नयाँ दिल्ली
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य इरान युद्ध सुरु हनुअघिको स्तरमा फर्किएको छ। बिहीबार बेन्चमार्क ब्रेन्ट क्रुड आयल प्रति ब्यारेल ७२ डलरमा स्थिर भएको छ। 

यो मूल्य इरान युद्ध सुरु हुनुभन्दा अघिल्लो दिन (फेब्रुअरी २७) कै हाराहारी (७२.२९ डलर) हो।

स्विट्जरल्याण्डमा भएको शान्ति वार्ताका क्रममा अमेरिका र इरानबीच गत जुन १७ मा सम्झौता भएपछि अमेरिकाले इरानी तेल निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्ध आंशिक रूपमा हटाएको छ। प्रतिबन्ध खुकुलो भएसँगै हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) मार्गबाट आवतजावत गर्ने जहाजहरूको संख्या बढ्न थालेको छ।

गत सोमबारदेखि यस जलमार्गबाट करिब ८० वटा जहाज आवतजावत गरिसकेका छन्। यद्यपि, यो संख्या युद्ध हनुअघिको दैनिक १०० भन्दा बढी जहाजको तुलनामा भने केही कम नै हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटे पनि उपभोक्ताले पेट्रोल पम्पमा तत्काल सस्तो मूल्यमा इन्धन पाउने सम्भावना भने देखिँदैन। यसका लागि दसैँसम्म कुर्नुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन्।

कम्पनीहरूले पहिले नोक्सानी पूर्ति गर्ने

इन्धनको मूल्यमा कति राहतको अपेक्षा गर्न सकिन्छ?
ऊर्जा विज्ञ नरेन्द्र तनेजाका अनुसार हाल बजारमा उपलब्ध पेट्रोल र डिजेल जस्ता पेट्रोलियम पदार्थहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल करिब ११० डलर (र भारतीय रिफाइनरीहरूका लागि करिब १२५ डलर) रहेको बेला खरिद गरिएको हो।

७२ डलरमा खरिद गरिएको तेल पम्पहरूमा कहिले आइपुग्छ?
यसका लागि करिब साढे दुई महिनाको समय लाग्नेछ। हालको सस्तो मूल्यमा खरिद गरिएको तेल उत्पादक मुलुकका बन्दरगाहमा लोड गर्न १५ देखि २० दिन लाग्छ। त्यहाँबाट भारतीय बन्दरगाहसम्म ढुवानी हुन ५५ देखि ६० दिन लाग्छ। बन्दरगाहबाट रिफाइनरी (शोधनशाला) र त्यसपछि पेट्रोल पम्पसम्म पुग्न थप समय लाग्ने भएकाले यो सम्पूर्ण प्रक्रिया (सप्लाई चेन चक्र) पूरा हुन ७५ देखि ८० दिन लाग्नेछ।

साढे दुई महिनापछि तुरुन्तै मूल्य घट्छ त?
तत्कालै मूल्य घट्ने सम्भावना न्यून छ। हाल तेल वितरण गर्ने कम्पनीहरूले पेट्रोल र डिजेलमा प्रति लिटर करिब ७.५ रुपैयाँ नोक्सानी बेहोरिरहेका छन्। साथै, सरकारले घटाएको प्रति लिटर १० रुपैयाँ अन्तःशुल्क (Excise Duty) पनि केही दिनमा पुनः समायोजन हुन सक्छ। त्यसैले, कम्पनीहरूले पहिले आफ्नो घाटा असुल गरेपछि मात्र मूल्य घट्न सुरु हुनेछ।

सर्वसाधारणले कहिलेसम्म राहत पाउन सक्छन्?
नेपालीहरूको महान चाड दशैंको आसपासमा मात्र पेट्रोल र डिजेलको मूल्य घट्न सुरु हुने अनुमान छ। हामीले आगामी अगस्टको अन्त्य वा सेप्टेम्बरको सुरुआततिर इन्धनको मूल्यमा केही राहतको आशा गर्न सक्छौं।

के कच्चा तेलको मूल्य फेरि बढ्ला?
निकट भविष्यमा कच्चा तेलको मूल्य फेरि बढ्ने सम्भावना निकै कम छ। अहिलेको परिस्थिति हेर्दा तत्काल मूल्य वृद्धि हुने कुनै संकेत देखिँदैन।