रोजगारीको खोजीमा विदेशिने नेपाली श्रमिकहरूको संख्या निरन्तर उच्च रहँदै आएको छ। 

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको वैदेशिक रोजगार विभागले सार्वजनिक गरेको असोज महिना (सेप्टेम्बर १७ देखि अक्टोबर १७) को पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार एक महिनाको अवधिमा ७३ हजार ७ सय ६५ जना नेपाली नागरिकले वैदेशिक रोजगारीका लागि अन्तिम श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

विभागको तथ्याङ्क अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा जाने कुल संख्यामध्ये ६३ हजार ३ सय ७७ जना पुरुष (८५.९१ प्रतिशत) र १० हजार ३ सय ८८ जना महिला (१४.०८ प्रतिशत) रहेका छन्। पहिलोपटक रोजगारीका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने (पुनः श्रम स्वीकृति बाहेक) को संख्या ४३ हजार ५ सय ५९ रहेको छ, जसमा ३६ हजार ५ सय ५७ पुरुष र ७ हजार २ जना महिला छन्। त्यस्तै, ३० हजार २ सय ६ जना (पुरुष २६ हजार ८ सय २० र महिला ३ हजार ३ सय ८६) ले पुनः श्रम स्वीकृति (रि-इन्ट्री) लिएर पुरानै गन्तव्यमा फर्किएका छन्।

गन्तव्य मुलुकको अवस्था : खाडी मुलुककै वर्चस्व, युएई शीर्ष स्थानमा

प्रतिवेदन अनुसार नेपाली श्रमिकहरूको प्रमुख गन्तव्यका रूपमा अझै पनि खाडी मुलुक र मलेसिया अग्रपंक्तिमा रहेका छन्। असोज महिनामा मात्रै विश्वका १०६ भन्दा बढी देशका लागि नेपालीले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

सबैभन्दा धेरै श्रमिक युनाइटेड अरब इमिरेट्स (युएई) गएका छन्। युएईका लागि मात्रै २३ हजार ८ सय ९९ जना (पुरुष २०,२५९ र महिला ३,६४०) ले श्रम स्वीकृति पाएका छन्, जुन कुल संख्याको ३२.३९ प्रतिशत हो।

प्रमुख गन्तव्य मुलुकहरूको सूची यस प्रकार छ:
१.युएई :२३,८९९
२.कतार :११,४९७
३.मलेसिया :९,६५३
४.साउदी अरेबिया :८,३६६
५.कुवेत :५,०२७
६.रोमानिया :२,४७८
७.जापान :१,४९५
८.टर्की :१,१०३
९.दक्षिण कोरिया :१,०४१
१०.ओमान :१,०३१

युरोपेली मुलुकहरूमध्ये रोमानिया नेपाली श्रमिकको सबैभन्दा ठूलो रोजाइ बनेको छ। त्यस्तै बुल्गेरिया (५९१), माल्टा (५६७), क्रोएसिया (५१२) र पोल्याण्ड (१७५) मा पनि नेपाली श्रमिकहरूको आकर्षण बढ्दो छ।

महिला श्रमिकहरूको उपस्थितिलाई हेर्दा युएई (३,६४०), कुवेत (१,४०७) र कतार (१,२४३) पछि युरोपेली टापु राष्ट्र साइप्रसमा उल्लेख्य देखिएको छ। साइप्रस जाने कुल ९४५ श्रमिकमध्ये ७४९ जना महिला र १९६ जना मात्र पुरुष छन्। त्यस्तै माल्दिभ्सका लागि श्रम स्वीकृति लिने ७१६ जनामध्ये ३६४ महिला रहेका छन्।

सीप वर्गीकरण : ५५ प्रतिशत दक्ष श्रमिक, अदक्ष श्रमिक अझै २७ प्रतिशत

विभागले सार्वजनिक गरेको सीपगत तथ्याङ्क अनुसार वैदेशिक रोजगारीमा जाने जनशक्तिमा दक्ष (Skilled) श्रमिकको बाहुल्यता देखिएको छ:

• दक्ष (Skilled) :४०,७०० (पुरुष ३५,०६८ / महिला ५,६३२) — कुल श्रमिकको ५५.१७%
• अदक्ष (Unskilled) :२०,२२८ (पुरुष १६,९४६ / महिला ३,२८२) — कुल श्रमिकको २७.४२%
• अर्धदक्ष (Semi-Skilled) :१२,३४२ (पुरुष १०,९४० / महिला १,४०२) — कुल श्रमिकको १६.७३%
• व्यावसायिक (Professional) :४१५ (पुरुष ३५९ / महिला ५६)
• उच्च दक्ष (High Skilled) :८० (पुरुष ६४ / महिला १६)

