जोनाथन हेड
बीबीसी, बैंकक

विगत २० वर्षको अधिकांश समय निर्वासनमा र पछिल्लो आठ महिना जेलमा बिताएका पूर्वप्रधानमन्त्री थाक्सिन सिनावात्राको प्रभाव थाइल्याण्डको राजनीतिमा अझै पनि उत्तिकै शक्तिशाली देखिन्छ।

सन् २००१ देखि २००६ सम्म प्रधानमन्त्री रहँदा भ्रष्टाचार र शक्तिको दुरुपयोग गरेको अभियोगमा जेल सजाय भोगिरहेका ७६ वर्षीय थाक्सिन सोमबार बैंककको क्लोङ प्रेम जेलबाट रिहा भएका छन्। उनको रिहाइले थाइल्याण्डको राजनीतिमा नयाँ तरंग पैदा गरेको छ।

जेलबाट निस्कँदा उनलाई स्वागत गर्न सेतो सर्ट र छोटो कपालमा सजिएका सयौं ‘रातो टिसर्ट’ समर्थकहरूले खुशीयाली मनाएका थिए। रिहा भएलगत्तै थाक्सिनले आफ्नो स्वास्थ्य सुधारोन्मुख रहेको र निकै राहत महसुस गरेको प्रतिक्रिया दिए। उनलाई स्वागत गर्न उनकी छोरी तथा वर्तमान प्रधानमन्त्री पेटोङ्टार्न सिनावात्रा लगायत परिवारका सदस्यहरू जेल पुगेका थिए।

राजनीतिक भविष्य र अनुमान

थाक्सिनको पार्टी 'फ्यू थाई' ले उनी अब सक्रिय राजनीतिमा नभई पृष्ठभूमिमा मात्र रहने दाबी गरे पनि विश्लेषकहरूले भने उनको सम्भावित भूमिकालाई लिएर विभिन्न अड्कलबाजी गरिरहेका छन्।

सन् २००१ मा सत्तामा आएदेखि नै एक अर्बपति नेताका रूपमा थाक्सिनले थाइल्याण्डको स्वरूप बदल्ने प्रयास गरे। यसक्रममा उनले जति कट्टर समर्थक कमाए, उति नै विरोधी पनि। सन् २००६ को सैन्य विद्रोहबाट पदच्युत भए पनि उनले विदेशबाटै आफ्नो पार्टीको कमान सम्हाली रहे। राजतन्त्रवादी शक्तिशाली प्रतिष्ठानसँगको गोप्य सम्झौता (ग्रान्ड बार्गेन) पछि उनी २०२३ मा स्वदेश फर्कने वातावरण बनेको थियो।

उनको लोकप्रियता अझै पनि कति छ भन्ने कुरा ७०० किलोमिटर टाढाबाट लिची बोकेर उनलाई भेट्न आएकी मेसा लोम्बुआरोट जस्ता समर्थकहरूबाट प्रष्ट हुन्छ। "उहाँले देश र जनताका लागि फेरि केही गरिदिए हुन्थ्यो भन्ने हाम्रो चाहना छ," उनले बीबीसीसँग भनिन्।

बदलिँदो राजनीतिक परिदृश्य

यद्यपि, थाक्सिनका लागि अहिलेको राजनीतिक बाटो विगतको जस्तो सहज छैन। थाइल्याण्ड फर्किएपछि स्वास्थ्यको कारण देखाई अस्पतालमा बिताएको समयलाई अदालतले सजाय छलेको रूपमा व्याख्या गरेपछि उनले जेल बस्नुपरेको थियो।

यसैबीच, उनकी छोरी पेटोङ्टार्नले प्रधानमन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाले पनि संवैधानिक अदालतको फैसला र विभिन्न विवादका कारण फ्यू थाई पार्टी दबाबमा छ। गत फेब्रुअरीको आम निर्वाचनमा पार्टीको प्रदर्शन ऐतिहासिक रूपमा कमजोर रह्यो। सुधारवादी 'पिपुल्स पार्टी' र राष्ट्रवादी 'भूमजैथाई पार्टी' को उदयले फ्यू थाईलाई तेस्रो स्थानमा खुम्च्याइदिएको छ। अहिले यो पार्टी गठबन्धन सरकारमा एक कनिष्ठ साझेदारको रूपमा मात्र सीमित छ।

राजनीतिक विश्लेषक केन लोहाटेपानोन्ट भन्छन्, "थाक्सिन एउटा नयाँ राजनीतिक वातावरणमा फर्किएका छन् जहाँ उनको पार्टीको प्रभाव पहिलेको जस्तो छैन। उनी अझै पनि एक शक्तिशाली पात्र त हुन्, तर अब पार्टीले उनको सार्वजनिक पुनरागमनबाट लाभ लिने कि नयाँ पुस्तालाई अघि सार्ने भन्नेमा दोधार छ।"

के ‘थाक्सिन युग’ सकिएकै हो?

२०२३ मा थाक्सिनलाई निर्वासन अन्त्य गर्न अनुमति दिने राजतन्त्रवादी शक्तिहरूसँगको सम्झौता किन यति चाँडै संकटमा पर्यो भन्ने विषयमा अझै बहस जारी छ। के कट्टरपन्थीहरूले थाक्सिनको शक्तिलाई कमजोर बनाउन अदालतको प्रयोग गरिरहेका छन्? वा थाक्सिनको पर्दा पछाडिको सक्रियताले उनीहरूलाई सशंकित बनाएको हो?

कारण जे भए पनि, थाक्सिन र थाई रूढिवादी शक्तिहरू बीचको अविश्वासको खाडल झन् बढ्दै गएको देखिन्छ। विगत २५ वर्षदेखि थाइल्याण्डको केन्द्र भागमा रहेको "थाक्सिन युग" अब बिस्तारै अस्ताउन लागेको संकेतहरू देखिन थालेका छन्।