काइ निकोल-स्वार्ज, प्रियंका साल्वे

विश्वका देशहरू आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को दौडमा पछाडि नपर्न हतारिएका छन्। यसै क्रममा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोन र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले ठूला प्राविधिक कम्पनीका सीईओहरूलाई आकर्षित गर्न व्यक्तिगत रूपमा नै नेतृत्व लिइरहेका छन्।

ठूलो लगानी र महत्त्वपूर्ण एआई पूर्वाधार परियोजनाहरू सुरक्षित गर्ने उद्देश्यले यी दुई नेताले यस वर्ष विश्वका अग्रणी टेक कम्पनीका प्रमुखहरूलाई फकाउने र सहकार्य गर्ने प्रक्रियालाई तीव्र पारेका छन्। प्राविधिक विकासका लागि आवश्यक डेटा सेन्टर र इकोसिस्टम निर्माण गर्न संघर्ष गरिरहेका अन्य देशहरूको तुलनामा व्यक्तिगत सम्बन्धको प्रयोग गरी लगानी भित्र्याउने मामिलामा यी दुई नेता अग्रपंक्तिमा देखिएका छन्।

म्याक्रोनद्वारा एआई प्रमुखहरूको स्वागत

फ्रान्सेली राष्ट्रपतिले गत जुनमा जी-७ (G7) शिखर सम्मेलनको अवसरमा एआई क्षेत्रका दिग्गजहरूलाई आतिथ्यता प्रदान गरे। उनले व्यक्तिगत रूपमै सफ्टबैंकका प्रमुख मासायोशी सनलाई फ्रान्सको एआई डेटा सेन्टरमा अर्बौं डलर लगानी गर्न सहमत गराएका छन्।

सफ्टबैंकले सन् २०३१ सम्ममा फ्रान्समा ३.१ गिगावाट क्षमताको एआई डेटा सेन्टरहरू निर्माण गर्ने योजना घोषणा गरेको छ। यो ७५ अर्ब युरोको बृहत् कार्यक्रमको एक हिस्सा हो, जसको लक्ष्य ५ गिगावाटको डेटा सेन्टर क्षमता विस्तार गर्नु हो। मासायोशी सनले सीएनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा बताएअनुसार म्याक्रोनले दुई महिनाअघि नै उनलाई भेट्न आग्रह गरेका थिए र उनीहरूबीच परियोजनाको विवरणबारे 'टेक्स्ट म्यासेज' मार्फत समेत संवाद भएको थियो।

म्याक्रोनले फ्रान्सको ऊर्जा क्षमता (विशेष गरी आणविक ऊर्जा) को प्रशंसा गर्दै सफ्टबैंकको परियोजनाका लागि आवश्यक विद्युत आपूर्ति सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। सनका अनुसार फ्रान्सेली सरकारको टोली अत्यन्त सहयोगी रहेको छ। म्याक्रोनले आयोजना गरेको दिवाभोजमा ओपनएआई (OpenAI) का साम अल्टम्यान, एन्थ्रोपिकका डारियो अमोदेई र गुगल डिपमाइन्डका डेमिस हासाबिस जस्ता हस्तीहरू सहभागी थिए।

एआईमा भारतको ठूलो छलाङ

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले पनि यस वर्षको सुरुमा भारतमा आयोजित 'ग्लोबल एआई शिखर सम्मेलन' मा शीर्ष अमेरिकी प्राविधिक नेताहरूलाई स्वागत गरे। यसको फलस्वरूप भारतीय एआई अभियानमा सयौं अर्ब डलरको लगानी प्रतिबद्धता प्राप्त भएको छ।

"भारतले एआईमा डर होइन, भाग्य र भविष्य देख्छ," मोदीले शिखर सम्मेलनको उद्घाटनमा भनेका थिए। उनले विश्वका प्राविधिक नेताहरूलाई "भारतमा डिजाइन र विकास" (Design and Develop in India) गर्न आग्रह गरे।

गत बिहीबार मोदीले अमेजनका सीईओ एन्डी ज्यासीलाई भेटे, जहाँ ज्यासीले भारतमा ४८ अर्ब डलरको रेकर्ड लगानी गर्ने घोषणालाई स्वागत गरे। यसमध्ये २१ अर्ब डलर विशेष गरी एआई र क्लाउड पूर्वाधारका लागि छुट्ट्याइएको छ। यसअघि मोदीले माइक्रोसफ्टका सत्य नाडेला, गुगलका सुन्दर पिचाई र इन्टेलका पदाधिकारीहरूलाई भेटेर भारतको एआई इकोसिस्टम विकासमा सहयोग गर्न आग्रह गरिसकेका छन्।

भारतले हालसम्म अत्याधुनिक चिप्स उत्पादन गर्न सकेको छैन र अमेरिकी वा चिनियाँ मोडेलहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने ठूला फाउन्डेसन मोडेलहरू पनि छैनन्। त्यसैले एआईको दौडमा पछाडि पर्न नदिन मोदी सरकारले विश्वव्यापी टेक कम्पनीहरूलाई आकर्षित गर्न दीर्घकालीन कर छुट (Tax Exemptions) जस्ता सुविधासमेत अघि सारेको छ।

मे महिनामा मोदीको नेदरल्याण्ड्स भ्रमणका क्रममा डच फर्म ASML ले भारतीय टाटा इलेक्ट्रोनिक्सलाई उन्नत लिथोग्राफी उपकरणहरू आपूर्ति गर्ने सहमति जनाएको थियो। यस्तै इन्टेलले पनि टाटा इलेक्ट्रोनिक्सद्वारा निर्मित चिप्स खरिद गर्ने सम्भावित खरिदकर्ताको रूपमा रुचि देखाएको छ।

भारत हाल विदेशी एआई मोडेल र हार्डवेयरमा धेरै निर्भर छ, जसले गर्दा अन्य देशका निर्यात नियन्त्रण नीतिहरूले यसको एआई महत्वाकांक्षालाई असर गर्न सक्छ। यही जोखिमलाई कम गर्न र पूँजी तथा प्रविधि आकर्षित गर्न मोदीले विशेष सक्रियता देखाएका हुन्।