त्यसबेलासम्म उनका तीनवटा रकेट प्रक्षेपण असफल भइसकेका थिए। उनको अर्को कम्पनी टेस्ला पनि डुब्ने अवस्थामा थियो। उनले आफ्नो खल्तीको अन्तिम पैसा चौथो रकेट प्रक्षेपणमा लगाए। यदि यो पनि असफल भएको भए उनी पूर्ण रूपमा टाट पल्टिने थिए। उनकी पूर्व श्रीमती तालुलाह राइलीका अनुसार, "त्यस समयमा मस्क आफैँसँग कुरा गर्न थालेका थिए, हात फैलाएर ठूलो स्वरले कराउँथे। उनलाई हृदयघात नै हुने हो कि जस्तो देखिन्थ्यो।"

तर आज त्यही रकेट कम्पनी स्पेसएक्सको आईपीओले मस्कलाई विश्वकै पहिलो ट्रिलियनेयर (लाख करोडपति) बनाएको छ। अर्थात् उनको सम्पत्ति ९४ लाख करोड भारु (१५० लाख करोड नेपाली रुपैयाँ) भन्दा बढी पुगेको छ। आज जुन २८, २०२६ मा मस्क ५५ वर्षका भएका छन्। 

मस्क विश्वकै पहिलो ट्रिलियनेयर बनेका छन् र उनको कुल सम्पत्ति नयाँ उचाइमा पुगेको छ। अमेरिकी शेयर बजारमा स्पेसएक्सको शेयर प्रतिसेयर १५० डलरमा कारोबार सुरु भएसँगै मस्कको कुल सम्पत्ति १.१ ट्रिलियन डलर पुगेको हो।

जब मस्कले आफ्नो सबै पैसा जोखिमपूर्ण व्यवसायमा दाउमा लगाए

यो कथाको सुरुवात सन् १९९० को दशकबाट हुन्छ। उनले स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको पढाइ बीचमै छोडेर अनलाइन सिटी गाइड सुरु गरे, जसलाई कम्प्याक कम्पनीले ३७ मिलियन डलरमा खरिद गर्‍यो। त्यसपछि उनले अर्को अनलाइन वित्तीय सेवा सुरु गरे, जुन पछि गएर पेपाल बन्यो।

जब यसलाई इबेले १.५ बिलियन डलरमा खरिद गर्‍यो, तब मस्कको भागमा १८० मिलियन डलर आयो। मस्कले यो सम्पूर्ण रकम तीनवटा अत्यन्तै जोखिमपूर्ण व्यवसायमा लगानी गरे। उनले १०० मिलियन डलर स्पेसएक्समा, ७० मिलियन डलर टेस्लामा र १० मिलियन डलर सौर्य ऊर्जा क्षेत्रमा लगाए।

त्यो व्यङ्ग्य जसले मस्कलाई रकेट वैज्ञानिक बनायो

सन् २००१ मा मस्क रसिया गएका थिए। उनी पुराना अन्तरमहाद्वीपीय ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र खरिद गर्न चाहन्थे। रसियनहरूले उनको खिल्ली उडाउँदै व्यङ्ग्य गरे, "शायद यो मान्छे एलियनहरूलाई पनि पैसा पठाउन चाहन्छ। ब्रह्माण्डभरि निःशुल्क पैसा पठाउने माध्यम!"

जब मस्कले एउटा रकेटका लागि ८ मिलियन डलर दिने कुरा गरे, तब रसियन अधिकारीले हाँस्दै भने, "८ मिलियन डलरमा म तिमीलाई रकेटको पुस्तिका र एउटा भोड्काको बोतल सित्तैमा दिन सक्छु।" रसियनहरूले एउटा रकेटको मूल्य बढाएर १८ देखि २१ मिलियन डलर पुर्‍याए।

मस्कले उनीहरूसँग कुरा गर्नु बेकार रहेको बुझे। उनले आफ्नै रकेट आफैँ बनाउने निर्णय गरे। उनले हिसाब गरे कि रकेट बनाउन प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ जस्तै टाइटेनियम, तामा र कार्बन फाइबरको वास्तविक मूल्य रकेटको अन्तिम मूल्यको २ प्रतिशतभन्दा पनि कम हुन्छ। अर्थात् बाँकी ९८ प्रतिशत हिस्सा आपूर्तिकर्ताहरूको नाफा मात्र थियो।

अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले एउटा साधारण ढोकाको चुकुल पनि एयरोस्पेस स्तरको भएको भन्दै १,५०० डलरमा खरिद गर्थ्यो। मस्कले तुरुन्तै एउगा हार्डवेयर पसलबाट ३० डलरको साधारण चुकुल मगाए और आफ्नो टोलीलाई भने, "यो चुकुलले चन्द्रमामा पनि ढोका बन्द गर्नेछ र मङ्गल ग्रहमा पनि।"

यसरी उनले लागतलाई ४९ गुणा कम गरे। उनले प्रति किलो २०० डलर पर्ने कार्बन फाइबरको सट्टा प्रति किलो ३ देखि ४ डलर मात्र पर्ने स्टेनलेस स्टिलको प्रयोग सुरु गरे।

तीन असफलतापछि मस्कले पाए सफलता

पहिलो उडान (२४ मार्च, २००६): यसलाई एउटा टापुको प्रक्षेपण केन्द्रबाट छोडिएको थियो। उडान भरेको केही बेरमै रकेटको इन्धन प्रणालीमा आगो लाग्यो र यो दुर्घटनाग्रस्त भयो।