सरकारले दक्ष जनशक्तिलाई मात्र वैदेशिक रोजगारीमा पठाउने नीति लिए पनि अझै पनि कुल संख्याको २७ प्रतिशतभन्दा बढी जनशक्ति अदक्ष रूपमा विदेशिन बाध्य रहेको तथ्याङ्कले पुष्टि गर्छ। यस्ता अदक्ष श्रमिकहरूले न्यून पारिश्रमिक र जोखिमपूर्ण काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहँदै आएको छ।

जिल्लागत विवरण : मधेस र पूर्वी नेपालबाट उच्च, हिमालबाट न्यून

नेपालका ७७ वटै जिल्लाबाट नागरिकहरू वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन्। जिल्लागत आधारमा झापाबाट सबैभन्दा धेरै ३ हजार ४ सय ९० जना श्रमिकले श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

सबैभन्दा धेरै श्रमिक विदेशिने शीर्ष जिल्लाहरू:

• झापा :३,४९०
• धनुषा :३,३२६
• मोरङ :३,१७७
• सिराहा :२,७२३
• महोत्तरी :२,५३९
• सुनसरी :२,५११
• रुपन्देही :२,४७४
• सर्लाही :२,१२१
• दाङ :१,७७१
• चितवन :१,६६७

यस तथ्याङ्कले विशेषगरी मधेस प्रदेश र कोशी प्रदेशका जिल्लाहरूबाट वैदेशिक रोजगारीमा जानेको सङ्ख्या अत्यधिक रहेको देखाउँछ। यसको विपरीत हिमाली जिल्लाहरूबाट वैदेशिक रोजगारीमा जाने दर निकै न्यून छ। मनाङबाट जम्मा १६ जना, मुस्ताङबाट १९ जना, डोल्पाबाट ४० जना र हुम्लाबाट ५७ जनाले मात्र यस महिना श्रम स्वीकृति लिएका छन्।

माध्यमगत विश्लेषण : म्यानपावर र पुनः श्रम स्वीकृति प्रमुख

वैदेशिक रोजगारीमा जाने प्रक्रियागत माध्यमहरूलाई हेर्दा संस्थागत (म्यानपावर कम्पनी) र पुनः श्रम स्वीकृतिको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ:

१.म्यानपावर कम्पनीमार्फत (Recruiting Agency) :३१,६०२ जना (पुरुष २७,४२९ / महिला ४,१७३)
२.पुनः श्रम स्वीकृति (Individual Re-entry) :३०,२०६ जना (पुरुष २६,८२० / महिला ३,३८६)
३.व्यक्तिगत नयाँ (Individual-New) :१०,८४४ जना (पुरुष ८,२३३ / महिला २,६११)
४.सरकारी तवरबाट (G-to-G) :१,००३ जना (दक्षिण कोरिया ८४५ र इजरायल १५८)
५.वैधानिकीकरण (Legalization) :११० जना

विभागमा दर्ता भई सञ्चालनमा रहेका ८ सयभन्दा बढी म्यानपावर कम्पनीहरूमध्ये प्याराडाइज इन्टरनेसनल (५७८ जना), अल स्किल्स इन्टरनेसनल (५२५ जना), मोभिरा रिक्रुटमेन्ट (३४० जना), एडभान्स्ड म्यानेजमेन्ट (३०५ जना), निलकमल ह्युमन रिसोर्स (२९९ जना) र शिवाकोटी म्यानपावर (२७८ जना) ले यस अवधिमा सबैभन्दा धेरै श्रमिक विदेश पठाएका छन्।

एकै महिनामा ७३ हजारभन्दा बढी नागरिक वैदेशिक रोजगारीमा जानुले देशको रेमिट्यान्स आप्रवाहमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याए पनि यसले मुलुकभित्र चरम बेरोजगारी र युवा जनशक्तिको अभावको गम्भीर यथार्थलाई फेरि उजागर गरेको छ। दक्ष श्रमिकको सङ्ख्यामा भएको वृद्धि सकारात्मक संकेत भए तापनि अदक्ष कामदारको संख्यालाई शून्यमा झार्न र युरोपेली तथा सुरक्षित गन्तव्यहरूमा संस्थागत श्रम सम्झौता विस्तार गर्न सरकारले थप पहल गर्नुपर्ने आवश्यकता यस प्रतिवेदनले औँल्याएको छ।