मध्यपूर्वको द्वन्द्वका कारण ऊर्जाको मूल्य बढेपछि लगानीकर्ताहरूमा मुद्रास्फीति र चुलिँदो सरकारी ऋणको चिन्ता बढेको छ। यसका कारण बुधबार विश्वव्यापी सरकारी बन्डहरूको व्यापक बिक्री भई ऋणको लागत दशकौं पछिकै उच्च बिन्दुमा पुगेको हो।

वित्तीय बजारमा सम्पत्तिको मूल्य निर्धारणका लागि सरकारी बन्डको प्रतिफललाई मुख्य आधार मानिन्छ। पैसाको लागत बढ्नुको अर्थ उपभोक्ताका लागि घरकर्जा महँगो हुनु र बढ्दो वित्तीय लागतका कारण सरकारका लागि बजेट खर्चमा कठिन निर्णयहरू लिनुपर्ने अवस्था आउनु हो।

१० वर्षे अमेरिकी ट्रेजरी नोटको प्रतिफल बढेर करिब तीन वर्षकै उच्च बिन्दु ४.८१ प्रतिशत पुगेको छ। यो प्रतिफल ५ प्रतिशततर्फ अग्रसर भएमा पहिले नै सशङ्कित शेयर बजार अझ अस्थिर बन्न सक्ने देखिन्छ। जापानको १० वर्षे बन्डको प्रतिफल ३ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ। जुन ३० वर्षकै उच्च हो। अस्ट्रेलियाको १० वर्षे सरकारी बन्डको प्रतिफल बढेर ५.१९८ प्रतिशत पुगेको छ। जुन १५ वर्षभन्दा बढी समयपछिको उच्च बिन्दु हो। जर्मनीको बन्ड फ्युचर्स सन् २०११ पछिकै तल्लो बिन्दुमा (०.३५ प्रतिशतले) झरेको छ भने फ्रान्सको ओएटी फ्युचर्स ०.३७ प्रतिशतले घटेर ऐतिहासिक तल्लो बिन्दुमा झरेको छ।

स्याक्सोका मुख्य लगानी रणनीतिज्ञ चारु चनानाले बन्ड लगानीकर्ताहरूले मुद्रास्फीति, राजकोषीय जोखिम र बजारमा आउन लागेको ठूलो परिमाणको ऋणका लागि उच्च प्रिमियम माग गरिरहेको बताएका छन्। यसको अर्थ बन्ड बिक्रीको शृङ्खला अझै बढ्न सक्छ। अमेरिकी १० वर्षे बन्डको प्रतिफल ५ प्रतिशतसम्म पुग्ने सम्भावना छ, त्यसपछि मात्र लगानीकर्ताहरू आकर्षित भई खरिद फिर्ता हुन सक्ने चनानाले भने।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको लहरलाई निरन्तरता दिन स्रोत जुटाउन ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले तीव्र रूपमा बन्ड बिक्री गरिरहेकाले पनि सरकारी बन्ड बजारमा थप दबाब परेको छ। टोकीयोस्थित नोमुरा सेक्युरिटीका मुख्य म्याक्रो रणनीतिज्ञ नाका मात्सुजावाले कम्पनीहरू उच्च ब्याजदर तिर्न तयार भएकाले समग्र प्रतिफल बढाउन मद्दत पुगेको र अबको ध्यान यसले आर्थिक वृद्धिलाई कत्तिको सहयोग गर्छ भन्नेमा केन्द्रित रहेको बताए। एआई–प्रेरित उत्पादकत्वको वृद्धि उच्च ज्यालामा रूपान्तरण हुन आवश्यक छ। उनले भने। यदि त्यसो भयो भने मात्र अर्थतन्त्रले उच्च ब्याजदरलाई धान्न सक्नेछ।

बन्ड भिजिलान्तेहरूको सक्रियता?

मध्यपूर्वी युद्धका कारण सिर्जित ऊर्जा संकटले ठूला अर्थतन्त्रहरूमा बढ्दो ऋण र मुद्रास्फीतिको जोखिम बढाएपछि हालैका महिनाहरूमा विश्वव्यापी बन्डको मूल्य घट्नु सामान्य जस्तै बनेको छ।

यी दबाबहरूले बन्ड भिजिलान्तेको अवधारणालाई पुनः चर्चामा ल्याएका छन्। यसले त्यस्ता ऋण लगानीकर्ताहरूलाई जनाउँछ। जसले सरकारको फजुल खर्च नियन्त्रण गर्नका लागि बन्ड होल्ड गरेबापत उच्च प्रतिफलको माग गर्छन्।

बन्ड भिजिलान्तेहरू सक्रिय भई ठूलो सरकारी घाटा, बढ्दो ऋण र तीव्र रूपमा बढिरहेको ब्याज लागतको विरोधमा प्रतिफल बढाउँदैछन् भन्ने डर छ। यार्देनी रिसर्चका अध्यक्ष एड यार्देनीले भने।