दोस्रो उडान (२१ मार्च, २००७): यो दोस्रो प्रयास थियो। सुरुवाती चरणमा रकेटले राम्रो काम गर्‍यो, तर पछि यो अनियन्त्रित भई घुम्न थाल्यो र अक्षसम्म पुग्न सकेन।

तेस्रो उडान (३ अगस्ट, २००८): यस मिसनमा रकेटको पहिलो भाग सफलतापूर्वक छुट्टियो, तर सानो प्राविधिक त्रुटि भयो। बाँकी रहेको प्रवेगमा केही ढिलाइ भएका कारण पहिलो र दोस्रो भाग आपसमा ठोक्किए, जसले गर्दा रकेट ध्वस्त भयो।

चौथो उडान (२८ सेप्टेम्बर, २००८): यो कम्पनीका लागि 'गर या मर' जस्तै अन्तिम प्रयास थियो। यस पटक रकेटले सही उडान भर्‍यो र नक्कली भारलाई पृथ्वीको तल्लो अक्षमा पुर्‍यायो। यस सफलताले स्पेसएक्सलाई अन्तरिक्ष अक्षमा पुग्ने पहिलो निजी कम्पनी बनायो।

जब फाल्कन-९ ले रकेट विज्ञानको नियम बदलिदियो

जब मस्कले पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेट बनाउने कुरा गरेका थिए, तब रसियन विज्ञहरूले हाँस्दै भनेका थिए, "रकेटलाई दोबारा उडाउनु भनेको पानी पिएर फेरि बोतलमा थुक्नु र त्यसलाई फेरि पिउनु जस्तै हो। यो बकवास हो।" तर स्पेसएक्सले यसलाई पनि सच साबित गरेर देखायो।

कम्पनीले २२ डिसेम्बर २०१५ मा पहिलो पटक पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेट फाल्कन ९ सफलतापूर्वक प्रक्षेपण र अवतरण गरायो। इलॉन मस्क विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली रकेट स्टारशिप पनि बनाइरहेका छन्। उनी यो पूर्ण रूपमा पुनः प्रयोग गर्न मिल्ने रकेटमार्फत मानवलाई मङ्गल ग्रहमा पठाउन चाहन्छन्।

एउटा रकेटको पहिलो चरण निर्माणमा ३६ देखि ४८ मिलियन डलर खर्च हुन्छ। पुराना कम्पनीहरू यसलाई समुद्रमा फोहोर जस्तै खसाउने गर्थे, तर स्पेसएक्सको फाल्कन ९ रकेट माथि जान्छ र त्यसको पहिलो भाग फिर्ता आएर सिधै जमिन वा जहाजमा ठाडो रूपमा अवतरण गर्छ।

सुनिता विलियम्सलाई पनि मस्ककै अन्तरिक्षयानले फिर्ता ल्यायो

आज मस्कको यही लागत कटौती गर्ने रणनीतिका कारण विश्वको व्यावसायिक प्रक्षेपण बजारको ६० प्रतिशत हिस्सामा स्पेसएक्स एक्लैको कब्जा छ। आज अवस्था यस्तो छ कि जहाँ बोइङ जस्तो शताब्दीऔँ पुरानो कम्पनीको अन्तरिक्षयान अन्तरिक्ष यात्री सुनिता विलियम्सलाई अन्तरिक्ष स्टेशनबाट फिर्ता ल्याउन असफल भयो, त्यहाँ स्पेसएक्सको ड्रागन अन्तरिक्षयानले उनलाई सुरक्षित रूपमा फिर्ता लिएर आयो।

चन्द्रमामा पनि बस्ती बसाउने स्पेसएक्सको योजना

इलॉन मस्कको चन्द्रमामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) उपग्रह कारखाना स्थापना गर्ने योजना छ। मस्कले भर्खरै यसको घोषणा गरेका थिए। उनले यसका माध्यमबाट सूर्यको ऊर्जा संकलन गर्न चाहेको बताएका थिए।

मस्कको योजना पृथ्वीको सीमित बिजुलीमा निर्भर रहनुको सट्टा चन्द्रमालाई नै एउटा ठूलो कारखाना बनाउने हो, जहाँबाट लाखौँ एआई उपग्रहहरू अन्तरिक्षमा पठाउन सकियोस्। चन्द्रमाको न्यून गुरुत्वाकर्षणका कारण यी उपग्रहहरूलाई धेरै कम खर्चमा तैनाथ गर्न सकिनेछ।

यी उपग्रहहरूमा जडान गरिएका प्यानलहरूले सूर्यको असिमित ऊर्जा संकलन गर्नेछन्। सुरुवाती चरणमा यो ऊर्जाको प्रयोग स्पेस डाटा सेन्टरहरू सञ्चालन गर्न हुनेछ, जसले कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई असीमित रूपमा सोच्ने र काम गर्ने शक्ति प्रदान गर्नेछ। पृथ्वीमा ऊर्जाको कमीका कारण यस्तो गर्न सम्भव छैन।

यसपछि आउने वर्षहरूमा जब हामीसँग सूर्यको असीमित ऊर्जा संकलन गर्ने प्रविधि उपलब्ध हुनेछ, तब अन्तरिक्षयान सञ्चालनका लागि इन्धनको चिन्ता रहने छैन। यी यानहरूले हामीलाई अन्य ग्रहहरूसम्म पुर्‍याउनेछन् र अन्तरिक्षमै खानपानको व्यवस्था मिलाउन सकिनेछ।