सन् २०२६ जुन १५ देखि जुलाई १६ (असार-साउन महिना) सम्मको एक महिनाको अवधिमा मात्र ६९ हजार ३ सय ६२ जना नेपालीले वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति लिएका छन्। वैदेशिक रोजगार विभागको तथ्याङ्कले नेपाली श्रम बजारबाट युवा जनशक्ति पलायन हुने क्रम झन् तीव्र बनेको देखाएको छ। यसले एकातिर रेमिट्यान्स (विप्रेषण) मा मुलुकको अर्थतन्त्रको निर्भरता बढेको संकेत गर्छ भने अर्कोतिर स्वदेशमा पर्याप्त रोजगारीको अभाव रहेको यथार्थलाई पुनः पुष्टि गरेको छ।
यूएई पहिलो गन्तव्य, मलेसिया र कतार पनि आकर्षणमा
प्रतिवेदन अनुसार यो महिना नेपाली कामदारका लागि संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) सबैभन्दा लोकप्रिय गन्तव्य बनेको छ। एक महिनाको अवधिमा यूएई जानका लागि १६ हजार १२६ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।
यूएईपछि दोस्रो स्थानमा मलेसिया रहेको छ, जहाँ १३ हजार ४७० नेपाली जान लागेका छन्। त्यस्तै, कतारका लागि ११ हजार ६३२ र साउदी अरबका लागि ९ हजार ३६२ जनाले स्वीकृति लिएका छन्। कुवेत (३,१८५), रोमानिया (२,७१७) र जापान (१,४७९) पनि नेपाली कामदारका लागि प्रमुख गन्तव्यका रूपमा उदीयमान देखिएका छन्। पछिल्लो समय युरोपेली मुलुकहरू जस्तै रोमानिया, साइप्रस र क्रोएसियातर्फ पनि नेपालीहरूको आकर्षण बढ्नुले नेपाली श्रमिकहरू खाडी मुलुकबाट बिस्तारै युरोपतर्फ मोडिन थालेको संकेत गर्छ।
पुरुषको वर्चस्व, महिलाको संख्या न्यून
वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको लैङ्गिक अवस्था हेर्दा पुरुष र महिलाबीच ठूलो खाडल देखिन्छ। कुल ६९ हजार ३ सय ६२ जनामध्ये पुरुषको संख्या ६० हजार ४ सय ६७ (करिब ८७ प्रतिशत) रहेको छ भने महिलाको संख्या मात्र ८ हजार ८ सय ९५ (करिब १३ प्रतिशत) रहेको छ।
महिलाहरू विशेष गरी यूएई (२,८०८ जना), कतार (१,१२५ जना) र कुवेत (८५५ जना) तर्फ बढी आकर्षित देखिएका छन्। यद्यपि, जोखिमपूर्ण मानिने कतिपय देशहरूमा अझै पनि महिला कामदार पठाउने विषयमा सरकारी नीति कसिलो रहेका कारण महिलाको संख्या पुरुषको तुलनामा निकै कम देखिएको विज्ञहरूको विश्लेषण छ।
'स्किल्ड' धेरै, तर 'अनस्किल्ड' को संख्या चिन्ताजनक
श्रमिकहरूको सीप र दक्षताका आधारमा हेर्दा, कुल कामदारमध्ये ४० हजार ३ सय २० जना 'स्किल्ड' (दक्ष) श्रेणीमा रहेका छन्। यो तथ्याङ्क सकारात्मक देखिए तापनि १७ हजार ८ सय ३१ जना 'अनस्किल्ड' (अदक्ष) कामदारका रूपमा विदेशिनु चिन्ताको विषय हो।
त्यसैगरी १० हजार ६ सय ६१ जना अर्ध-दक्ष (Semi-skilled) रहेका छन् भने 'प्रोफेसनल' र 'हाई स्किल्ड' श्रेणीमा विदेशिनेहरूको संख्या क्रमशः ४६४ र ८६ मात्र छ। दक्ष कामदारको संख्या बढी देखिनुमा म्यानपावर कम्पनीहरूले दिने अभिमुखीकरण र तालिमको भूमिका रहे पनि ठूलो संख्यामा अदक्ष श्रमिक विदेशिँदा उनीहरूले पाउने पारिश्रमिक कम हुने र श्रम शोषणको जोखिम बढी हुने देखिन्छ।
कुन जिल्लाबाट धेरै बाहिरिए ?
भौगोलिक आधारमा हेर्दा तराईका जिल्लाहरूबाट वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या सबैभन्दा उच्च छ। धनुषा जिल्लाबाट मात्र ३ हजार ३ सय ७४ जना वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन्, जुन देशभरिमै सबैभन्दा धेरै हो। त्यसपछि झापाबाट ३ हजार १०, मोरङबाट २ हजार ७ सय ८९, सुनसरीबाट २ हजार ४ सय ३४ र रूपन्देहीबाट २ हजार ३ सय २९ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्। बागमती प्रदेशका काठमाडौँ र काभ्रेपलाञ्चोक जस्ता जिल्लाहरूबाट पनि वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरूको संख्या उल्लेख्य छ। हिमाल र पहाडी जिल्लाको तुलनामा तराईका जिल्लाहरूमा वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव बढी देखिएको छ।
गत महिनाहरूको तुलनामा कस्तो छ अवस्था ?
विभागको अघिल्लो तथ्याङ्कहरूसँग तुलना गर्दा यो महिनाको संख्यामा क्रमिक वृद्धि देखिएको छ। सामान्यतया खेतीपातीको सिजन सकिएपछि र चाडबाड नजिकिनुअघिको समयमा वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या बढ्ने गर्छ। गत वर्षका महिनाहरूको औसत ६० देखि ६५ हजारको हाराहारीमा रहने गरेकोमा यो महिना ६९ हजार नाघ्नुले वैदेशिक रोजगारीको माग र आपूर्ति दुवै बढेको देखाउँछ। विशेष गरी मलेसियाको रोजगारी पुनः सुचारु हुनु र युरोपेली देशहरूले नेपाली श्रमिकको माग बढाउनुले यो संख्यालाई बढावा दिएको हो।
वैदेशिक रोजगार विभागको यो मासिक प्रतिवेदनले नेपाली युवाहरूमाझ वैदेशिक रोजगारीको आकर्षण घट्नुको साटो झन् बढ्दै गएको देखाएको छ। ६९ हजारभन्दा बढी नागरिक एकै महिनामा विदेशिनुले देशको आन्तरिक श्रम बजारमा जनशक्तिको अभाव सिर्जना हुन सक्ने खतरा बढेको छ। यद्यपि, रेमिट्यान्सले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा टेवा पुर्याए पनि दीर्घकालीन रूपमा स्वदेशमै रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना नगरेसम्म जनशक्ति पलायनको यो डरलाग्दो चित्र परिवर्तन हुने देखिँदैन। सरकारले सीपयुक्त जनशक्ति पठाउन र विदेशिनेहरूको सुरक्षा तथा सेवा सुविधा सुनिश्चित गर्न थप प्रभावकारी कदम चाल्न आवश्यक देखिन्छ।
