मुम्बई
चालु मे महिनामा मात्रै विदेशी लगानीकर्ताहरूले भारतीय शेयर बजारबाट २७,०४८ करोड रुपैयाँ फिर्ता लगेका छन्।

विश्वव्यापी आर्थिक वातावरणमा आएको उतारचढाव र बढ्दो भूराजनीतिक तनावका कारण विदेशी पोर्टफोलियो लगानीकर्ताहरू (FPI) ले भारतीय बजारमा आफ्नो हिस्सा निरन्तर घटाउँदै लगेका हुन्।

यो पछिल्लो बिक्रीसँगै सन् २०२६ को पहिलो पाँच महिनामै कुल पूँजी बहिर्गमन २.२ लाख करोड रुपैयाँ नाघेको छ। यो तथ्याङ्क सन् २०२५ को कुल बिक्रीको तुलनामा निकै बढी हो।

फेब्रुअरीबाहेक हरेक महिना 'खुद बिक्रेता' बने विदेशी लगानीकर्ता
नेशनल सेक्युरिटीज डिपोजिटरी लिमिटेड (NSDL) को तथ्याङ्क अनुसार, सन् २०२६ मा फेब्रुअरी महिनाबाहेक अन्य सबै महिनामा विदेशी लगानीकर्ताहरू 'खुद बिक्रेता' (Net Sellers) रहेका छन्।

• जनवरी: लगानीकर्ताहरूले बजारबाट ३५,९६२ करोड रुपैयाँ फिर्ता लगे।

• फेब्रुअरी: यो प्रवृत्तिमा सुधार देखियो र लगानीकर्ताहरूले २२,६१५ करोड लगानी गरे, जुन विगत १७ महिनाकै उच्च मासिक लगानी थियो।

• मार्च: फेब्रुअरीको राहतपछि मार्चमा लगानीकर्ताहरूले १.१७ लाख करोड रुपैयाँ बराबरको शेयर बिक्री गरी कीर्तिमान कायम गरे।

• अप्रिल र मे: बिक्रीको यो शृङ्खला अप्रिलमा ६०,८४७ करोड र मे महिनामा २७,०४८ करोड रुपैयाँको बहिर्गमनसँगै जारी रह्यो।

सन् २०२५ मा विदेशी लगानीकर्ताले भारतीय बजारबाट कुल १.६६ लाख करोड रुपैयाँ निकालेका थिए। तर, सन् २०२६ को सुरुवाती पाँच महिनामै यो आँकडा निकै माथि पुगिसकेको छ।

डलर र अमेरिकी बन्डको मजबुतीले थप्यो दबाब

मोर्निङस्टार इन्भेस्टमेन्ट रिसर्च इन्डियाका प्रिन्सिपल रिसर्च म्यानेजर हिमांशु श्रीवास्तवका अनुसार, विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिको अनिश्चितता, भूराजनीतिक तनाव र कच्चा तेलको अस्थिर मूल्यले उदीयमान बजार (Emerging Markets) प्रतिको आकर्षण घटाएको छ।

अमेरिकी डलर बलियो हुनु र अमेरिकी बन्डको प्रतिफल (Yield) बढ्नु नै यो ठूलो बिक्रीको मुख्य कारण मानिएको छ। विकसित बजारहरूमा प्रतिफल सुरक्षित र राम्रो हुँदा लगानीकर्ताहरूले 'सुरक्षित लगानी' (Safe-haven assets) तर्फ ध्यान केन्द्रित गरेका छन्। साथै, विश्वव्यापी मुद्रास्फीति र केन्द्रीय बैंकहरूले ब्याजदर कटौती गर्ने समयबारेको अन्योलले पनि लगानीको निर्णयलाई प्रभावित गरिरहेको छ।

भारतीय रुपैयाँ ऐतिहासिक दबाबमा: प्रति डलर ९६.१४ पुग्यो
जियोजित इन्भेस्टमेन्टका प्रमुख लगानी रणनीतिकार वीके विजयकुमारका अनुसार, विदेशी लगानीकर्ताहरूको निरन्तर बिक्री र बढ्दो चालू खाता घाटाका कारण भारतीय रुपैयाँ गम्भीर दबाबमा परेको छ। वर्षको सुरुमा प्रति डलर ९० को स्तरमा रहेको रुपैयाँ मे १५ सम्म आइपुग्दा ९६.१४ को विन्दुमा पुगेको छ।

एआई (AI) तर्फ मोडिएको लगानी
विजयकुमारका अनुसार विश्वभर आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) क्षेत्रमा केन्द्रित कम्पनीहरूमा ठूलो लगानी भइरहेको छ। भारत एआईको विकासमा केही पछाडि देखिएकाले पनि लगानी अन्यत्र मोडिएको हुनसक्ने अनुमान छ। यद्यपि, हालको 'एआई बबल' शान्त भएपछि यो प्रवृत्ति पुनः उल्टिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।