टाट पल्टिएको घोषणा गरिएको यो विशाल कम्पनीमाथि करिब २८ खर्ब भारतीय रुपैयाँ अर्थात् ३०० अर्ब डलरभन्दा बढीको कर्जाको बोझ रहेको थियो।
चीनको गुआंगडोंग प्रान्तको शैनजेन इन्टरमीडिएट पिपुल कोर्टले चाइना एवरग्रैंड समूहको विध्वंस र यसका संस्थापकमाथिको सजायको फैसला सुनाएको हो। सामान्य गाउँको एक गरिब परिवारबाट उठेका हुई का यानले गगनचुम्बी भवन निर्माणदेखि फुटबल क्लबसम्मको विशाल व्यापारिक साम्राज्य खडा गरेका थिए। जमीन किन्ने, बुकिङको नाममा ग्राहकबाट अग्रिम पैसा उठाउने र सोही रकमले अर्को प्रोजेक्ट सुरु गर्ने उनको व्यवसायिक मोडल अत्यधिक कर्जामा टिकेको थियो। जब चिनियाँ सरकारले ऋण प्रवाहमा कडाइ गर्यो, तब यो साम्राज्य तासको महलझैँ ढल्न पुग्यो।
गुआंगझू रूरल कमर्सियल बैंकको याचिकामा अदालतले कम्पनी आफ्नो ऋण तिर्न पूर्ण रूपमा असक्षम रहेको ठहर गर्दै दिवालिया प्रक्रिया र पूर्ण रूपमा बन्द गर्ने कानुनी आदेश जारी गरेको छ। छैसठी वर्षीय संस्थापक हुईका यानलाई धोखाधडीमा जन्मकैद सुनाइएको छ भने उनका सबै राजनीतिक अधिकार खोसिएका छन्। साथै, अदालतले मुख्य कम्पनीलाई ८ अर्ब ८२ करोड युआन र हेंगडा रियल इस्टेटलाई ७ अर्ब युआन जरिवानासमेत तोकेको छ।
लगातार १८ महिनासम्म सेयर कारोबार निलम्बन भएपछि सन् २०२५ को अगस्ट २५ मा एवरग्रैंड हांगकांग स्टक एक्सचेन्जबाट पूर्ण रूपमा डीलिस्ट भएको थियो, जसले गर्दा सार्वजनिक कम्पनीको रूपमा यसको अस्तित्व समाप्त भएको छ। सहरीकरणको लहरमा सवार भएर सन् २०१८ मा यो कम्पनी ब्रान्ड भ्यालुको हिसाबले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो घरजग्गा कम्पनी बन्न सफल भएको थियो। चिनियाँ सरकारले अत्यधिक कर्जा लिने कम्पनीहरूमाथि अंकुश लगाउन ल्याएको 'थ्री रेड लाइन्स' नीति नै यसको पतनको मुख्य टर्निङ पोइन्ट बन्यो, जसले गर्दा कम्पनीको नगद प्रवाह पूर्ण रूपमा बन्द भयो।
ब्लूमबर्गका अनुसार कम्पनीमाथि ३०० अर्ब डलरभन्दा बढीको कर्ज थियो। सम्पत्ति बिक्रीको जिम्मा पाएको फर्मले १८ महिनामा २५ करोड ५० लाख डलरका सम्पत्ति बेचे पनि लेनदारहरूले ४५ अर्ब डलरको दाबी पेस गरेका थिए। कम्पनी डुग्दा चीनका २८० सहरहरूमा १ हजार ३०० भन्दा बढी अपार्टमेन्ट तथा प्रोजेक्टहरू अलपत्र परेका छन्। यद्यपि, सरकारले विदेशी ऋणदाताभन्दा स्थानीय नागरिकको हितलाई प्राथमिकता दिँदै अधुरा घरहरू पूरा गर्ने निर्देशन दिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो सन् २००८ को अमेरिकी 'लेहमन ब्रदर्स' जस्तो विश्वव्यापी वित्तीय संकट होइन, किनकि चिनियाँ सरकारले यसलाई कडा नियन्त्रणमा राखेर बैंकिङ प्रणालीलाई स्थिर राख्न सफल भएको छ। चीनको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा २५ देखि ३० प्रतिशत हिस्सा ओगटेको घरजग्गा क्षेत्र सुस्त हुँदा स्टिल, सिमेन्टको माग घट्नुका साथै स्थानीय सरकारको आम्दानीमा समेत भारी गिरावट आएको छ। अत्यधिक ऋणमा आधारित वृद्धि मोडल दिगो हुँदैन भन्ने यो घटनाले पाठ सिकायो। नेपालजस्ता देशहरूमा पनि घर खरीददारहरूको लगानी सुरक्षित गर्न नियमनकारी निकायहरूले एस्क्रो अकाउन्ट र समयमै प्रोजेक्ट डेलिभरीका कडा नियम पालना गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई यसले प्रष्ट्याएको छ।
