताहरू विकसित बजार तथा तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित मानिने सम्पत्तिहरूमा आफ्नो लगानी स्थानान्तरण गरी सुरक्षित हुन चाहन्छन्।
-
भारतको महँगो मूल्याङ्कन (Expensive Valuations): अन्य उदीयमान बजारहरूको तुलनामा हाल भारतीय बजारको मूल्याङ्कन (Valuation) केही महँगो छ। त्यसैले विदेशी लगानीकर्ताहरूले भारतमा लगानी गर्दा निकै छनोटपूर्ण दृष्टिकोण अपनाएका छन्।
-
कमजोर बन्दै गएको भारतीय रुपैयाँ: बजार विश्लेषकहरूका अनुसार भारतीय रुपैयाँमा आएको निरन्तर गिरावट पनि विदेशी लगानीकर्ता बाहिरिनुको अर्को मुख्य कारण हो।
सन् २०२६ मा हालसम्म भारु ६% ले कमजोर
भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) को निरन्तर प्रयासका बाबजुद पनि भारुको अवमूल्यन रोकिन सकेको छैन। सन् २०२६ मा हालसम्म भारु करिब ६ प्रतिशतले र गत वर्ष करिब १० प्रतिशतले कमजोर भएको छ। डलरको तुलनामा भारु ऐतिहासिक रूपमा प्रति डलर ९५ को स्तरमा झरेको छ। यस निरन्तर अवमूल्यनले गर्दा बजारबाट पुँजी बाहिरिने क्रम जारी छ।
साताको अन्तिम दिनहरूमा बिक्रीमा सुस्ती
यद्यपि, गत साता FPI बाहिरिने गति केही सुस्त भएको छ। यसले बजारमा जोखिमको अवस्था उच्च रहे पनि विदेशी लगानीकर्ताको बिक्रीको तीव्रता बिस्तारै घट्दै गएको सङ्केत गर्छ। गत शुक्रबार FPI ले नगद बजारमा केवल १,०८२ करोड भारु बराबरको सेयर बिक्री गरे, जुन अघिल्लो साताको तुलनामा निकै कम हो।
कच्चा तेलको मूल्यमा आएको गिरावट भारतका लागि सुखद
जियोजित फाइनान्सियल सर्भिसेजका प्रमुख लगानी रणनीतिकार भी. के. विजयकुमारका अनुसार हालैका भू-राजनीतिक घटनाक्रम र अमेरिका-इरानबीचको शान्ति सम्झौताको आशाले ब्रेन्ट क्रुड (कच्चा तेल) को मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। हाल कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ८७ डलरभन्दा तल झरेको छ।
चालू आर्थिक वर्ष २०२६/२७ मा करिब ६० अर्ब डलरको शोधनान्तर घाटा (BoP Deficit) सामना गरिरहेको भारतजस्तो ठूलो तेल आयातकर्ता मुलुकका लागि यो निकै सकारात्मक खबर हो।
विदेशी लगानी आकर्षित गर्न सरकार र आरबीआईका ४ कदम
चालू खाता घाटा (CAD) पूर्ति गर्न र शोधनान्तर सन्तुलन कायम राख्न FPI को भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले नीति निर्माताहरूले विदेशी पूँजी आकर्षित गर्न देहायका उपायहरू घोषणा गरेका छन्:
-
हेजिङ लागत (Hedging Costs): भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) ले वाणिज्य बैंकहरूले उठाउने FCNR निक्षेपको हेजिङ लागत आफैं बेहोर्ने निर्णय गरेको छ।
-
विदेशी मुद्रा स्वाप (Forex Swap Window): केन्द्रीय बैंकले विदेशी मुद्रा स्वाप विन्डोको दायरा थप विस्तार गरेको छ।
-
सरकारी ऋणपत्र (Government Bonds): 'पूर्ण पहुँचयोग्य मार्ग' (FAR) मार्फत विदेशी लगानीकर्ताका लागि सरकारी ऋणपत्रमा लगानी गर्ने प्रक्रिया थप सरल र फराकिलो बनाइएको छ।
-
लगानीको सीमा वृद्धि: देशको सेयर बजारमा गैरआवासीय भारतीय (NRI) र विदेशी नागरिकता भएका भारतीय (OCI) का लागि लगानीको सीमा बढाइएको छ।
सेयर बजारबाट बाहिरिए पनि ऋण बजारमा FPI को विश्वास कायमै
सेयर बजारमा देखिएको ठूलो बिकवालीको विपरीत विदेशी लगानीकर्ताहरूले भारतीय ऋण बजार (Debt Market) मा भने बलियो विश्वास देखाएका छन्। जुन महिनाको पहिलो १५ दिनमा FPI ले FAR मार्गमार्फत ऋणपत्रहरूमा १३,२०० करोड भारु भन्दा बढी लगानी गरेका छन्। यससँगै यो च्यानलमार्फत यस वर्ष हालसम्मको कुल ऋण लगानी करिब २८,००० करोड भारु पुगेको छ।
आगामी साता बजारलाई प्रभाव पार्ने ४ प्रमुख कारकहरू
बजाज ब्रोकिङकी रिसर्च डेपुटी भाइस प्रेसिडेन्ट पवित्रा मुखर्जीका अनुसार आगामी साता FPI को गतिविधि देहायका मुख्य कारकहरूमा निर्भर रहनेछ:
-
अमेरिका र इरानबीच जारी शान्ति वार्ताको विकासक्रम।
-
अमेरिकी फेडरल ओपन मार्केट कमिटी (FOMC) को नीतिगत निर्णय।
-
बैंक अफ जापान (BOJ) को ब्याजदर सम्बन्धी निर्णय।
-
विश्वका प्रमुख केन्द्रीय बैंकका अधिकारीहरूले दिने नीतिगत अभिव्यक्ति।
'पूर्ण पहुँचयोग्य मार्ग' (Fully Accessible Route - FAR) के हो?
यो भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) द्वारा सुरु गरिएको यस्तो विशेष माध्यम हो, जसले विदेशी लगानीकर्ता (FPI) लाई कुनै सीमा वा प्रतिबन्ध बिना तोकिएका सरकारी ऋणपत्रहरू (Government Bonds) मा लगानी गर्न अनुमति दिन्छ। यसले भारत सरकारलाई राष्ट्रिय विकासका आयोजनाहरूका लागि आवश्यक पूँजी जुटाउन र देशको ऋण बजारमा सहजै विदेशी लगानी भित्र्याउन मद्दत गर्दछ।
विदेशी लगानीकर्ताहरूद्वारा सन् २०२६ मा हालसम्मको लगानी र निकासी विवरण
भारतीय बजारबाट हालसम्म कुल २.८७ लाख करोड भारु फिर्ता (निकासी)
| महिना |
कुल लगानी / निकासी (भारतीय रुपैयाँमा) |
अवस्था |
| जनवरी |
₹३५,९६२ करोड |
🔴 निकासी (फिर्ता लगेको) |
| फेब्रुअरी |
₹२२,६१५ करोड |
🟢 लगानी (भित्रिएको) |
| मार्च |
₹१.१७ लाख करोड |
🔴 निकासी (फिर्ता लगेको) |
| अप्रिल |
₹६०,८४७ करोड |
🔴 निकासी (फिर्ता लगेको) |
| मे |
₹३२,९६३ करोड |
🔴 निकासी (फिर्ता लगेको) |
| जुन (पहिलो १५ दिन) |
₹६२,८५३ करोड |
🔴 निकासी (फिर्ता लगेको) |