हामी बन्ड भिजिलान्तेहरूको चिन्तामा सहमत छौँ, तर बन्डको प्रतिफल अहिल्यै निषेधकारी रूपमा उच्च भइसकेको वा भइहाल्ने कुरामा विश्वस्त छैनौ। १९८० को दशकमा बन्ड भिजिलान्ते शब्द पहिलोपटक प्रयोग गरेका यार्देनीले भने।

यदि अमेरिकी १० वर्षे बन्डको प्रतिफल ५ प्रतिशत पुग्यो भने ट्रेजरी सेक्रेटरी स्कट बेसेन्ट लगायतका पक्षहरूबाट बन्डको बलियो माग आउने अपेक्षा छ। बिक्रीको त्रास रोक्न आवश्यक परेमा उनले बन्ड खरिद गर्न थप ट्रेजरी बिलहरू जारी गर्नेछ यार्देनीले भने। दीर्घकालीन बन्डको प्रतिफल नियन्त्रण गर्न अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले गत महिना हस्तक्षेप गरेको थियो। तर, त्यसको प्रभाव छोटो समय मात्र रह्यो र ३० वर्षे ट्रेजरीको प्रतिफल पुनः १९ वर्षकै उच्च बिन्दु नजिक पुगेको छ।

सिङ्गापुरस्थित भ्यान्टेज पोइन्ट एसेट म्यानेजमेन्टका मुख्य लगानी अधिकृत निक फेरेसका अनुसार ब्याजदर यस्तो बिन्दुमा पुगेको छ जहाँ यसले सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको ऋण भुक्तानीमा दबाब सिर्जना गर्न थाल्नेछ। यदि नीतिगत समाधानका रूपमा यिल्ड कर्व कन्ट्रोल वा कवान्टिटेटिभ इजिङ जस्ता वित्तीय नियन्त्रणका उपायहरू अपनाइयो भने, त्यो सुनको बजारका लागि अत्यन्तै सकारात्मक हुने फेरेसले भने।

राजकोषीय ध्यान

केन्द्रीय बैंकको २ प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा माथि रहेको मुद्रास्फीतिसँग जुध्न फेडरल रिभर्जले के गर्छ भन्नेमा लगानीकर्ताको ध्यान छ। गत हप्ता फेड अध्यक्ष केभिन वार्सको कठोर अभिव्यक्तिपछि व्यापारीहरूले ब्याजदर वृद्धिको अनुमान बढाएका छन्।

ऊर्जाको बढ्दो लागतले नीति निर्माताहरूलाई सताउन छाडेको छैन। अघिल्लो सत्रमा करिब ६ प्रतिशतले बढेको ब्रेन्ट क्रुड फ्युचर्स बुधबार १ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल ९५.६१ डलर पुगेको छ। फेडको ब्याजदर अपेक्षासँगै अघि बढ्ने २ वर्षे अमेरिकी ट्रेजरी प्रतिफल ४.४१ प्रतिशत पुगेको छ। जुन जनवरी २०२५ पछिकै उच्च हो।

व्यापारीहरूले अर्को हप्ता युरोपमा र त्यसपछिको हप्ता अमेरिकामा ६८ प्रतिशत ब्याजदर वृद्धिको सम्भावनालाई आकलन गरिसकेका छन्। बजारमा आएको यो संरचनात्मक परिवर्तनलाई जापानी सरकारी बन्डको प्रतिफलले स्पष्ट पार्छ। जुन कुनै समय विश्वमै सबैभन्दा कम थियो। मङ्गलबार पहिलोपटक ३ प्रतिशत नाघेको १० वर्षे बन्डको दर बुधबार ३.०१ प्रतिशतमा रहेको छ।

बढ्दो जापानी बन्ड प्रतिफलले आगामी वर्षहरूका लागि निर्धारण गरिएका महत्त्वाकांक्षी खर्च योजनाहरूप्रति लगानीकर्ताको चिन्ता मात्र दर्शाउँदैन, बरु दीर्घकालीन वित्तीय लागतमा परेको विश्वव्यापी दबाबलाई पनि झल्काउँछ। एचएसबीसीका मुख्य एसियाली अर्थशास्त्री फ्रेड नोयमानले भने।
बढ्दो प्रतिफलले जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइची र उनको आक्रामक लगानी योजनालाई चर्चामा ल्याएको छ। साथै ब्रिटेन, फ्रान्स र जर्मनीका धेरै खर्च गर्ने सरकारहरूलाई पनि साहूहरू (ऋणदाताहरू) ले वास्तविकताको महसुस गराइरहेका छन्। जापान र बेलायत जोखिमको अग्रपङ्क्तिमा देखिन्छन् किनभने त्यहाँ बढ्दो प्रतिफल, राजकोषीय दबाब र परिवर्तन हुँदो मौद्रिक व्यवस्थासँग ठोकिँदैछ। फ्रान्स पनि आफ्नो ऋणको गतिका कारण जोखिममा रहेको स्याक्सोका चनानाले भने।